Dziwna

Dziwna
Ilustracja
Dziwna uchodzi do Morza Bałtyckiego w Dziwnowie
Państwo

 Polska

Województwo

 zachodniopomorskie

Lokalizacja

powiat kamieński

Akweny
• Łączy wody
• Z wodami


Zalewu Szczecińskiego
Morza Bałtyckiego

Lądy
• Oddziela
• Od


Wolin
stałego lądu

Wymiary
• długość


30,348 km

Cieki wodne uchodzące

Szczuczyna, Kurawa, Lewieńska Struga, Skarchówka, Dusinka (Wołczenica), Świniec

Miejscowości nadbrzeżne

Wolin

Wyspy

Wyspa Chrząszczewska

Położenie na mapie powiatu kamieńskiego
Mapa konturowa powiatu kamieńskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dziwna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko lewej krawiędzi u góry znajduje się punkt z opisem „Dziwna”
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa konturowa województwa zachodniopomorskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Dziwna”
Ziemia53°55′29″N 14°41′13″E/53,924722 14,686944
Mapa wyspy Wolin i oddzielającej ją od stałego lądu cieśnina Dziwna
Dziwna i most drogi krajowej nr 3
Dziwna w Sierosławiu

Dziwna – cieśnina[1] o długości 30,348[2] km łącząca wody Zalewu Szczecińskiego z Morzem Bałtyckim[3]. Oddziela wyspę Wolin od stałego lądu po jej wschodniej stronie. Dziwna odbiera wody z cieśniny zwanej Głębokim Nurtem. Względem pozostałych dwóch cieśnin Zalewu Szczecińskiego (Piany i Świny) znajduje się najdalej na wschód.

U południowego krańca Dziwny, nad Zalewem Szczecińskim leży miasto Wolin. W okolicy Kamienia Pomorskiego cieśnina tworzy Zalew Kamieński z Wyspą Chrząszczewską oraz po zachodniej stronie mniejsze jezioro Koprowo. Przez Zatokę Wrzosowską Zalewu Kamieńskiego, nad którą leżą Dziwnówek i Wrzosowo, uchodzi do Zatoki Pomorskiej w Dziwnowie.

Czynniki abiotyczne Dziwny określa się jako wody przejściowe o typie lagunowym z substratem mułowym i piaszczystym[4].

Obszar cieśniny został objęty specjalnym obszarem ochrony siedlisk „Ujście Odry i Zalew Szczeciński”.

Nad Dziwną znajdują się 4 porty morskie: port Wolin, port Sierosław, port Kamień Pomorski i port Dziwnów.

Ruch wód i zlewnia

Przez Dziwnę ma miejsce odpływ wód z Zalewu Szczecińskiego do Morza Bałtyckiego. Po uwzględnieniu siły wiatru, zmian poziomu wód, wskaźników zasolenia wyliczono, że przez Dziwnę odpływa 10% wód zalewu[5], a większość przez pozostałe 2 cieśniny: Świnę (75%[5] i Pianę (15%[5])[6]. Woda w Dziwnie zmienia kierunek płynięcia w różnych porach roku. Odpływ następuje najczęściej wiosną, natomiast w pozostałych okresach, przy wiatrach wiejących z północnego zachodu, mogą występować wlewy wód z Zatoki Pomorskiej (zjawisko tzw. cofki), jednak ze względu na małą głębokość, są one znacznie mniejsze niż te przez cieśninę Świnę[5].

Do Dziwny uchodzą takie cieki jak: Szczuczyna, Kurawa, Lewieńska Struga, Skarchówka, Dusinka (Wołczenica), Świniec oraz dopływy z wyspy Wolin uchodzące pod wsią Darzowice.

Jakość wód

Latem 1990 roku (21 sierpnia) oraz wiosną 1991 roku (5 maja) przeprowadzono dwa badania wody w Dziwnej. Próbki wody pobierano z sześciu miejsc rozmieszczonych równomiernie na całej długości Dziwny w granicach gminy Wolin. Podstawowe parametry fizyczno-chemiczne oznaczono w Laboratorium Hydrochemicznym Instytutu Geografii Fizycznej w Poznaniu, zgodnie z Polskimi Normami[7].

W 2011 r. przeprowadzono badania jakości wód Dziwny w dwóch punktach pomiarowych w ramach monitoringu wód przejściowych i przybrzeżnych. W ich wyniku oceniono elementy fizykochemiczne Dziwny na poniżej stanu dobrego, a stan chemiczny także poniżej dobrego[8].

