Dywizja Pancerna Gwardii

Dywizja Pancerna Gwardii wylądowała w Normandii pod koniec czerwca i wkrótce potem stoczyła krótką walkę pod lotniskiem Carpiquet, gdzie piechota 32 Brygady Gwardii starła się z 12 Pułkiem SS „Hitlerjugend”. Po kilku tygodniach do Francji dotarły pełne siły pancerne dywizji, a jednostka została przeniesiona dalej na południe, aby wziąć udział w operacji Goodwood^[3].

Cel tego ataku był wielokrotnie dyskutowany, ale niezależnie od tego, czy była to próba przełamania, czy bardziej ograniczona operacja, miała on na celu przyciągnięcie większości niemieckich rezerw w kierunku Caen, wspierając amerykańską operację Cobra. Pierwotnie planowana jako atak sił połączonych, została przekształcona w atak pancerny, ponieważ armia brytyjska we Francji poniosła duże straty w piechocie i miała trudności ze znalezieniem uzupełnień^[4].

Dywizja Pancerna Gwardii połączyła się w tym ataku z 7. i 11 Dywizją Pancerną. Punktem wyjścia było uderzenie na południe z przyczółka nad rzeką Orne 18 lipca. Dywizja Pancerna Gwardii miała posuwać się na południowy wschód, aby zdobyć Vimont i Argences. Przed tym atakiem niemieckie pozycje obronne były intensywnie bombardowane przez Królewskie Siły Powietrzne. Działania te okazały się jednak mniej skuteczne, niż się spodziewano, przeciwko silnie okopanym obrońcom, zarówno na południe od Caen, jak i w Cagny oraz Émiéville. Wszystkie te trzy obszary znajdowały się na drodze natarcia Dywizji Pancernej Gwardii. Atak szybko utknął w martwym punkcie, a straty stały się wysokie – dywizja straciła 60 czołgów od jednej baterii czterech dział przeciwlotniczych kal. 88 mm. Dodatkowo, grupa czołgów Tygrys I z 503 Batalionu Czołgów Ciężkich, która została całkowicie obezwładniona podczas bombardowania, odzyskała wystarczająco dużo sił w ciągu dnia, aby wzmocnić opór przeciwko natarciu Gwardzistów. Ponadto dywizja została powstrzymana przez kontratak 12 Pułku SS „Hitlerjugend”. Konieczne było zastosowanie nowatorskich taktyk w walce z silniej uzbrojonym i opancerzonym Tygrysem, z czego jeden został staranowany przez Shermana Gwardii Irlandzkiej^[5].

Podczas walk w ramach operacji Goodwood na wschód od Cagny, por. John Gorman, dowódca oddziału w 2. batalionie pancernym Gwardii Irlandzkiej, sondował teren swoim czołgiem Sherman o nazwie własnej Ballyragget, gdy nagle stanął bokiem do Tygrysa II, niemieckiego czołgu ciężkiego, którego nikt jeszcze nie widział na polu bitwy. Wystrzelił z działa kal. 75 mm, ale pocisk odbił się od pancerza nieprzyjacielskiego czołgu. Gorman nie mógł oddać kolejnego strzału, ponieważ działo Shermana się zacięło. W tym momencie czołg Tiger II przesuwał działo w kierunku Shermana Gormana, więc rozkazał on kierowcy, kpr. Jamesowi Brownowi, staranować go. Zderzenie unieruchomiło Tygrysa i zmusiło załogę do wyskoczenia z pojazdu. Po doprowadzeniu własnej załogi w bezpieczne miejsce, por. Gorman przejął dowodzenie nad Shermanem Firefly o nazwie własnej Ballymena, którego dowódca zginął, i kontynuował ostrzał czołgu Tiger II z 17-funtowego działa Firefly’a, aż do całkowitego zniszczenia wrogiego pojazdu. Za tę akcję Gorman został odznaczony Krzyżem Wojskowym, a jego kierowca, kpr James Brown, otrzymał Medal Wojskowy, stając się pierwszym członkiem Alianckich Sił Ekspedycyjnych, który zniszczył Tygrysa II^[6]. Jednak niemieckie relacje o tej walce są zupełnie inne. Strzelec Tygrysa II, Hans-Joachim Thaysen, upierał się, że nigdy nie widział Shermana Gormana i zamiast tego koncentrował się na strzelaniu przed siebie. Thaysen twierdził również, że był to incydent z niemieckim bratobójczym ogniem, który prawdopodobnie usiłował trafić Shermana Gormana, a zniszczył jego Tygrysa II, co zmusiło załogę do ewakuacji. Pocisk PaK kal. 75 mm trafił Tygrysa II w lewą stronę, między gąsienicami a podwoziem. Thaysen powiedział, że pocisk przebił go i omal nie wybuchł pod jego siedzeniem^[7].

