Deszcz

Odgłos deszczu

Problem z odtwarzaniem tego pliku? Zobacz strony pomocy.

Deszcz – opad atmosferyczny (hydrometeor), dosięgający powierzchni Ziemi w postaci kropel wody o średnicy większej od 0,5 mm^[1]. Gdy krople są mniejsze niż 0,5 mm, opad taki nazywa się mżawką^[2]. Opad niesięgający powierzchni Ziemi nazywa się virgą^[3].

Duże krople wody (powyżej 6-8 mm^[4][5]) spadając ulegają rozpadowi. Deszcz może powstawać też z lodowych chmur wysokich, gdy opadające i ogrzane w pobliżu powierzchni Ziemi kryształy przekształcają się w krople wody, które mogą być wtedy duże lub małe w zależności od wilgotności względnej powietrza^[6].

Intensywność deszczu klasyfikuje się jako: „lekki opad”, gdy spada nie więcej niż 2,5 mm wody na godzinę, „umiarkowany opad” – pomiędzy 2,5 a 7,5 mm wody na godzinę, „silny opad” – powyżej 7,5 mm wody na godzinę^[7][8]. 1 mm opadu to 1 litr wody na metr kwadratowy^[9].

Deszcz powstaje w wyniku cyrkulacji atmosferycznej^[10]. Aby mógł powstać deszcz, najpierw muszą wytworzyć się odpowiednie ilości chmur. Proces rozpoczyna się od parowania wody z powierzchni Ziemi. Wraz z ciepłym powietrzem w atmosferze unosi się para wodna, która w wyniku spadku temperatury wraz z wysokością (około 6,5 °C na 1 km^[11]) ulega kondensacji, skraplając się lub krystalizując^[12]. Stałe formy opadu zmieniają się w ciekłe gdy znajdą się w temperaturze powyżej temperatury topnienia lodu^[13]. Aby opad mógł wystąpić, kropelki wody znajdujące się w chmurze muszą nabrać odpowiedniej masy (łącząc się ze sobą - akrecja/koalescencja^[14]). Masa ta jest ważna z dwóch powodów. Po pierwsze w czasie opadania może wystąpić parowanie. Ponadto szybkość opadania kropli zależy od jej wielkości, a małe wolno opadające krople są niesione przez prądy powietrza i mogą unieść się wyniku działania prądów wstępujących^[15].

Zjawiska deszczu występują na większości obszarów Ziemi, wyjątek stanowią jedyne tereny gdzie panuje klimat polarny ze stałymi ujemnymi temperaturami^[16]. Opady deszczu są nierównomiernie rozłożone, czego przyczyną są głównie uwarunkowania cyrkulacji atmosferycznej (obieg wody) i cyrkulacja mas powietrza^[16]. Najmniejsze opady występują na pustyniach, stepach, w głębi lądu, gdzie dominują wyże baryczne, a obieg wody jest zaburzony. Największe opady występują w strefie równikowej, gdzie obieg wody jest ciągły, a obszar znajduje się w obrębie niżów^[17][18].

Deszcz można wywołać sztucznie w następującym procesie: w okolicy wierzchołka chmury rozpyla się sztuczne jądra lodowe. Na ogół są to kryształki suchego lodu^[19] i jodku srebra^[20]. Pierwsza substancja wytwarza wokół siebie temperaturę do −78 °C, w której bardzo szybko powstaje duża ilość naturalnych kryształków lodowych. Z jodku srebra łatwo jest wywołać dym o bardzo drobnych cząsteczkach, które stają się jądrami krystalizacji. Tego typu opady należy wytwarzać w temperaturze od −15 do −5 °C^[21] oraz przy stosunku jąder do kropli 1:100000^[22][23]. W innym wypadku deszcz może nie spaść w ogóle. Aby wytworzyć sztuczny opad, niezbędna jest wiedza na temat fizyki chmury (jej właściwości). Sztuczne opady nie są obfite^[24] i trudno je ilościowo ocenić. W eksperymencie SNOWIE w górach Idaho deszczomierze zarejestrowały przyrost opadu od 0,05 do 0,3 mm w chwili przejścia nad nimi strefy opadu wywołanego zasiewaniem, a łączna objętość wody wygenerowanej w pojedynczych przypadkach wyniosła od 1,2 × 10⁵ m³ przy 20 minutach zasiewania do 3,4 × 10⁵ m³ przy 24 minutach^[25]. Sam opad utrzymywał się przy tym kilkadziesiąt minut^[25]. Według przeglądu przygotowanego przez zespół ekspertów Światowej Organizacji Meteorologicznej wzrost opadu sezonowego uzyskiwany w randomizowanych kampaniach zasiewania mieści się w przedziale od wartości bliskich zeru do ponad 20%^[26].

• opad konwekcyjny
• opad wielkoskalowy
• kwaśny deszcz
• mżawka
• żółty deszcz – deszcz o kolorze unoszących się w powietrzu pyłków roślin, zwykle sosny^[27].

• śnieg
• krupy
• grad
• deszcz marznący

• Microphysics of Clouds and Precipitation, H.R. Pruppacher, J.D. Klett, 976 stron, Springer, ISBN 0-7923-4409-X.
• Słownik meteorologiczny, Polskie Towarzystwo Geofizyczne, wyd. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Warszawa 2003
• Życie świata – natura świata Wyd. Polskie Media sp. z o.o. Poznań ISSN 1429-1886, str 93–94.