David Johnston (wulkanolog)

David Alexander Johnston
Ilustracja
Ostatnie zdjęcie Johnstona, wykonane 13 godzin przed jego śmiercią w obozie obserwacyjnym Coldwater II
Państwo działania

 Stany Zjednoczone

Data i miejsce urodzenia

18 grudnia 1949
Chicago

Data i miejsce śmierci

18 maja 1980
Mount St. Helens

Zawód, zajęcie

wulkanolog, geolog

doktor geologii
Specjalność: wulkanologia, geologia, gazy wulkaniczne
Alma Mater

University of Illinois Urbana-Champaign
Uniwersytet Waszyngtoński

Doktorat

1978 – geologia
Uniwersytet Waszyngtoński

praca naukowa
Instytucja

United States Geological Survey

Stanowisko

wulkanolog

Okres zatrudn.

1978–1980

David Alexander Johnston (ur. 18 grudnia 1949 w Chicago, zm. 18 maja 1980 na Mount St. Helens) – amerykański wulkanolog i geolog United States Geological Survey (USGS), zginął w trakcie erupcji Mount St. Helens w stanie Waszyngton 18 maja 1980 roku. Jako jeden z głównych naukowców zespołu monitorującego wulkan Johnston pełnił dyżur na posterunku obserwacyjnym Coldwater II, oddalonym o około 10 km (sześć mil) od krateru, kiedy nagły wybuch boczny zniszczył posterunek. Johnston zginął na miejscu. Przekazał przez radio komunikat o początku erupcji: „Vancouver! Vancouver! This is it!”. Jego ciała nigdy nie odnaleziono, a w 1993 roku robotnicy drogowi odkryli fragmenty należącej do niego przyczepy USGS[1].

Kariera Johnstona prowadziła go przez różne regiony Stanów Zjednoczonych. Badał wulkan Augustine na Alasce, pole wulkaniczne San Juan w Kolorado oraz wygasłe wulkany w Michigan. Współpracownicy opisywali go jako skrupulatnego badacza, cenionego za analizy gazów wulkanicznych i ich związku z erupcjami. Sądził, że naukowcy powinni robić wszystko, co konieczne – również podejmować ryzyko – aby chronić ludzi przed klęskami żywiołowymi. Jego praca, razem z pracą innych naukowców USGS, przekonała władze do zamknięcia rejonu Mount St. Helens dla zwiedzających w okresie poprzedzającym erupcję w 1980 roku, mimo silnych nacisków na ponowne otwarcie obszaru. Johnston jest, razem z Harrym Glickenem, jednym z dwóch amerykańskich wulkanologów, o których wiadomo, że zginęli w erupcji wulkanicznej[2].

Po śmierci Johnstona upamiętniono na kilka sposobów: na Uniwersytecie Waszyngtońskim utworzono fundusz stypendialny jego imienia dla doktorantów, jego nazwiskiem nazwano dwa obserwatoria wulkanologiczne – jedno w Vancouver (stan Waszyngton), drugie na grzbiecie wulkanu, gdzie zginął. Życie i śmierć Johnstona są też tematem dokumentów, filmów, dramatów paradokumentalnych oraz książek. W 2019 roku ukazała się biografia A Hero on Mount St. Helens: The Life and Legacy of David A. Johnston[3].

Życie i kariera

Johnston posługujący się spektrometrem korelacyjnym, który mierzy promieniowanie ultrafioletowe jako wskaźnik zawartości dwutlenku siarki w gazach uchodzących z Mount St. Helens, 4 kwietnia 1980 r.

Johnston urodził się 18 grudnia 1949 roku w szpitalu Uniwersytetu Chicagowskiego[4] jako syn Thomasa i Alice Johnstonów[5]. Rodzina początkowo mieszkała w Hometown w stanie Illinois, ale wkrótce po jego narodzinach przeprowadziła się do Oak Lawn, gdzie David dorastał razem z siostrą. Ojciec pracował jako inżynier w lokalnym zakładzie, a matka jako redaktorka gazety. David często fotografował dla jej gazety i pisał artykuły do gazetki szkolnej; nigdy się nie ożenił[4].

Po ukończeniu Harold L. Richards High School w Oak Lawn rozpoczął studia na University of Illinois Urbana-Champaign. Planował podjąć dziennikarstwo, ale zainteresowały go wprowadzające zajęcia z geologii; zmienił specjalizację[4]. Jego pierwszym projektem geologicznym była analiza prekambryjskich skał tworzących Upper Peninsula Michiganu, gdzie zbadał pozostałości starego wulkanu: zestaw metamorficznych bazaltów, gabrowy sill oraz wulkaniczne korzenie w postaci diorytowo-gabrowej intruzji. To doświadczenie zaszczepiło w nim pasję do wulkanów. Studia ukończył w 1971 roku „z najwyższymi wyróżnieniami”[6][7].