Następnego dnia atakujący poczynili wystarczające postępy, aby umożliwić Dywizji Pancernej Gwardii dotarcie do Wzgórza Bourgebus i wsparcie 7. oraz 11 Dywizji Pancernej. Zaczęły napływać niemieckie posiłki, a atak został przerwany. Walki trwały do 20 lipca, kiedy to zdobycze terytorialne zostały skonsolidowane przez piechotę, a operacja wygasła. Choć nieudana z operacyjnego punktu widzenia, była bitwą, w której Dywizja Pancerna Gwardii spisała się zadowalająco. Operacja odciągnęła również większość niemieckich rezerw zmechanizowanych, pomyślnie sugerując przeciwnikowi, że alianci planują przebić się w rejonie Caen. Pozostawiło to Niemcom niewiele wolnych rezerw do wykorzystania, kiedy Amerykanie rozpoczęli operację Cobra 25 lipca^[8].

Po operacji Goodwood Dywizja Pancerna Gwardii została zreorganizowana w nieoficjalne grupy bojowe. Goodwood obnażyła niepożądane skutki braku wsparcia piechoty podczas natarcia czołgów. W rezultacie dwa bataliony grenadierów przeformowano w grupę bojową, przy czym piechota Gwardii Coldstream została przydzielona do czołgów Gwardii Irlandzkiej, a czołgi Coldstream zostały podzielone na dwie grupy i wykorzystane do wsparcia batalionów Gwardii Irlandzkiej i Walijskiej. Jednostki nie były wówczas zorganizowane w żaden formalny sposób, a raczej według tego, kto akurat znajdował się najbliżej. Taka organizacja nie była unikalna dla Gwardii. 11 Dywizja Pancerna również zaadaptowała podobną formację dla operacji Bluecoat, najwyraźniej na rozkaz gen. por. Richarda O’Connora. Po tej reorganizacji Dywizja Pancerna Gwardii wzięła udział w operacji Bluecoat^[9].

Operacja rozpoczęła się 30 lipca, ponownie aby wesprzeć Amerykanów biorących udział w operacji Cobra. Zamiast kontynuować natarcie przez Caen, gdzie większość niemieckich sił pancernych przegrupowała się po operacji Goodwood, atak skierował się w stronę Villers-Bocage, aby zdobyć skrzyżowanie dróg w Vire oraz wzniesienie Mont Pinçon. Chociaż początkowo przeciwnikiem były dwie słabe dywizje piechoty (276. i 326.), były one dobrze okopane, mając przygotowane pola minowe i inne umocnienia. Okoliczny teren stanowiły gęste żywopłoty bocage, co również spowalniało tempo ataku. Początkowo Gwardia wspierała 11 Dywizję Pancerną, która była na czele natarcia, chroniąc swoją flankę, jednak 1 sierpnia Gwardziści sami przejęli obowiązki na czele, walcząc w bocage do 15 sierpnia z elementami 276. i 326 Dywizji Piechoty, 21 Dywizji Pancernej oraz 1., 9. i 10 Dywizji Pancernej SS. Miało to okazać się wyzwaniem dla Gwardii, która nie była przyzwyczajona do walki na krótkim dystansie. Niemcy ostatecznie rozmieścili swoje czołgi fragmentarycznie, w wyniku czego nie było jako takiej linii obronnej. Zamiast tego opór był oparty na małej mobilnej grupie piechoty wspieranej przez kilka czołgów lub dział samobieżnych. Snajperzy i moździerze stanowili szczególny problem w tym terenie, dlatego do czołgów dodano specjalne modyfikacje polowe, aby spróbować zmniejszyć potencjalne uszkodzenia. Z powodu trudności z całkowitym oczyszczeniem obszaru z sił wroga i zaopatrzeniem pododdziałów, atak został wstrzymany 4 sierpnia^[10].

