Druk zwarty

Druk zwarty – w bibliologii i bibliotekoznawstwie: drukowane wydawnictwo nieperiodyczne stanowiące fizyczną i logiczną całość, będące samodzielną jednostką dokumentu^[1][2]. Może powstać zarówno jako druk zaplanowany od początku jako całość, jak i w wyniku współoprawienia kilku jednostek drukowanych^[2]. W literaturze przedmiotu termin ten stosuje się m.in. do skończonych lub zmierzających do końca (np. wielotomowych) druków obejmujących całościowo określoną problematykę albo wydanych pod określonym kątem tematycznym lub rodzajowym; bywa używany zamiennie ze słowami „książka” i „wydawnictwo zwarte”^[3].

Za druk zwarty uważa się przede wszystkim książkę jako jednostkę samoistną pod względem piśmienniczo-wydawniczym, a także inne dzieła zwarte, niezależnie od liczby tomów^[4]. Do druków zwartych nie zalicza się natomiast odbitek i nadbitek ani drobnych druków ulotnych (zwykle o objętości 1–4 stron), które są wydzielane zarówno w praktyce bibliograficznej, jak i w statystyce produkcji wydawniczej^[4]. W statystyce kultury i w normach bibliograficznych pojęcie druku zwartego łączone jest z kategorią wydawnictwa zwartego – dzieła stanowiącego zamkniętą całość, jedno- lub wielotomową, publikowaną jednorazowo (w jednej lub kilku częściach) w przeciwieństwie do wydawnictw ciągłych^[5][6]. Pojęcia druk zwarty i wydawnictwo zwarte są blisko spokrewnione, lecz nie tożsame – współczesne normy statystyczne i bibliograficzne obejmują terminem „wydawnictwo zwarte” także publikacje na innych nośnikach (np. CD-ROM, publikacje elektroniczne), podczas gdy „druk zwarty” rezerwowany jest do dokumentów w postaci wydawnictw drukowanych^[5][6]. Wydawnictwo zwarte – w ujęciu językoznawczym i normatywnym to publikacja (nie koniecznie drukowana), która ukazała się jednokrotnie jako skończona całość^[7]; w normach ISBN i w dokumentach oświatowych definiuje się je jako wydawnictwo nieperiodyczne, publikowane jako całość w jednej części lub w kilku częściach, o z góry określonej liczbie tomów^[6]. Druk zwarty – odnosi się do postaci materialnej (poligraficznej) tego wydawnictwa, a więc do publikacji rozpowszechnianej jako druk (np. książka w oprawie, broszura, zeszyt)^[2], To samo dzieło może więc być opisane jednocześnie jako wydawnictwo zwarte (w sensie typologicznym i bibliograficznym) oraz jako druk zwarty (w sensie formy fizycznej). W literaturze bibliologicznej zwraca się uwagę, że w bibliografii narodowej książka – podstawowe wydawnictwo zwarte – rejestrowana jest właśnie jako „druk zwarty”^[8].

W praktyce bibliograficznej i archiwalnej określenie „druk zwarty” jest powszechnie używane w:

• bibliografiach specjalnych i narodowych, gdzie wydziela się działy „druki zwarte” (książki, broszury) obok artykułów z czasopism i innych typów dokumentów; przykładem jest m.in. Bibliografia podziemnych druków zwartych z lat 1976–1989 oraz opracowania poświęcone drugiemu obiegowi wydawniczemu^[3][9].

• inwentarzach archiwalnych i katalogach bibliotecznych, gdzie w opisie fizycznym dokumentu pojawia się określenie „druk zwarty” jako rodzaj nośnika lub formy fizycznej, odróżniany od np. rękopisu czy druku ulotnego^[10].

• instrukcjach redakcyjnych i przewodnikach cytowania, gdzie wyróżnia się odrębne zasady opisu bibliograficznego dla „druków zwartych” (książek, monografii) w odróżnieniu od artykułów w czasopismach i materiałów online^[11][12].