Lato po studiach licencjackich Johnston spędził w polu wulkanicznym San Juan w Kolorado, pracując z wulkanologiem Peterem Lipmanem przy badaniu dwóch wygasłych kalder[4][6]. Ta praca stała się punktem wyjścia jego studiów magisterskich na Uniwersytecie Waszyngtońskim w Seattle, gdzie skupił się na oligoceńskim andezytowym kompleksie wulkanicznym Cimarron w zachodnim paśmie San Juan[6][8]. Rekonstrukcja historii erupcyjnej wygasłych wulkanów przygotowała go do badania wulkanów aktywnych[6]. Pierwszy raz zetknął się z czynnym wulkanem podczas geofizycznych pomiarów wulkanu Augustine na Alasce w 1975 roku. Kiedy w 1976 roku Augustine wszedł w fazę erupcji, Johnston pospiesznie wrócił na Alaskę: pracę nad Cimarronem zamknął tezą magisterską i poświęcił doktorat właśnie wulkanowi Augustine, broniąc dysertacji w 1978 roku. Wykazał w niej, że (1) mechanizm depozycji spływów piroklastycznych zmieniał się w czasie wraz ze spadkiem ich pumeksowości, (2) magmy zawierały duże ilości lotnych składników – wody, chloru i siarki – oraz (3) podziemne mieszanie się kwaśnych (felsyckich) magm z mniej lepkimi zasadowymi (mafickimi) mogło wyzwalać erupcje. Na wulkanie Augustine Johnston otarł się o śmierć, kiedy pozostał uwięziony na wyspie, gdy wulkan zbliżał się do kolejnej erupcji[9].

Latem 1978 i 1979 roku Johnston prowadził badania nad pokrywą piroklastyczną złożoną podczas erupcji Novarupty w 1912 roku w Dolinie Dziesięciu Tysięcy Dymów w pobliżu wulkanu Katmai[6]. Faza gazowa magmy jest niezwykle ważna dla napędzania erupcji wulkanicznych, dlatego Johnston opanował techniki analizy inkluzji szkliwno-fluidalnych w fenokryształach utrwalonych w lawach, dostarczających informacji o gazach obecnych podczas dawnych erupcji. Praca w Dolinie Dziesięciu Tysięcy Dymów i na okolicznych wulkanach utorowała mu drogę kariery; współpracownicy podkreślali jego sprawność w pracy terenowej, odwagę, cierpliwość i determinację przy badaniu fumaroli w kraterze Mount Mageik[6].

Pod koniec 1978 roku Johnston dołączył do USGS, gdzie monitorował poziom emisji wulkanicznych w Górach Kaskadowych i łuku Aleuckim. Pomagał umocnić tezę, że erupcje można w pewnym stopniu prognozować na podstawie zmian składu gazów wulkanicznych[2]. Wulkanolog Wes Hildreth powiedział o nim: „Sądzę, że najgłębszą nadzieją Dave’a było, by systematyczne monitorowanie emisji fumarolowych pozwoliło wykrywać zmiany charakterystyczne dla okresu poprzedzającego erupcję… Dave chciał sformułować ogólny model zachowania magmowych składników lotnych przed eksplozją oraz rozwinąć powiązaną metodykę oceny zagrożeń”[6]. W tym czasie Johnston co lato wracał na wulkan Augustine, a także oceniał potencjał energii geotermalnej Azorów i Portugalii kontynentalnej. W ostatnim roku życia zainteresował się skutkami zdrowotnymi, rolniczymi i środowiskowymi emisji – zarówno wulkanicznych, jak i antropogenicznych – do atmosfery[6].

Johnston miał bazę w oddziale USGS w Menlo Park w Kalifornii, ale jego praca prowadziła go po całym amerykańskim Wybrzeżu Północno-Zachodnim (ang. Pacific Northwest). Kiedy 16 marca 1980 roku Mount St. Helens wstrząsnęły pierwsze trzęsienia ziemi, Johnston przebywał w pobliżu, na Uniwersytecie Waszyngtońskim. Zaintrygowany możliwym scenariuszem erupcji skontaktował się ze Stephenem Malone’em, profesorem geologii na uniwersytecie i swoim dawnym opiekunem z czasów pracy w San Juan. Malone niemal natychmiast „zaangażował go do pracy”, pozwalając mu eskortować zainteresowanych dziennikarzy w pobliże wulkanu[4][10]. Johnston był pierwszym geologiem, który dotarł na wulkan[6], i szybko stał się jednym z liderów zespołu USGS, biorąc odpowiedzialność za monitorowanie emisji gazów wulkanicznych[10].

Erupcja Mount St. Helens

Aktywność prekursorowa

Johnston schodzi do krateru Mount St. Helens, by pobrać próbki z jeziora kraterowego, 30 kwietnia 1980 r.

Od ostatniej aktywności w 1857 roku Mount St. Helens pozostawał w dużej mierze uśpiony. Sejsmografy zamontowano dopiero w 1972 roku. Okres 123 lat spokoju zakończył się na początku 1980 roku. 15 marca rój drobnych trzęsień ziemi wstrząsnął obszarem wokół góry. W ciągu sześciu dni odnotowano ponad sto wstrząsów wskazujących na ruch magmy, ale początkowo były wątpliwości, czy są one prekursorem erupcji[11]. 20 marca okolicami wulkanu wstrząsnęło trzęsienie ziemi o magnitudzie 4,2, a następnego dnia sejsmolodzy zainstalowali trzy stacje sejsmiczne[12]. Od 25 marca aktywność sejsmiczna drastycznie wzrosła, a wulkanolodzy USGS – w tym Johnston – stali się przekonani, że to zwiastun erupcji. 26 marca odnotowano ponad siedem trzęsień o magnitudzie powyżej 4,0; dzień później wydano publiczne ostrzeżenia. 27 marca doszło do erupcji freatycznej, która wyrzuciła pióropusz popiołu na wysokość niemal 2100 m[11].

Podobna aktywność utrzymywała się przez kolejne tygodnie: krater pogłębiał się, a wulkan emitował niewielkie ilości pary, popiołu i tefry. Pióropusze sięgały coraz wyżej, ostatecznie do około 6000 m, a pod koniec marca wulkan eksplodował do stu razy dziennie[13]. Wokół góry zgromadzili się gapie, dziennikarze w helikopterach i wspinacze, licząc na widok erupcji[13].