7 sierpnia dywizja miała krótką przerwę w walkach, ponieważ Niemcy skoncentrowali swoje siły na kontrofensywie przeciwko Amerykanom pod Mortain. Tego dnia Gwardia otrzymała do obrony również obszar 11 Dywizji Pancernej, co uwolniło siły tej drugiej. Choć nie próbowano przeprowadzić znaczącego natarcia, ataki w okolicy były zaciekłe, szczególnie w okolicach Chenedolle. Udzielono również wsparcia z innych rodzajów broni, a walijski pułk piechoty wspierały czołgi Churchill z 6 Brygady Pancernej Gwardii oraz kawaleria gwardii, która na krótko rozmieściła się w linii jako piechota^[11].

15 sierpnia Niemcy rozpoczęli wycofywanie się, ale zostali uwięzieni w kotle Falaise, co pozwoliło Gwardzistom na reorganizację sił i przeprowadzenie remontu maszyn. Operacja Bluecoat okazała się sukcesem, a koncepcja połączonych sił grupy bojowej sprawdziła się. W ten sposób miała odtąd działać Dywizja Pancerna Gwardii. Dywizja poniosła wysokie straty w tej operacji, chociaż alianci mieli wystarczająco dużo uzupełnień, aby pozwolić sobie na stratę sześciu czołgów na każdy zniszczony niemiecki czołg. Konsekwencją operacji było także usunięcie z dywizji czołgów przeciwlotniczych Crusader, możliwe, że ze względu na praktyczny brak oddziaływania Luftwaffe; ich załogi zostały wykorzystane do obsługi zapasowych Shermanów dostarczonych dywizji^[2].

Dywizja Pancerna Gwardii nie brała udziału w walkach w kotle Falaise, dzięki czemu miała szansę na odpoczynek i przegrupowanie. 27 sierpnia dywizja została przeniesiona do XXX Korpusu pod dowództwem gen. por. Briana Horrocksa i ruszyła z nim w kierunku Sekwany. Z powodu niemal całkowitego załamania armii niemieckiej we Francji, Gwardziści szybko dotarli do rzeki i przekroczyli ją 29 sierpnia. Tutaj wprowadzono kolejne zmiany w organizacji jednostki. Użycie Pancernego Pułku Rozpoznawczego nie przyniosło rezultatów, podczas gdy samochody pancerne okazały się bardziej sprawne w tej roli, pomimo ich większego powiązania z siecią dróg. W rezultacie, 2 Pułk Kawalerii Gwardii Walijskiej został formalnie przydzielony jako oficjalny element rozpoznawczy dywizji. Uwolniło to załogi czołgów Gwardii Walijskiej do innych zadań, dzięki czemu sformowano formalne grupy bojowe. Były one znacznie lepiej zorganizowane niż poprzednie doraźne przedsięwzięcia, gdzie bataliony każdego pułku zostały połączone w grupę bojową. Grupa bojowa Grenadierów składała się z czołgów 2. batalionu i piechoty zmotoryzowanej 1. batalionu Grenadierów Gwardii. Wymagało to reorganizacji dywizji: choć sporadycznie modyfikowane, grupy Grenadierów i Irlandczyków utworzyły 5 Brygadę, a grupy Gwardii Coldstream i Walijczyków utworzyły 32 Brygadę. Wsparcie karabinów maszynowych zapewniali Grenadierzy Gwardii dla 5 Brygady i Królewscy Fizylierzy Northumberland w 32 Dywizji^[12].

Po wyrwaniu się z Normandii zmienił się teren prowadzenia działań, a tereny wiejskie stały się znacznie bardziej otwarte i płynne. Natarcie odbywało się teraz głównie drogami, a oddziały wiodące i wsparcie powietrzne Typhoonów rozbijały większość oporu, zanim zdążyły opóźnić kolumnę. Ludność była bardzo wdzięczna za wyzwolenie; 2 Pułk Kawalerii Gwardii, który zazwyczaj jako pierwszy wkraczał do miast, musiał uważnie obserwować ładunek i anteny na zewnątrz pojazdu, aby nie zostały wzięte przez miejscowych na pamiątkę. W jednym z miasteczek jedynie interwencja policji zapobiegła odcięciu kół wozu zwiadowczego. Ludność głodowała, pozbawiona żywności przez Niemców, dlatego żołnierze rozdawali cywilom własne racje żywnościowe i czekoladę. 3 września Bruksela została wyzwolona przez Dywizję Pancerną Gwardii, która pokonała dystans 120 km w ciągu jednego dnia. Dywizja nie mogła jednak długo odpoczywać, nacierając dalej w głąb północno-wschodniej Belgii, przełamując niemiecki opór. Po uzyskaniu wsparcia ze strony 11 Dywizji Pancernej, Gwardziści dotarli do granicy z Holandią, a Gwardia Irlandzka pod dowództwem bryg. Joe Vandeleura zdobyła „Most Joego”, most nad kanałem Moza-Escault, w zaskakującym ataku^[13].

