Dom Eskenów

Dom Eskenów w Toruniu

Fasada Domu Eskenów
Państwo	Polska
Województwo	kujawsko-pomorskie
Miejscowość	Toruń
Adres	ul. Łazienna 16
Styl architektoniczny	renesans / XIX w.
Rozpoczęcie budowy	koniec XIV w.
Pierwszy właściciel	rodzina Hütfeldów
Kolejni właściciele	rodzina Eskenów
Położenie na mapie Torunia Dom Eskenów w Toruniu
Położenie na mapie Polski Dom Eskenów w Toruniu
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego Dom Eskenów w Toruniu
53°00′33,72″N 18°36′26,51″E/53,009367 18,607364

Dom Eskenów (nazywany także Czerwonym Spichlerzem^[1]) – kamienica gotycka, znajdująca się przy ul. Łaziennej 16 w Toruniu, u zbiegu z ul. Ciasną. Obecnie siedziba Muzeum Historii Torunia, będącego oddziałem Muzeum Okręgowego.

Przypisuje się, że kamienicę wzniesiono w 2. poł. XIV w., a budowniczym był budowniczy miejski Andrzej. Pierwszym właścicielem budynku była rodzina Hütfeldów^[2]. W 1518 r. kamienicę kupił ówczesny burmistrz Torunia Franciszek I Esken (ok. 1472–1537) i odtąd przez ok. 200 lat była to siedziba rodowa tej rodziny. Dla tej rodziny dokonano ok. 1590 r. przebudowy gotyckiego domu na reprezentacyjną rezydencję renesansową. Z tego czasu zachował się portal wejściowy, będący jednym z najpiękniejszych w Toruniu, wiązany z warsztatem Wilhelma van den Blocke. W 1703 roku kamienicę kupił Samuel Schiedler. W następnych latach kamienicę kupowały kolejne osoby. W 1844 roku firma L. Damman i Korder podjęła decyzję o przebudowie gmachu. Podczas remontu usunięto część gotyckich i renesansowych detali, zmieniono układ kondygnacji oraz wygląd otworów okiennych. Dom Eskenów stał się klasycystycznym spichlerzem zbożowym. W latach 80. XX wieku roku budynek wyremontowano i adaptowano na potrzeby Muzeum Historii Torunia^[3].

Budynek zajmuje działkę u zbiegu ulic Łaziennej i Ciasnej, w bloku zabudowy ograniczonym ulicami Łazienną, Ciasną, Mostową i Szeroką. Pierwotnie były to dwie działki, z dwoma osobnymi budynkami, których pozostałości zachowały się w dzisiejszej zabudowie^[4]. Około 1400 r. działki połączono, a w wyniku podjętej wówczas przebudowy powstał zespół budynków z domem frontowym o charakterze reprezentacyjnym. Zabudowa działki po tej przebudowie jest przez Z. Nawrockiego rekonstruowana następująco^[5]. Zachodnią połowę działki zajmował dwutraktowy dom frontowy (ściany obwodowe przedniego traktu oraz mur międzytraktowy zachowały się do dziś w pełnej wysokości), a wschodnią część działki zajmowały budynki gospodarcze i stajnia, zgrupowane wokół niewielkiego podwórza.

Do dzisiaj zachowały się oryginale elementy, m.in. renesansowe polichromie zdobiące strop, pochodzące z końca XVI wieku, wnęka umywalkowa w sieni, fragment ściany z zachowanymi śladami sklepienia izby bocznej, tynkowane na biało wnęki na elewacji zachodniej, gdzie wcześniej znajdowały się okna^[3], a także renesansowy portal pochodzący z ok. 1600 roku, z inicjałami Franciszka Eskena i kartuszem herbowym rodu Eskenów^[3][6]. Twórcą portalu był nieokreślony warsztat gdański^[7][a]. Zachowały się również dębowe drzwi przedstawiające sceny z przypowieści o synu marnotrawnym. Drzwi znajdują się obecnie w Ratuszu Staromiejskim^[3].

Od 1990 roku w Domu Eskenów mieści się Muzeum Historii Torunia^[8]. Stałą wystawą Muzeum jest prezentacja Toruń i jego historia, przedstawiająca dzieje miasta od początków osadnictwa po czasy współczesne oraz życie codzienne torunian. Na parterze zaprezentowano czasy prahistoryczne i średniowieczne, na pierwszym piętrze czasy nowożytne, na drugim piętrze wydarzenia z XIX i XX wieku. W podziemiach Muzeum Historii Torunia mieszczą się trzy sale edukacyjne^[9].

• 
  Portal z herbem Esken
• 
  Fryz z herbem Esken
• 
  Drzwi eksponowane w Ratuszu Staromiejskim
• 
  Wnętrze wielkiej sieni ze zrekonstruowaną wnęką i śladami po sklepieniu izdebki
• 
  Wnęka umywalkowa w południowej ścianie wielkiej sieni
• 
  Fragment ekspozycji – elementy architektoniczne pochodzące z zamku krzyżackiego

• Eugeniusz Gąsiorowski: Ratusz Staromiejski w Toruniu. Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu, 2004. ISBN 83-87083-78-X.
• Lech Krzyżanowski. Wymiana oryginału na kopię w wypadkach postępującego zniszczenia rzeźb kamiennych. „Ochrona Zabytków”. 2, 1967. 
• Maciej Rejmanowski. Prace konserwatorskie w województwie toruńskim w latach 1975-1990. „Ochrona Zabytków”. 3-4, 1994. 
• Małgorzata Wawrzak. Piękne i szkaradne. Motyw maski na drodze rozwoju i transmisji nowożytnej groteski. „Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo”. 46, 2015. 
• Zbigniew Nawrocki: Historyczne kamienice w Toruniu. Gotyk. Toruń: Firma Fotograficzno-Wydawnicza Photo Studio WM, 2016.
• Franciszek Skibiński: Willem van den Blocke. Niderlandzki rzeźbiarz nad Bałtykiem w XVI i na początku XVII w.. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2015.
• Dokumentacja konserwatorska dostępna na stronie zabytek.pl