17 kwietnia na północnym zboczu góry odkryto wybrzuszenie (kryptodom), sugerujące, że Mount St. Helens może wytworzyć erupcję boczną[14]. Wstępująca magma zboczyła pod północnym zboczem wulkanu, formując coraz większe wybrzuszenie powierzchni[14].

Ostatnie sygnały i główny wybuch

Wobec rosnącej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej Johnston i pozostali wulkanolodzy z oddziału USGS w Vancouver przygotowali się do obserwacji nadciągającej erupcji. Geolog Don Swanson i współpracownicy umieszczali odbłyśniki na rosnących kopułach[15] oraz założyli posterunki obserwacyjne Coldwater I i Coldwater II, by za pomocą telemetrii laserowej mierzyć zmiany odległości do odbłyśników w czasie. Coldwater II, gdzie zginął Johnston, znajdował się około 10 km na północ od krateru. Ku zdumieniu geologów USGS wybrzuszenie powiększało się w tempie od 1,5 do 2,4 m na dobę[16].

Johnston (w środku) wspina się do krateru sumitalnego Mount St. Helens, by pobrać próbki gazów, 17 maja 1980 r.

Na północnym stoku zamontowano tiltometry, które rejestrowały tendencję do nachyleń skierowanych na północny zachód, podczas gdy na stoku południowym obserwowano nachylenia w kierunku południowo-zachodnim. Zaniepokojeni narastającym ciśnieniem magmy naukowcy analizowali gazy w pobliżu krateru i wykryli wysokie stężenia dwutlenku siarki. Regularne sprawdzanie aktywności fumaroli nie wykryło jednak gwałtownych zmian, więc badacze skoncentrowali się na obserwacji wybrzuszenia i zagrożenia, jakie lawina mogła stanowić dla ludzi w pobliżu wulkanu[17]. Ocena zagrożenia wskazywała, że osuwisko lub lawina w rzece Toutle mogłyby wywołać lahary w dolnym biegu[14].

Wcześniej regularna aktywność freatyczna stała się przerywana. Między 10 a 17 maja jedyna obserwowana zmiana dotyczyła wybrzuszenia północnego stoku, które stale rosło. 16 i 17 maja erupcje freatyczne ustały zupełnie[17].

Mount St. Helens dzień przed niszczycielską erupcją, sfotografowany z grzbietu, na którym znajdował się posterunek obserwacyjny Coldwater II

Aktywny Mount St. Helens zasadniczo różnił się od formy uśpionej: posiadał wielkie wybrzuszenie i kilka kraterów. W tygodniu poprzedzającym erupcję w północnym sektorze szczytu pojawiły się szczeliny wskazujące na ruch magmy[17].

18 maja 1980 roku o godzinie 8:32 lokalnego czasu trzęsienie ziemi o magnitudzie 5,1 wstrząsnęło rejonem góry i wywołało osuwisko zapoczątkowujące główną erupcję. W ciągu kilku sekund wibracje uwolniły 2,7 km³ skały z północnego stoku i szczytu, tworząc gigantyczne osuwisko[18] – największe znane osuwisko subaerialne (lądowe) w odnotowanej historii Ziemi[19]. Po utracie ciężaru nadległych skał Mount St. Helens zaczął gwałtownie emitować parę i inne gazy wulkaniczne, a kilka sekund później doszło do wybuchu bocznego, który skierował spływy piroklastyczne w dół zboczy z prędkościami zbliżonymi do prędkości dźwięku; potem dołączyły do nich lahary[18]. Zanim seria spływów dotarła do posterunku Coldwater II – w najszybszym momencie potrzebowałaby na to niespełna minuty – Johnston próbował nadać wiadomość: „Vancouver! Vancouver! This is it! Vancouver, is the transmitter on?”. Chmura erupcji zablokowała transmisję; jego ostatnie słowa zarejestrował krótkofalowiec amator. Kilka sekund później sygnał ucichł, a kontakt z geologiem został zerwany[20]. Wkrótce potem nagranie radiowe innej ofiary erupcji – krótkofalowca Gerry’ego Martina, znajdującego się dalej na północ od pozycji Johnstona – potwierdziło, że erupcja pochłonęła Coldwater II. Gdy wybuch ogarniał posterunek Johnstona, Martin oświadczył spokojnie: „Panowie, kemper i samochód stojący na południe ode mnie są przykryte. To uderzy też we mnie”, po czym jego radio również zamilkło[21][22].

Zasięg, prędkość i kierunek lawiny oraz spływów piroklastycznych, które pochłonęły Johnstona, Martina i inne ofiary, opisano w 1984 roku w pracy Chronology and Character of the May 18, 1980 Explosive Eruptions of Mount St. Helens wydanej przez Komitet Studiów Geofizycznych amerykańskiej Krajowej Rady Badawczej. Autorzy odtworzyli chronologię i pierwsze minuty zdarzenia, posługując się serią fotografii wykonanych z Mount Adams, położonego około 53 km na wschód od wulkanu; schemat naniesiony na widok z fotografii pokazuje położenie czoła chmury piroklastycznej w półminutowych odstępach wraz z pozycjami Johnstona (Coldwater II) i Martina[23].