Dywizja Pancerna Gwardii została następnie wycofana z linii, aby przygotować się do nadchodzącej operacji Market Garden. Grenadierom Gwardii udało się zdobyć most w Nijmegen z pomocą amerykańskiej 82 Dywizji Powietrznodesantowej, ale nie udało im się udzielić pomocy brytyjskiej 1 Dywizji Powietrznodesantowej okrążonej w Arnhem^[14]. Następnie Gwardziści spędzili zimę w Holandii, po czym zostali przeniesieni do Belgii jako rezerwa. Piechota Gwardii Walijskiej została również zastąpiona przez 2. batalion Gwardii Szkockiej, z powodu poważnego braku uzupełnień w armii brytyjskiej w tamtym czasie. Następnie dywizja wzięła udział w operacji Veritable, mającej na celu oczyszczenie lasu Reichswald. Z powodu złej pogody i zalania terenu przez Niemców, jedynie piechota dywizji ostatecznie odegrała aktywną rolę w operacji. Następnie baterie holowanych dział przeciwpancernych Royal Artillery przedzielone do dywizji zostały przekształcone w piechotę z powodu braku poważnych celów dla nich. Dywizja następnie wspierała ofensywę nad Renem, po czym wzięła udział w inwazji na Niemcy i walczyła na kierunku holenderskim oraz wzdłuż niemieckiego wybrzeża. Za walki w tym okresie dywizja otrzymała dwa Krzyże Wiktorii, oba pośmiertnie. Ich kawalerami byli gwardzista Edward Charlton z 2. batalionu Gwardii Irlandzkiej^[15] i kpt. Ian Liddell z 5. batalionu Gwardii Coldstream^[16].

Po kapitulacji Niemiec Dywizja Pancerna Gwardii była zaangażowana głównie w obowiązki okupacyjne. Niewielki oddział został użyty do przetestowania nowego czołgu uniwersalnego Centurion, którego sześć egzemplarzy dotarło do Niemiec zbyt późno, by wziąć udział w walkach. Ostatecznie jednostka została wybrana do przeformowania w dywizję piechoty i 9 czerwca 1945 roku odbyła się jej pożegnalna parada z bronią pancerną; feldmarszałek Bernard Law Montgomery odebrał na niej salut honorowy^[17].

• 5 Brygada Pancerna Gwardii (15 września 1941 – 1 czerwca 1945)
  • Kwatera Główna 5 Brygady Pancernej Gwardii (kompania)
  • 2. batalion Pancerny Gwardia Grenadierów
  • 1. batalion Pancerny Gwardia Coldstream
  • 2. batalion Pancerny Gwardii Irlandzkiej
  • 1. batalion Zmotoryzowany Grenadierów Gwardii

• 6 Brygada Pancerna Gwardii (15 września 1941 – 1 lutego 1943)
  • Kwatera Główna 6 Brygady Pancernej Gwardii (kompania)
  • 4. Batalion Pancerny Grenadierów Gwardii (15 września 1941 – 14 stycznia 1943 i ponownie 2 lutego 1945 – 16 czerwca 1945)
  • 4. Batalion Pancerny Gwardii Coldstream (2 lutego 1945 – 16 czerwca 1945)
  • 3. Batalion Pancerny Gwardii Szkockiej (15 września 1941 – 14 stycznia 1943 i ponownie 2 lutego 1945 – 16 czerwca 1945)
  • 2. Batalion Pancerny Gwardii Walijskiej (15 września 1941 – 14 stycznia 1943)
  • 4. Batalion Zmotoryzowany Gwardii Coldstream (15 września 1941 – 14 stycznia 1943)

