Dzwonkówka brodawkowata
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
dzwonkówka brodawkowata |
| Nazwa systematyczna | |
| Entoloma papillatum (Bres.) Dennis Bull. Soc. mycol. Fr. 69(2): 162 (1953) | |
Dzwonkówka brodawkowata (Entoloma papillatum (Bres.) Dennis) – gatunek grzybów z rodziny dzwonkówkowatych (Entolomataceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Entoloma, Entolomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1887 r. Giacomo Bresàdola, nadając mu nazwę Nolanea papillata. W 1953 r. Richard William George Dennis przeniósł go do rodzaju Entoloma[1]. Niektóre inne synonimy[2]:
- Entoloma papillatum var. cystidiophorum Vila, Noordel. & Ferr. Caball. 2008
- Nolanea mammosa subsp. papillata (Bres.) Konrad & Maubl. 1932
- Rhodophyllus papillatus (Bres.) J.E. Lange 1936
Polską nazwę zarekomendował Władysław Wojewoda w 2003 r.[3]
Morfologia
O średnicy 6–35 mm, początkowo ostrostożkowy do stożkowato-dzwonkowatego lub półkulisty z lekko podwiniętym brzegiem, potem rozszerzający się do stożkowato-wypukłego, w końcu wypukły z prostym brzegiem, zwykle z wyraźnym, stożkowatym garbkiem. Jest silnie higrofaniczny; w stanie wilgotnym dość ciemnosepijny, czerwonobrązowy lub czarnobrązowy, nie, lub nieznacznie jaśniejszy ku brzegowi, półprzezroczyście prążkowany do dwóch trzecich promienia; w stanie suchym z jasno sepiowobrązowym środkiem. Powierzchnia gładka, błyszcząca, rzadko nieznacznie promieniście pomarszczona[4].
Od 15–24, z (1–) 3–7(–9) rzędami blaszeczek, średnio gęste, cienkie, na brzegu do prawie wolnych, rzadko przyrośnięte, trójkątne do szeroko wybrzuszonych, początkowo jasnoszare do białych, następnie szaroróżowe, w końcu brązowaworóżowe. Ostrza równe lub lekko wyżłobione, tej samej barwy lub lekko bledsze[4].
Wysokość 20–50 mm, grubość 1–3 mm, cylindryczny, zwykle lekko rozszerzony ku podstawie. Powierzchnia sepiowa z jaśniejszym wierzchołkiem, często bez czerwonawych odcieni, oprószona do kłaczkowatej na wierzchołku, ku dołowi delikatnie jedwabista, u podstawy biały owłosion[4]
Cienki, w kolorze powierzchni, jaśniejszy w wewnętrznej części trzonu. Rzadko bez zapachu, zwykle o zapachu słabym do silnie mącznego. Smak mączny[4].
- Cechy mikroskopowe
Zarodniki 9–13,5 × 7–8,5, Qe = 1,3, w widoku z boku 6–9-kątne. Podstawki 30–50 × 8–14 µm, 4=-zarodnikowe, ze sprzążkami bazalnymi. Cystyd brak. Skórka kapelusza zbudowana z wąskich, cylindrycznych strzępek o szerokości 4–9(–12) µm. Warstwa podskórkowa nierozwinięta lub słabo rozwinięta, złożona z krótkich, napęczniałych elementów o wymiarach 60–100 × 12–30 µm. Strzępki skórki, tramy kapelusza i hymenium inkrustowane pigmentem. W hymenium obecne sprzążki, gdzie indziej rzadkie[4].
Występowanie i siedlisko
Najwięcej stanowisk podano w Europie, zwłaszcza na Półwyspie Skandynawskim. Poza Europą podano występowanie tego gatunku także w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej oraz w Afryce[5]. W umiarkowanych, borealnych i subalpejskich regionach Europy pospolity i szeroko rozprzestrzeniony[4]. W Polsce W. Wojewoda w 2003 r. przytoczył 4 stanowiska[3], w późniejszych latach podano wiele następnych[6]. Na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ma status V – gatunek narażony, który w najbliższej przyszłości prawdopodobnie przejdzie do kategorii zagrożonych wymarciem, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia[7].
Grzyb naziemny, prawdopodobnie mykoryzowy. Występuje w lasach iglastych, liściastych i mieszanych[3], a także na słabo nawożonych, intensywnie wypasanych łąkach, zwykle z dobrze rozwiniętą warstwą mchu, na glebie suchej, zasadowej do kwaśnej[4].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2025-05-30] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2025-05-30] (ang.).
- 1 2 3 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 231, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 3 4 5 6 7 Flora Agaricina Neerlandica -- Critical monographs on the families of agarics and boleti occuring in the Netherlands. 1: Entolomataceae. 1, Mycobank, 1988, s. 122 [dostęp 2025-05-26] (ang.).
- ↑ Występowanie Entoloma papillatum na świecie (mapa) [online], gbif.org [dostęp 2025-05-30] (ang.).
- ↑ Entoloma papillatum (dzwonkówka brodawkowata) [online], grzyby.pl [dostęp 2025-05-30] (pol.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 62, ISBN 83-89648-38-5.