Eksplozję słychać było setki kilometrów dalej[24], jednak część osób, które przeżyły, twierdziła, że osuwisko i spływy piroklastyczne były ciche. Kran Kilpatrick, pracownik United States Forest Service, wspominał: „Nie było żadnego dźwięku, ani jednego. To było jak niemy film, w którym wszyscy graliśmy”[25]. Przyczyną tej rozbieżności jest tzw. „strefa ciszy”, powstała w wyniku ruchu i temperatury powietrza oraz, w mniejszym stopniu, lokalnej topografii[24].

Znany z tego, że powiedział reporterom, iż przebywanie na górze przypomina „stanie obok beczki dynamitu z zapalonym lontem”[26], Johnston był jednym z pierwszych wulkanologów na miejscu zdarzenia i wkrótce po pojawieniu się sygnałów erupcji został wyznaczony na szefa monitorowania gazów wulkanicznych. Razem z innymi wulkanologami zapobiegał obecności ludzi w bezpośrednim sąsiedztwie wulkanu i z powodzeniem opierał się presji ponownego otwarcia obszaru[2]. Według późniejszej oceny USGS działania tego zespołu ograniczyły liczbę ofiar do kilkudziesięciu osób zamiast potencjalnych setek lub tysięcy, które mogłyby zginąć, gdyby rejonu nie zamknięto[2].

Zespół USGS i akcja ratunkowa

Posterunek obserwacyjny Coldwater II Johnstona znajdował się na drodze wybuchu, kiedy zawaliła się północna ściana Mount St. Helens

Spośród licznych naukowców USGS pracujących nad monitorowaniem wulkanu doktorant Harry Glicken pełnił dyżur na posterunku Coldwater II przez dwa i pół tygodnia bezpośrednio przed erupcją[27]. Wieczorem przed erupcją Glickena miał zmienić geolog USGS Don Swanson, ale ze względu na inne plany Swanson poprosił o zastępstwo Johnstona, który się zgodził. Tego samego dnia Johnston odbył patrol wulkanu z Carolyn Driedger, geolożką USGS. Mount St. Helens drżał niepokojąco, a Driedger miała spędzić noc na jednym z wysokich grzbietów z widokiem na wulkan; Johnston, jako bardziej doświadczony członek zespołu, zdecydował jednak, że zostanie sam, i skłonił ją do powrotu[28]. Na Coldwater II miał obserwować wulkan pod kątem dalszych oznak erupcji[29]. Tuż przed odjazdem Glickena, 17 maja o 19:00 – 13,5 godziny przed erupcją – ten ostatni wykonał słynne zdjęcie Johnstona siedzącego z notesem przy przyczepie posterunku[17].

Następnego ranka, 18 maja, o 8:32[30] wulkan wybuchł. Natychmiast skierowano w okolicę ratowników. Oficjalny pilot USGS Lon Stickney, dotychczas wożący naukowców na górę, podjął pierwszą próbę ratunku: przeleciał helikopterem nad zniszczonymi zboczami, dolinami i grzbietem Coldwater II, gdzie zobaczył nagą skałę i wyrwane drzewa. Nie widząc śladu przyczepy Johnstona, Stickney wpadł w panikę i załamał się emocjonalnie[31].

Strawiony rozpaczą i poczuciem winy Harry Glicken namówił trzech pilotów helikopterów na loty nad spustoszonym obszarem, lecz erupcja tak zmieniła krajobraz, że nie udało im się zlokalizować śladów posterunku Coldwater II. W 1993 roku, podczas budowy 14-kilometrowego przedłużenia drogi stanowej nr 504 („Spirit Lake Memorial Highway”) prowadzącej do Johnston Ridge Observatory, robotnicy odkryli fragmenty przyczepy Johnstona[1]. Jego ciała jednak nigdy nie odnaleziono[32].

Skutki i reakcja

Opinia publiczna była wstrząśnięta rozmiarem erupcji, która obniżyła wierzchołek o 400 m, zniszczyła około 600 km² lasów i rozsiała popiół po innych stanach oraz Kanadzie[33]. Wybuch boczny, który zabił Johnstona, rozpoczął się z prędkością około 350 km/h i przyspieszył do około 1080 km/h[24]. Z wartością indeksu eksplozywności wulkanicznej równą 5 erupcja okazała się katastrofalna; ponad 50 osób zginęło lub uznano za zaginione, w tym Johnston, mieszkaniec góry Harry R. Truman, fotograf Robert Landsburg oraz fotograf National Geographic Reid Blackburn[33][34].

Katastrofa stała się najtragiczniejszą i najbardziej niszczycielską erupcją wulkanu w historii Stanów Zjednoczonych. Łącznie zginęło 57 osób, a kolejne straciły domy, gdy opady popiołu i spływy piroklastyczne zniszczyły 200 domów. Według szacunków USGS zginęło też 7000 zwierząt łownych, 12 milionów narybku łososia i 40 tysięcy dorosłych łososi[33].

Dwa lata po erupcji rząd Stanów Zjednoczonych wydzielił około 445 km² terenu, tworząc Mount St. Helens National Volcanic Monument. Ten obszar chroniony, obejmujący Johnston Ridge Observatory, inne ośrodki badawcze i infrastrukturę dla odwiedzających, służy badaniom naukowym, turystyce i edukacji[35].

