Deksmetylofenidat
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||
| ciało stałe | |||||||||||||||
| Wzór Hilla |
C14H19NO2 | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
233,31 g/mol | ||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||
| ATC | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Deksmetylofenidat, d-MPH – organiczny związek chemiczny stosowany jako lek psychostymulujący w terapii ADHD u osób powyżej 6. roku życia. Jest bardziej aktywnym enancjomerem metylofenidatu[2]. Jego mechanizm działania polega na hamowaniu wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy. Do stosowania w lecznictwie w Stanach Zjednoczonych został zatwierdzony w 2001 roku przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA).
Mechanizm działania
Deksmetylofenidat działa stymulująco na ośrodkowy układ nerwowy. Jest inhibitorem wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy. Pomaga łagodzić objawy ADHD, ułatwiając zdolność koncentracji, ograniczając rozpraszanie uwagi i wspierając kontrolę zachowania[3].
Przeciwwskazania
Przeciwwskazaniami do stosowania deksmetylofenidatu są[4]:
- nadwrażliwość na substancję czynną
- skłonność do nadużywania środków psychoaktywnych
- nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca i inne schorzenia sercowo-naczyniowe
- jaskra
- tiki
- padaczka
- niewydolność nerek
Lek stosuje się u kobiet w ciąży wyłącznie wtedy, kiedy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu[5].
Działania niepożądane
Częste działania niepożądane obejmują ból brzucha, utratę apetytu, gorączkę, bezsenność, suchość w ustach oraz akatyzję. Poważne działania niepożądane to psychoza, nagłe zatrzymanie krążenia, mania, wstrząs anafilaktyczny, napady padaczkowe oraz priapizm[2][6].
Legalność
W Polsce metylofenidat (mieszanina racemiczna) oraz jego poszczególne izomery – w tym deksmetylofenidat – znajdują się w grupie II-P wykazu substancji psychotropowych[7].
Przypisy
- ↑ Dexmethylphenidate, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB06701 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
- 1 2 Dexmethylphenidate, [w:] Drugs.com [online] (ang.).
- ↑ Marit D. Moen, Susan J. Keam, Dexmethylphenidate Extended Release: A Review of its Use in the Treatment of Attention-Deficit Hyperactivity Disorder, „CNS Drugs”, 23 (12), 2009, s. 1057–1083, DOI: 10.2165/11201140-000000000-00000 (ang.).
- ↑ Dexmethylphenidate Disease Interactions, [w:] Drugs.com [online] [dostęp 2026-04-27] (ang.).
- ↑ Methylphenidate Use During Pregnancy, [w:] Drugs.com [online] [dostęp 2026-04-26] (ang.).
- ↑ David Coghill i inni, Long-acting methylphenidate formulations in the treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder: a systematic review of head-to-head studies, „BMC Psychiatry”, 13 (1), 2013, DOI: 10.1186/1471-244X-13-237 (ang.).
- ↑ Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 czerwca 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, 30 lipca 2024, Dz. U. z 2024 r. poz. 1139 (ISAP).