• 32 Brygada Piechoty Gwardii (11 lipca 1944 – 2 lutego 1944 i ponownie 7 października 1944 – 13 lutego 1945)
  • Kwatera Główna 32 Brygady Piechoty Gwardii (kompania)
    • Pluton Obrony Naziemnej
  • 5. batalion Gwardii Grenadierów (1 października 1941 – 4 czerwca 1942)
  • 5. batalion Gwardii Coldstream (1 października 1941 – 31 sierpnia 1945)
  • 2. batalion Gwardii Szkockiej (20 lutego 1945 – 31 sierpnia 1945)
  • 4. batalion Gwardii Szkockiej (10 stycznia 1941 – 9 maja 1943)
  • 3. batalion Gwardii Irlandzkiej (9 maja 1943 – 21 lutego 1945 i ponownie 29 maja 1945 – 31 sierpnia 1945)
  • 1. batalion Gwardii Walijskiej (6 kwietnia 1942 – 22 marca 1945)
  • 2. batalion Gwardii Walijskiej (20 czerwca 1945 – 31 sierpnia 1945)
  • 32 Grupa Wsparcia Brygady Piechoty Gwardii (Northumberland Fusiliers) (18 września 1943 – 3 grudnia 1944)

• Grupa Wsparcia Gwardii (15 września 1941 – 31 maja 1942)
  • Bateria Kwatery Głównej Grupy Wsparcia Gwardii
  • 1. batalion Gwardii Walijskiej (zmechanizowany) (15 września 1941 – 31 maja 1942)
  • 153 Pułk Polowy (Leicestershire Yeomanry) Royal Artillery (10 października 1941 – 31 maja 1942)
  • 21 Pułk Przeciwpancerny Royal Artillery (10 października 1941 – 31 maja 1942)
  • 94 Pułk Lekkiej Artylerii Przeciwlotniczej Royal Artillery (10 października 1941 – 31 maja 1942)

• Dowódca Royal Artillery
  • Kompania Artylerii Pancernej Kwatery Głównej Gwardii
  • 55 Pułk Polowy (Wessex) Royal Artillery (6 sierpnia 1942 – 11 czerwca 1945)
  • 153 Pułk Polowy (Leicestershire Yeomanry) Royal Artillery (8 czerwca 1942 – 11 czerwca 1945)
  • 21 Pułk Przeciwpancerny Royal Artillery (1 czerwca 1942 – 29 maja 1945)
  • 75 Pułk Przeciwpancerny Royal Artillery (1 czerwca 1945 – 11 czerwca 1945)
  • 94 Lekki Pułk Przeciwlotniczy Royal Artillery (1 czerwca 1942 – 11 czerwca 1945)

• Dowódca Royal Engineers
  • 14. szwadron polowy Royal Engineers
  • 15. szwadron polowy Royal Engineers (4 sierpnia 1941 – 28 lutego 1943)
  • 615. szwadron polowy Royal Engineers (1 marca 1943 – 11 czerwca 1945)
  • 148. szwadron parku polowego Royal Engineers (4 sierpnia 1941 – 11 czerwca 1945)
  • 11 Oddział Mostowy Royal Engineers (10 stycznia 1943 – 6 listopada 1945)

• Dowódca Royal Army Service Corps^[23]
  • Kwatera Główna CRASC (kompania)
  • 310 Pancerna Brygada Transportu Samochodowego Royal Army Service Corps
  • 224 Brygada Piechoty, Kompania Transportu Samochodowego Royal Army Service Corps
  • 535 Dywizjonowa Kompania Transportu Samochodowego Royal Army Service Corps
  • 648 Ogólna Kompania Transportu Samochodowego Royal Army Service Corps

• Dowództwo Ministerstwa Wojny (17 czerwca – 14 września 1941)^[12]
• Dowództwo Południowe 15 września 1941 – 17 marca 1943)^[12]
• VIII Korpus (17 marca 1943 – 19 czerwca 1944)^[12]
• XII Korpus (19–27 czerwca 1944)^[12]
• 2 Armia (27 czerwca – 4 lipca 1944)^[12]
• XII Korpus (4–13 lipca 1944)^[12]
• VIII Korpus (13–23 lipca 1944)^[12]
• II Korpus Kanadyjski (24–30 lipca 1944)^[12]
• VIII Korpus (30 lipca – 28 sierpnia 1944)^[12]
• XXX Korpus (28 sierpnia – 12 grudnia 1944)^[12]
• XII Korpus (13–20 grudnia 1944)^[12]
• XXX Korpus (20 grudnia 1944 – 17 stycznia 1945)^[12]
• 1 Armia Kanadyjska (18–20 stycznia 1945)^[12]
• XXX Korpus (21 stycznia – 7 marca 1945)^[12]
• II Korpus Kanadyjski (8–9 marca 1945)^[12]
• XXX Korpus (10 marca – 15 kwietnia 1945)^[12]
• XII Korpus (16–27 kwietnia 1945)^[12]
• XXX Korpus (28 kwietnia – 11 czerwca 1945)^[12]