Upamiętnienie

Spuścizna naukowa

Johnston Ridge widziany z Johnston Ridge Observatory w lipcu 2005 roku; 25 lat po erupcji pośród martwych drzew widoczna nowa roślinność

Johnston został uhonorowany zarówno przez kolegów ze środowiska naukowego, jak i przez władze. Znany ze staranności i precyzji, w pracy dedykacyjnej USGS określono go mianem „wzorcowego naukowca” o „nieudawanej szczerości, zaraźliwej ciekawości i entuzjazmie”[2]. „Szybko rozwiewał cynizm” i wierzył, że „staranna ewaluacja i interpretacja” to najlepsze podejście do pracy[2]. Nekrolog stwierdzał, że w chwili śmierci Johnston znajdował się „wśród czołowych młodych wulkanologów na świecie”, a jego „entuzjazmu i ciepła” będzie brakować „co najmniej tak samo jak jego siły naukowej”[36]. Po erupcji Harry Glicken i inni geolodzy z USGS dedykowali swoje prace Johnstonowi[37].

Ponieważ Johnstona uważano za bezpiecznego na posterunku Coldwater II, jego śmierć była szokiem dla przyjaciół i współpracowników. Większość kolegów i bliskich podkreślała jednak, że Johnston „zginął, robiąc to, co naprawdę chciał robić”[5]. Jego matka stwierdziła w wywiadzie krótko po erupcji: „Niewielu ludzi robi w życiu to, czego naprawdę chcą; nasz syn to robił. (…) Mówił, że może nigdy się nie wzbogaci, ale robi to, co chce. Chciał być blisko, gdy nadejdzie erupcja. W telefonie na Dzień Matki powiedział nam, że to widok, którego niewielu geologów dane jest zobaczyć”[5]. Stephen Malone potwierdzał, że Johnston zginął, robiąc to, co kochał, i że był „bardzo dobry w swojej pracy”[10].

Rola Johnstona w obserwacji wulkanu w tygodniach poprzedzających erupcję została uznana w 1981 roku w chronologii erupcji opublikowanej w raporcie USGS The 1980 Eruptions of Mount St. Helens, Washington[38]:

Spośród licznych dostarczycieli danych nikt nie był bardziej niezbędny do systematycznej rekonstrukcji wydarzeń 1980 roku na Mount St. Helens niż David Johnston, którego pamięci dedykowany jest niniejszy raport. Dave, obecny przez całą aktywność prowadzącą do erupcji kulminacyjnej i który stracił w niej życie, dostarczył nam czegoś więcej niż danych. Jego wnikliwość i w pełni naukowe nastawienie były kluczowe dla całego przedsięwzięcia; pozostają wzorem dla nas wszystkich.

R. L. Christiansen i D. W. Peterson, Chronology of the 1980 Eruptive Activity
Johnston Ridge Observatory (JRO), grudzień 2005 r.

Od śmierci Johnstona dziedzina prognozowania aktywności wulkanicznej mocno się rozwinęła – współcześni wulkanolodzy potrafią rozpoznawać prekursory zbliżającej się erupcji, manifestujące się od dni do miesięcy wcześniej[39]. Geolodzy potrafią rozpoznawać charakterystyczne wzorce fal sejsmicznych wskazujących na ruch magmy[40]. Wykorzystują również głębokie, długookresowe trzęsienia ziemi sygnalizujące przemieszczanie magmy w skorupie, a emisję dwutlenku węgla traktują jako wskaźnik tempa zasilania magmowego. Pomiary deformacji powierzchni związanych z intruzjami magmowymi – wcześniej prowadzone przez Johnstona i zespół USGS na posterunkach Coldwater I i II – znacząco wzrosły w skali i precyzji. Sieci monitorujące deformację gruntu obejmują interferometrię radarową InSAR, pomiary GPS, pomiary mikrograwimetryczne, ekstensometry i tiltometry. Mimo wciąż pozostającej pracy, połączenie tych metod znacznie zwiększyło zdolność prognozowania erupcji[39].

Sam Johnston wszedł na stałe do historii wulkanologii. Razem z Glickenem jest jednym z dwóch amerykańskich wulkanologów, którzy zginęli w erupcji[41]. Glicken, którego Johnston zluzował na Coldwater II 13 godzin przed erupcją[27], zginął w 1991 roku, gdy spływ piroklastyczny pochłonął go i kilka innych osób na wulkanie Unzen w Japonii[41][42].

Pomniki i obserwatoria

Tablica z pełną i oficjalną nazwą Cascades Volcano Observatory imienia Davida A. Johnstona (CVO)

Wśród pierwszych aktów upamiętnienia było zasadzenie dwóch drzew w Tel Awiwie[9] i przemianowanie ośrodka kultury w rodzinnym mieście Johnstona na „Johnston Center”. Te działania opisano w prasie w pierwszą rocznicę erupcji w maju 1981 roku[9][43].

W drugą rocznicę erupcji oddział USGS w Vancouver (formalnie ustanowiony po erupcji 1980 r.) przemianowano na Cascades Volcano Observatory imienia Davida A. Johnstona (CVO)[44]. To właśnie to obserwatorium ponosi największą odpowiedzialność za monitorowanie Mount St. Helens i przewidziało wszystkie erupcje wulkanu w latach 1980–1985[45].

Związki Johnstona z Uniwersytetem Waszyngtońskim (gdzie prowadził badania magisterskie i doktorskie) upamiętnia fundusz, który ustanowił stypendium magistersko-doktoranckie w obecnym Wydziale Nauk o Ziemi i Przestrzeni Kosmicznej. W pierwszą rocznicę śmierci Johnstona fundusz przekroczył 30 000 USD. Stypendium nosi nazwę David A. Johnston Memorial Fellowship for Research Excellence; przez lata przyznano je wielokrotnie[9][46].

