Dawid Herman
 Dawid Herman (1916) | |
| Data i miejsce urodzenia |
czerwiec 1876 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
8 maja 1937 |
| Język | |
| Dziedzina sztuki |
teatr |
Dawid Herman (jid. דוד הערמאַן, ur. 1876 w Warszawie, zm. 8 maja 1937 w Nowym Jorku) – żydowski aktor i reżyser teatralny.
Życiorys
Urodził się w czerwcu 1876 roku w Warszawie, pochodził z rodziny chasydzkiej. W młodości pobierał nauki w chederze oraz bet midraszu. Pod wpływem literatury haskalowej porzucił tradycyjną edukację. Zaangażował się w działalność artystyczną, pierwsze próby pisania podejmował w języku hebrajskim i polskim[1]. Podczas pobytu w Krakowie związał się ze środowiskiem teatru jidyszowego[1]. Był członkiem Bundu[2].
Na początku XX wieku wraz z żydowską grupą teatralną wystawiał sztuki m.in. Szolema Alejchema, Icchoka Lejba Pereca i Szaloma Asza w Teatrze Letnim w Warszawie[1]. Wiosną 1908 roku wyreżyserował w Łodzi sztukę Pereca Hirszbejna Tchijes kaf[1]. Następnie wyjechał do Wiednia, gdzie współpracował z Egonem Brecherem[1]. Po powrocie do Warszawy występował z trupą Hirszbejna, a następnie wraz z Perecem i A. Mukdonim był założycielem szkoły dramatycznej[1][2].
Był kierownikiem artystycznym Trupy Wileńskiej[3]. Wyreżyserował pierwsze przedstawienie dramatu Dybuk Szymona An-skiego, którego premiera miała miejsce w grudniu 1920 roku[4]. Sztuka stała się następnie międzynarodowym sukcesem, wystawiana była zarówno na scenach żydowskich, jak i nieżydowskich[1][2][4]. Późniejsze wystawienia dramatu często czerpały inspirację ze sztuki w reżyserii Hermana[5]. Po premierze sztuki wraz z Trupą Wileńską udał się na tournée po Europie[1]. Przez pewien czas wystawiał również sztuki w Berlinie z częścią aktorów Trupy Wileńskiej[5].
Od 1922 roku prowadził wykłady w założonej przez Michała Weicherta Żydowskiej Szkole Dramatycznej[1][5][6]. W latach 20. XX wieku był kierownikiem żydowskiej grupy teatralnej w Stanisławowie[7]. W 1926 roku był współzałożycielem teatru Azazel w Warszawie[1], wyreżyserował większość sztuk wystawionych w nim[5]. Później ponownie współpracował z Trupą Wileńską, z którą wyreżyserował m.in. Nocą na starym rynku Pereca[3] i Der nisojen Jakuba Pregera[5]. W marcu 1928 roku zaproszono go, aby wystawił w Oslo Dybuka w języku norweskim[5].
W 1929 i 1930 roku wystawiał sztuki w Warszawskim Nowym Teatrze Żydowskim[5].
W sierpniu 1933 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie zaprosiła go Jennie Goldstein z propozycją wystawienia sztuki Chaima Liebermana Der nejder[5]. Następnie wystawiał sztuki m.in. w Prospect Theatre na Bronxie. W 1936 roku przebywał na Kubie, gdzie wystawił kilka sztuk w języku jidysz[5]. Przed wyjazdem część swojego prywatnego archiwum przekazał JIWO[5].
Żonaty z Sarą[5]. Zmarł na zawał serca 8 maja 1937 roku w Nowym Jorku. Został pochowany na Mount Carmel Cemetery w Queens[8]. Jego żona zmarła w 1951 roku[5].
Upamiętnienie
Po II wojnie światowej w Australii aktorzy Rachela Holzer i Jakub Waislitz założyli teatr jego imienia[9].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 David Herman [online], www.museumoffamilyhistory.com [dostęp 2026-07-12].
- 1 2 3 Herman, David [online], www.encyclopedia.com [dostęp 2026-07-12].
- 1 2 Trupa Wileńska [online], Rzeczpospolita [dostęp 2026-07-12].
- 1 2 Dybuk [online], Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2026-07-12].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Subseries 4: Herman, David (הערמאַן, דוד). Papers, 1897, 1907-1937 [online], archives.cjh.org [dostęp 2026-07-12].
- ↑ Węgrzyniak 2017 ↓, s. 50.
- ↑ Legendy starego Stanisławowa. Część 37 [online], Nowy Kurier Galicyjski, 12 września 2020 [dostęp 2026-07-12].
- ↑ David Herman [online], findagrave.com [dostęp 2026-07-12].
- ↑ Holzer Rachela [online], sztetl.org.pl [dostęp 2026-07-12].
Bibliografia
- Rafał Węgrzyniak, Procesy doktora Weicherta, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2017, ISBN 978-83-06-03405-9.