Badania jakości wód Dziwny (2011)[8]
Punkt pomiarowyOcena elementów fizykochemicznychOcena elementów biologicznychOcena stanu ekologicznego
m. Dziwnów (ujście Dziwny)poniżej stanu dobregosłabyzły (V klasa)
m. Wolin (przy moście kolejowym)poniżej stanu dobregosłabysłaby (IV klasa)

Hydronimia

Nazwa cieśniny została odnotowana w XIII wieku: Diuenow (1243), Dyuennow (1274) 1331. Nazwę Dziwny tłumaczy się ostatnio poprzez odwołanie do prasłowiańskiego przymiotnika *divьnъ (pol. dziwny), pochodzącego od indoeuropejskiego korzenia *dey- („lśnić, błyszczeć”). Jest to zgodne z poglądami Jana Rozwadowskiego, który łączył nazwę z indoeuropejskim słowem *deivo-s, które wyraża pojęcie światła, dnia, nieba, bóstwa[9]. Jest też przedstawiana hipoteza o pierwotności nazwy miejscowej (a wtórnie nazwy cieśniny) o pochodzeniu odosobowym, utworzonej dzierżawczym przyrostkiem -ow od pomorskiej nazwy osobowej *Dziwien[10][11]. Zbigniew Babik przyjmuje, że najprawdopodobniej najstarszą nazwą był ojkonim Dziwnów lub Dziwnowo, od którego utworzono hipotetyczne Dziwnowa (*Woda), co z kolei zgermanizowano w postaci Dievenow[12].

W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z końca XIX wieku zostało przedstawione Dziwno jako jedno z trzech ujść Odry, a także jako odnoga Odry i struga[13][14][15]. Na polskiej mapie wojskowej z 1938 r. podano polski egzonim Dziwna[16]. Do 1945 r. stosowano niemiecką nazwę cieśniny – Dievenow. W 1949 r. ustalono urzędowo polską nazwę Dziwna. Została wtedy błędnie określona jako rzeka[17].

Dziwna w Wolinie
Dziwna w Wolinie

Przypisy

  1. ↑ Morze Bałtyckie, Cieśniny. W: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Nazewnictwo Geograficzne Świata. T. Zeszyt 10 - Morza i oceany. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2008, s. 52. ISBN 978-83-254-0462-8.
  2. ↑ Dziwna na Hydroportal [online], Hydroportal [dostęp 2022-09-11].
  3. ↑ V2 Rzeki. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2006–2007. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie, 2008-12-30, s. 57.
  4. ↑ Ocena jakości wód powierzchniowych w województwie zachodniopomorskim w roku 2009. WIOŚ Szczecin, 2010-11-14, s. 20.
  5. 1 2 3 4 praca zbiorowa pod red. Andrzeja Kostrzewskiego: Środowisko przyrodnicze i przestrzenna struktura społeczno-ekonomiczna miasta i gminy Wolin: monografia geograficzna.. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza: Studenckie Koło Naukowe Geografów im. Stanisława Pawłowskiego, 1992, s. 149.
  6. ↑ Volker Mohrholz, Hans Ulrich Lass. Transports between Oderhaff and Pomeranian bight – a simple barotropic box model. „Ocean Dynamics”. 50 (4), s. 371-383, 1998-12. Springer Berlin / Heidelberg. DOI: 10.1007/BF02764231. ISSN 1616-7228. (ang.).
  7. ↑ Marcin Nowacki, Dariusz Wrzesiński: Właściwości fizyczne i skład chemiczny wód Dziwny. W: praca zbiorowa pod red. Andrzeja Kostrzewskiego: Środowisko przyrodnicze i przestrzenna struktura społeczno-ekonomiczna miasta i gminy Wolin: monografia geograficzna.. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza: Studenckie Koło Naukowe Geografów im. Stanisława Pawłowskiego, 1992, s. 149.
  8. 1 2 Ocena jakości wód powierzchniowych w województwie zachodniopomorskim w latach 2010-2012. WIOŚ Szczecin, 2013-12-27.
  9. ↑ Jan Michał Rozwadowski: Studia nad nazwami wód słowiańskich. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1948, s. 56.
  10. ↑ Jerzy Duma: Hydronymia Europea
  11. ↑ Maria Malec: Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 73. ISBN 83-01-13857-2.
  12. ↑ Zbigniew Babik: Najstarsza wartwa nazewnicza na ziemiach polskich. Kraków: 2001, s. 379. ISBN 83-7052-597-0.
  13. ↑ Dziwno, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 303.
  14. ↑ Wolin, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 836.
  15. ↑ Kamień, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 740.
  16. ↑ Arkusz 42 Stettin (Szczecin). Mapa operacyjna 1:300 000. Wojskowy Instytut Geograficzny, Warszawa: 1938
  17. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 2 kwietnia 1949 r. (M.P. z 1949 r. Nr 29, poz. 445 (ISAP), s. 13)
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.