Obszar, na którym znajdował się Coldwater II, został odcięty po erupcji, a w 1997 roku otwarto w nim obserwatorium imienia Johnstona[47]. Johnston Ridge Observatory (JRO), położone niewiele ponad 8 km od północnego stoku Mount St. Helens, pełniło funkcję centrum edukacyjno-obserwacyjnego z widokiem na krater, formy powstałe po erupcji i pola pumeksowe. Wchodzi w skład Mount St. Helens National Volcanic Monument, kosztowało 10,5 mln USD i zostało wyposażone w aparaturę monitorującą[48]. Od maja 2023 roku dojazd do obserwatorium jest zamknięty z powodu osuwiska, które zablokowało oba pasy State Route 504; Forest Service w informacji aktualizowanej w styczniu 2026 roku szacowała ponowne otwarcie na 2027 rok[49].

Nazwisko Johnstona widnieje na kilku pomnikach upamiętniających ofiary erupcji – m.in. na dużym, łukowatym pomniku granitowym na zewnętrznym tarasie widokowym Johnston Ridge Observatory, otwartym w 1997 roku, oraz na tablicy w Hoffstadt Bluffs Visitor Center, odsłoniętej w maju 2000 roku w gaju pamięci[50]. Na jego cześć nazwano także planetoidę (8663) Davidjohnston[51].

W kulturze popularnej

Granitowy pomnik upamiętniający ofiary erupcji 18 maja 1980 r., fotografowany w 27. rocznicę wybuchu; nazwisko Davida Johnstona widoczne tuż pod różą, lekko na lewo

Historię Johnstona przedstawiono w kilku dokumentach, filmach i paradokumentach dotyczących erupcji. Najpełniejszą biografią jest książka Melanie Holmes A Hero on Mount St. Helens: The Life and Legacy of David A. Johnston z 2019 roku (University of Illinois Press)[3]. Holmes wyjaśniała w rozmowie z wydawnictwem, że projekt wyrósł z rozmowy z siostrą Johnstona i miał oprzeć jego historię na relacjach osób, które znały go najlepiej[52].

W telewizyjnym filmie HBO St. Helens z 1981 roku aktor David Huffman zagrał Davida Jacksona – fikcyjną postać luźno opartą na Johnstonie, niemal pozbawioną jego rzeczywistych działań w 1980 roku. Rodzice Johnstona protestowali przeciw produkcji, twierdząc, że film „nie zawiera ani odrobiny Davida” i przedstawia „go jako brawurę zamiast starannego naukowca”[20]. Matka mówiła, że film zmienił wiele faktów erupcji i pokazał jej syna jako „buntownika” z „historią problemów dyscyplinarnych”[20]. Przed premierą 18 maja 1981 roku 36 naukowców znających Johnstona podpisało list protestacyjny, w którym stwierdzili, że „życie Dave’a było zbyt wartościowe, by wymagać beletrystycznych ozdobników” i że „Dave był wzorowo sumiennym i twórczym naukowcem”[53].

Historia erupcji i Johnstona pojawiła się w kilku dokumentach, m.in. Up From the Ashes (1990) telewizji KOMO-TV, w odcinku z drugiego sezonu serii Tuż przed tragedią w National Geographic Channel z 2005 roku[54], w odcinku serii Surviving Disaster BBC z 2006 roku[55] oraz w odcinku Rescued From Mount St. Helens z serii We'll Meet Again with Ann Curry w PBS z 2017 roku[56].

W 2020 roku kanadyjski zespół alternatywno-rockowy The Tourist Company wydał album St. Helens; otwierający go utwór „Vancouver, Vancouver This Is It” został zainspirowany ostatnimi słowami Johnstona[57].

Wybrane publikacje

  • David A. Johnston: Guides to Some Volcanic Terranes in Washington, Idaho, Oregon, and Northern California. Julie Donnelly-Nolan (red.). T. 838. United States Geological Survey, 1981, seria: U.S. Geological Survey Circular. DOI: 10.3133/cir838. (ang.).
  • David A. Johnston. Volcanic gas studies at Alaskan volcanoes. „U. S. Geological Survey Circular”. C 0804-B, s. B83–B84, 1979. ISSN 0364-6017. (ang.). 
  • David A. Johnston. Revision of the recent eruption history of Augustine Volcano; elimination of the "1902 eruption". „U. S. Geological Survey Circular”. C 0804-B, s. B80–B84, 1979. ISSN 0364-6017. (ang.). 
  • David A. Johnston. Onset of volcanism at Augustine Volcano, lower Cook Inlet. „U. S. Geological Survey Circular”. C 0804-B, s. B78–B80, 1979. ISSN 0364-6017. (ang.). 
  • David A. Johnston: Volatiles, magma mixing, and the mechanism of eruption of Augustine Volcano, Alaska. Seattle: University of Washington, 1978, seria: Ph.D. Thesis. (ang.).

