Dioptaz
 Dioptaz pochodzący z Kazachstanu. Średni wymiar widocznych kryształów wynosi 10 mm. | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny |
uwodniony krzemian miedzi[1] |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa | |
| Przełam | |
| Łupliwość |
doskonała romboedryczna[2], trójkierunkowa |
| Pokrój kryształu |
słupowe kryształy zakończone ścianami romboedrów, masywny, krótkosłupkowy[4], pryzmatyczny[3] |
| Przezroczystość | |
| Układ krystalograficzny | |
| Klasa krystalograficzna |
rombowa[3] |
| Właściwości mechaniczne | |
| Gęstość |
3,28–3,35 g/cm³[3] |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
szmaragdowa lub ciemnozielona (często z niebieskawym odcieniem)[1] |
| Rysa | |
| Połysk |
szklisty, czasami tłusty (na powierzchni przełamu)[1][2], półszklisty, półdiamentowy[3] |
| Współczynnik załamania |
1,652–1,710 (jednoosiowy)[3] |
| Inne |
dwójłomność: 0,052[3] pleochroizm: słaby[3] |
| Dodatkowe dane | |
| Klasyfikacja Strunza |
9.CJ.30[3] |
Dioptaz – minerał z gromady krzemianów pierścieniowych[2]. Należy do grupy minerałów rzadkich.
Nazwa pochodzi od gr. dia = poprzez i optomai (optos) = widzenie (widziany)[1].
Właściwości
Tworzy kryształy krótkosłupowe o delikatnie prążkowanych ścianach zakończone romboedrami, niekiedy kryształy są pokroju izometrycznego. Występuje w skupieniach zbitych i ziarnistych[2]; także jako naskorupienia[4]. Prawidłowe kryształy (narosłe, dobrze wykształcone) spotykane są w druzach. Nie topi się w płomieniu dmuchawy, rozpuszcza się w amoniaku, kwasie solnym i azotowym[2][4]. Jest kruchy, piroelektryczny[3], przezroczysty, przeświecający czasami zawiera domieszki żelaza. Sporadycznie wykazuje słaby pleochroizm w kolorach jasno i ciemnozielonej[1].
Występowanie
Minerał wtórny, występuje w strefie wietrzenia kruszców miedzi[3], głównie w klimacie pustynnym[2]. Współwystępuje z kalcytem, plancheitem, shattuckitem, dolomitem, chryzokolą, malachitem, limonitem, azurytem, duftytem, wulfenitem, cerusytem i kwarcem[5][4][3].
Miejsce występowania
Występuje głównie w Kazachstanie, Namibii, Demokratycznej Republice Konga, Kongu, Argentynie, Meksyku, Zimbabwe, Chile, USA (Arizona, Nevada, Kalifornia), Peru, Rosji, Iranie oraz Rumunii[1][2][4][3].
Zastosowanie
- bardzo atrakcyjny kamień kolekcjonerski,
- czasami bywa stosowany w jubilerstwie do wyrobu biżuterii artystycznej (do początku XIX w. był uważany za odmianę szmaragdu),
- używany jako imitacja szmaragdu (ma znacznie mniejszą twardość) – najczęściej stosowany szlif brylantowy (kamienie przezroczyste) lub kaboszonowy (odmiany zbite, słabo przeświecające)[1],
- używany do dekoracji przedmiotów użytkowych.
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 114–115. ISBN 978-83-8293-231-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jan Parafiniuk: Atlas minerałów. Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 230. ISBN 978-83-7073-845-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Dioptase, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-08-29] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 Walter Schumann, Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 146, ISBN 978-83-7020-313-9.
- ↑ Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 230, ISBN 978-83-7073-816-7 [dostęp 2025-01-03].
Bibliografia
- Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne, „Horyzont”, 2002
- C. Hall: Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. Wiedza i Życie, 1996
- W. Schumann: Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. „Alma–Press”, 2004
- W. Schumann: Minerały świata, O. Wyd. „Alma–Press”, 2003