Dwojak (moneta)
Dwojak – gatunek srebrnej monety odpowiadający dwóm groszom[1.1].
Na terytorium państwa Jagiellonów moneta dwugroszowa pojawiła się po raz pierwszy w ramach domniemanej litewskiej reformy monetarnej Zygmunta II Augusta z 1565 r. Gatunek ten, podobnie jak czworak, miał dopomóc w zharmonizowaniu systemów monetarnych Korony i Litwy[1.2]. Przy obowiązującej relacji[1.2]:
4 grosze litewskie = 5 groszy polskich,
dwugrosz był odpowiednikiem czterech półgroszy litewskich albo pięciu koronnych[1.2]. Dwojaki Zygmunta Augusta bito wyłącznie w 1565 r. ze srebra próby 875 o masie 1,82 grama[1.2].
Po raz drugi monetę dwugroszową (dwojaka) wypuszczono w okresie Jana Kazimierza, bijąc ją już na nieco większą skalę w latach[1.2]:
- 1650–1652,
- 1654,
w wielu mennicach, zarówno koronnych, jak i miejskich (Gdańsk, Toruń, Elbląg)[1.2]. Były to monety o masie 1,25 grama srebra próby 438[1.2].
Następne dwojaki pojawiły się w wyniku reformy z 1766 r. Związek tych monet z poprzednikami można co najwyżej nazwać nominalnym. Dwugroszówki były elementem systemu, w którym zdefiniowano zarówno grosze srebrne jak i miedziane. Bito jedynie 2 grosze srebrne, które potocznie nazywano półzłotkiem (3,34 grama srebra próby 438). Druga reforma monetarna czasów stanisławowskich – ta z 1787 r. – skasowała ten gatunek pieniądza[1.1].
Od 1924 r. w Polsce praktycznie nieprzerwanie znajdują się w obiegu monety zdawkowe o nominale 2 grosze[1.3].