Przypisy

  1. 1 2 Associated Press. Workers may have found body of man buried by volcanic ash. „Moscow-Pullman Daily News”, s. 1A, 1993. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z adresu]. (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 Lyn Topinka, David A. Johnston December 1949 – May 18, 1980 [online], USGS/Cascades Volcano Observatory, Vancouver, Washington, 28 grudnia 2007 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2013-02-15] (ang.).
  3. 1 2 Melanie Holmes: A Hero on Mount St. Helens: The Life and Legacy of David A. Johnston. University of Illinois Press, 2019. ISBN 978-0-252-08431-7. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 Allan Brettman: This Is It. Longview Daily News, 1995. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-01-08)]. (ang.).
  5. 1 2 3 Bob Gruber. Volcanologist reported missing. „Star-News”, s. 16, 1980. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z adresu]. (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Wes Hildreth, Geological Survey Circular 838 [online], United States Geological Survey, 28 marca 2006 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2010-11-10] (ang.).
  7. ↑ Dedication. W: Peter W. Lipman: The 1980 eruptions of Mount St. Helens, Washington. Donal R. Mullineaux. T. 1250. United States Geological Survey, 1981, s. vii, seria: USGS Professional Paper. DOI: 10.3133/pp1250. (ang.).
  8. ↑ David A. Johnston: Volcanistic facies and implications for the eruptive history of the Cimarron Volcano, San Juan Mountains, SW Colorado. Seattle: University of Washington, 1978, seria: Master's Thesis. (ang.).
  9. 1 2 3 4 Associated Press. Geologist's kin delay sad visit: Parents await quieter time to see site where son died. „Eugene Register-Guard”, s. 1B, 1981. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z adresu]. (ang.).
  10. 1 2 3 Richard L. Hill: Volcanoes of the Cascades: Their Rise and Their Risks. Globe Pequot, 2004, s. 33. ISBN 0-7627-3072-2. (ang.).
  11. 1 2 Ed Klimasauskas, Lyn Topinka: Mount St. Helens Precursory Activity: March 22–28, 1980. United States Geological Survey, 2010. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-05)]. (ang.).
  12. ↑ Ed Klimasauskas, Lyn Topinka: Mount St. Helens Precursory Activity: March 15–21, 1980. United States Geological Survey, 2010. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-06)]. (ang.).
  13. 1 2 Bill Bryson: A Short History of Nearly Everything. Random House, 2003, s. 220. ISBN 0-385-66686-1. (ang.).
  14. 1 2 3 Richard V. Fisher: Out of the Crater: Chronicles of a Volcanologist. Princeton University Press, 2000, s. 91. ISBN 0-691-00226-6. (ang.).
  15. ↑ Frank Parchman: Echoes of Fury: The 1980 Eruption of Mount St. Helens and the Lives it Changed Forever. Kent Sturgis, 2005, s. 108–109. ISBN 0-9745014-3-3. (ang.).
  16. ↑ James Balog: Back to the Blast. National Geographic Adventure, 2004. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-02-08)]. (ang.).
  17. 1 2 3 4 Lyn Topinka: Mount St. Helens Precursory Activity: May 10–17, 1980. United States Geological Survey, 2010. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-03-12)]. (ang.).
  18. 1 2 Description: May 18, 1980 Eruption of Mount St. Helens [online], United States Geological Survey, 28 marca 2005 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2013-01-23] (ang.).
  19. ↑ What was the largest landslide in the United States? In the world? [online], United States Geological Survey [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2026-03-10] (ang.).
  20. 1 2 3 Family Unhappy With Film Portrayal Of Son, „The Daytona Beach News-Journal”, The News-Journal Corporation, 1 grudnia 1980 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-17] (ang.).
  21. ↑ Andre Stepankowsky, Memories, lessons from mountain's fury, „The Daily News”, 16 maja 2005 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2023-10-20] (ang.).
  22. ↑ Gerry Martin [online], Eruption: The Untold Story of Mount St. Helens, 7 września 2016 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2025-03-21] (ang.).
  23. ↑ Chronology and Character of the May 18, 1980 Explosive Eruptions of Mount St. Helens. W: James G. Moore: Explosive Volcanism: Inception, Evolution, and Hazards. Carl J. Rice; Geophysics Study Committee of the U.S. National Research Council (red.). National Academies, 1984, seria: Studies in Geophysics. ISBN 978-0-309-03393-0. (ang.).
  24. 1 2 3 R.I. Tilling, L. Topinka, D.A. Swanson: Eruptions of Mount St. Helens: Past, Present, and Future. United States Geological Survey, 1990. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-29)]. (ang.).
  25. ↑ Martin W. Sandler: America's Great Disasters. HarperCollins, 2003, s. 91. ISBN 0-06-029107-9. (ang.).
  26. ↑ Associated Press, Speeding rock, ash possible, „The Spokesman-Review”, 28 marca 1980 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2025-10-09] (ang.).
  27. 1 2 Frank Parchman: Echoes of Fury: The 1980 Eruption of Mount St. Helens and the Lives it Changed Forever. Kent Sturgis, 2005, s. 46. ISBN 0-9745014-3-3. (ang.).
  28. ↑ Rukmini Callimachi, For scientists, this volcano study is personal, „The World”, Associated Press, 4 października 2004 [dostęp 2026-05-28] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-06] (ang.).
  29. ↑ Stephen L. Harris: Fire Mountains of the West: The Cascade and Mono Lake Volcanoes. Mountain Press Publishing Company, 1988, s. 205. ISBN 978-0-87842-220-3. (ang.).
  30. ↑ Mount St. Helens National Volcanic Monument [online], United States Forest Service, 26 listopada 2006 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2011-04-01] (ang.).
  31. ↑ Kevin McKean, U.S. Geological Survey's pilot sees hot action over St. Helens, „Eugene Register-Guard”, 2 czerwca 1980 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2025-01-23] (ang.).
  32. ↑ Across the USA: News From Every State, „USA Today”, 30 czerwca 1993 (ang.).
  33. 1 2 3 Lyn Topinka, Report: Eruptions of Mount St. Helens: Past, Present, and Future [online], United States Geological Survey, 27 grudnia 2006 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2013-01-29] (ang.).
  34. ↑ Ostatnie chwile fotografa, który uwiecznił erupcję wulkanu Mount St. Helens. Onet Podróże, 2024-03-08. [dostęp 2026-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-09-14)]. (pol.).
  35. ↑ Mount St. Helens National Volcanic Monument [online], United States Forest Service, 31 marca 2010 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2011-04-01] (ang.).
  36. ↑ Death of David Johnston at St. Helens. Global Volcanism Program, Smithsonian Institution, 1980-05. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-08-11)]. (ang.).
  37. ↑ Frank Parchman: Echoes of Fury: The 1980 Eruption of Mount St. Helens and the Lives it Changed Forever. Kent Sturgis, 2005, s. 142. ISBN 0-9745014-3-3. (ang.).
  38. ↑ Chronology of the 1980 eruptive activity. W: R. L. Christiansen: The 1980 eruptions of Mount St. Helens, Washington. D. W. Peterson; P. W. Lipman, D. R. Mullineaux (red.). T. 1250. United States Geological Survey, 1981, s. 4, seria: USGS Professional Paper. DOI: 10.3133/pp1250. (ang.).
  39. 1 2 Daniel Dzurisin. A comprehensive approach to monitoring volcano deformation as a window on the eruption cycle. „Reviews of Geophysics”. 41 (1), s. 1001, 2003. DOI: 10.1029/2001RG000107. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z adresu]. (ang.).
  40. ↑ Volcano Seismology and Monitoring Eruptions. W: S.R. McNutt: International Handbook of Earthquake Engineering and Seismology. W.H.K. Lee, H. Kanamori, P.C. Jennings, C. Kisslinger (red.). T. Part A. Academic Press, 2003. ISBN 978-0-12-440658-2. (ang.).
  41. 1 2 Rosaly Lopes: The Volcano Adventure Guide. Cambridge University Press, 2005, s. 43. ISBN 0-521-55453-5. (ang.).
  42. ↑ Richard V. Fisher. Obituary Harry Glicken (1958–1991). „Bulletin of Volcanology”. 53 (6), s. 514–516, 1991. DOI: 10.1007/BF00258189. (ang.).
  43. ↑ David Johnston Center, 9400 S. Oak Park Ave [online], Oak Lawn Park District [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2010-11-27] (ang.).
  44. ↑ Lyn Topinka, Establishing the David A. Johnston Cascades Volcano Observatory [online], United States Geological Survey, 8 grudnia 2009 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2010-05-27] (ang.).
  45. ↑ Robert I. Tilling, Roy A. Bailey. Volcano hazards program in the United States. „Journal of Geodynamics”. 3 (3–4), s. 425–446, 1985. DOI: 10.1016/0264-3707(85)90045-6. (ang.).
  46. ↑ Student Awards. University of Washington, 2010. [dostęp 2026-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-06-23)]. (ang.).
  47. ↑ Tim Klass, Center allows views of mountain's crater, „The Free Lance-Star”, Associated Press, 17 maja 1997 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2025-10-09] (ang.).
  48. ↑ Lyn Topinka, Mount St. Helens and Vicinity Points of Interest: Johnston Ridge and Johnston Ridge Observatory [online], United States Geological Survey, 22 lipca 2009 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2010-05-27] (ang.).
  49. ↑ Johnston Ridge Observatory. U.S. Forest Service, 2026-01. [dostęp 2026-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-05-18)]. (ang.).
  50. ↑ Plaque dedication rekindles memories, „Eugene Register-Guard”, 20 maja 2000 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-21] (ang.).
  51. ↑ (8663) Davidjohnston = 1993 VO2 = 1991 DJ1 = 1992 OB10. Minor Planet Center. [dostęp 2026-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-04)]. (ang.).
  52. ↑ University of Illinois Press: Q&A with Melanie Holmes, author of A Hero on Mount St. Helens: The Life and Legacy of David A Johnston. Illinois Press Blog, 2019-05-17. [dostęp 2026-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-08)]. (ang.).
  53. ↑ Frank Parchman: Echoes of Fury: The 1980 Eruption of Mount St. Helens and the Lives it Changed Forever. Kent Sturgis, 2005, s. 206. ISBN 0-9745014-3-3. (ang.).
  54. ↑ Seconds From Disaster – Mount St. Helens Eruption [online], National Geographic Channel [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2010-04-22] (ang.).
  55. ↑ Surviving Disaster [online], BBC Active, via Trove, National Library of Australia [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-18] (ang.).
  56. ↑ Rescued From Mount St. Helens [online], PBS [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-15] (ang.).
  57. ↑ Exclusive Premiere: The Tourist Company Unveil a Timeless Concept Album, „Beatroute”, 15 maja 2020 [dostęp 2026-05-27] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-22] (ang.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

  • David A. Johnston [online], United States Geological Survey, Cascades Volcano Observatory [zarchiwizowane z adresu 2013-02-15] (ang.). – nekrolog USGS w serwisie Cascades Volcano Observatory
  • David Alexander Johnston [online], USGS, hosting: National Park Service [zarchiwizowane z adresu 2010-11-10] (ang.). – memoriał Wesa Hildretha z USGS Geological Survey Circular 838
  • David Johnston [online], St. Helens Hero [zarchiwizowane z adresu 2026-02-23] (ang.). – memoriał ze zdjęciami z prac przy wulkanie
  • Mount St. Helens – Victims [online], The Daily News [zarchiwizowane z adresu 2026-02-13] (ang.). – mapa pozycji Johnstona i innych ofiar erupcji
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.