Edgar Morin

Edgar Morin
Edgar Nahoum
Ilustracja
Edgar Morin (2011)
Data i miejsce urodzenia

8 lipca 1921
Paryż

Data i miejsce śmierci

29 maja 2026
Paryż

Zawód, zajęcie

filozof, socjolog

Narodowość

francuska

Alma Mater

Sorbonne (filozofia i prawo) 1940, Université de Lyon I (historia i geografia) 1942

Uczelnia

Centre national de la recherche scientifique, Université de Paris X, Collegium International

Stanowisko

Dyrektor badań naukowych

Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Wielki Oficer Orderu Narodowego Zasługi (Francja) Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja) Krzyż Wielki Orderu św. Jakuba od Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Order Zasługi Cywilnej (Hiszpania)[1]

Edgar Morin, właśc. Edgar Nahoum (ur. 8 lipca 1921 w Paryżu[2], zm. 29 maja 2026 tamże[3]) – francuski filozof, socjolog, politolog i reżyser filmowy[2], pochodzenia żydowskiego (sefardyjskiego).

Życiorys

Uczestnik francuskiego ruchu oporu w czasie II wojny światowej, gdzie przyjął pseudonim „Edgar Morin”[4].

Jeden z najważniejszych i najbardziej wpływowych współczesnych myślicieli francuskich, teoretyk złożoności. Z Rolandem Barthesem i Georges’em Friedmannem założył Centrum badań nad komunikacją masową[5]. Od 1950 r. członek Centre National de la Recherche Scientifique, CNRS (pl. Centrum Narodowe Badań Naukowych) w Paryżu, a od 1993 r. dyrektor emerytowany badań naukowych, tamże[6]. Przez wiele lat związany również z paryską École des hautes études en sciences sociales[5].

Jest autorem sześciotomowego utworu filozoficznego, La Méthode, (pl. Metoda) (1977–2004). Jego wkład naukowy jest szczególnie w dziedzinach emergentyzmu, teorii chaosu, samoorganizacji oraz układów złożonych[7]. Jest autorem, lub współautorem, bardzo wielu pozycji o zagadnieniach współczesnych.

Pośród wyróżnień z ramienia instytucji naukowych w Europie, Ameryce i na Dalekim Wschodzie, 2 czerwca 2008 został wyróżniony tytułem doktora honoris causa Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie[8].

„Pensée complexe”, czyli złożoność

Definicji złożoności doszukał się w pracy brytyjskiego psychiatry i inżyniera William Ross Ashby (1903–1972), pioniera cybernetyki[9]. Koncepcja Morina ukazała się po raz pierwszy w utworze jego, Science avec conscience (1982), (Nauka etyczna). Morin mówił:

„le but de la recherche de méthode n’est pas de trouver un principe unitaire de toute connaissance, mais d’indiquer les émergences d’une pensée complexe, qui ne se réduit ni à la science, ni à la philosophie, mais qui permet leur intercommunication en opérant des boucles dialogiques” (Celem badań według metody nie jest aby dążyć do jednolitej zasady wszelkiej wiedzy, raczej chodzi tu o wskazanie emergencji pochodzących z myśli złożonościowej, które ani nie podlegają naukom ścisłym ani filozofii, lecz polegają na ich komunikacji poprzez etapy dialogu pomiędzy nimi)[10],

i w ten sposób wyraża podstawę myśli która łączy zasady myślowe z różnych dziedzin i obejmuje transdyscyplinarność, („la transdisciplinarité”). Etymologicznie, „complexité” po francusku, oznacza z łaciny, to co jest razem splatane i wydaje plexus, czyli splot.

Publikacje

  • L'An zéro de l'Allemagne (przedmowa Bernarda Groethuysena), Paris, Éditions de la Cité Universelle, 1946.
  • Allemagne notre souci, Paris, Éditions Hier et Aujourd'hui, 1947.
  • Une cornerie, Paris, Éditions Nagel, 1948.
  • L'Homme et la Mort, Paris, Éditions Corrêa, 1948, (réédition, Paris, Le Seuil, 1976)[11].
  • Le Cinéma ou l'homme imaginaire, Paris, Éditions de Minuit, 1956.
  • Les Stars, Paris, Le Seuil, 1957.
  • Autocritique, Paris, Le Seuil, 1959.
  • L'esprit du temps. Essai sur la culture de masse, Paris, Grasset-Fasquelle, 1962[12].
  • Introduction à une politique de l'homme, Paris, Le Seuil, 1965.
  • Commune en France. La métamorphose de Plodémet, Paris, Fayard, 1967.
  • Mai 68, La Brèche (z Claude’em Lefortem i Corneliusem Castoriadisem), Paris, Fayard, 1968.
  • La Rumeur d'Orléans, Paris, Le Seuil, 1969.
  • Le vif du sujet, Paris, Le Seuil, 1969.
  • Journal de Californie, Paris, Le Seuil, 1970.
  • Le Paradigme perdu|Le Paradigme perdu: la nature humaine, Paris, Le Seuil, 1973[13].
  • L'unité de l'homme (z Massimo Piattellim Palmarinim), w trzech tomach, Paris, Le Seuil, 1974.
  • La bureaucratie (praca zbiorowa), Paris, Union générale d'éditions, 1975.
  • La Méthode (Edgar Morin), 6 tomów, Paris, Le Seuil, 1977-2004:
  • Pour sortir du XXe, Paris, Nathan, 1981.
  • Science avec conscience, Paris, Fayard, 1982, Prix Halphen de l'Académie française.
  • De la nature de l’URSS, Paris, Fayard, 1983.
  • Sociologie, Paris, Fayard, 1984[14].
  • Le Rose et le noir, Paris, Galilée, 1984.
  • New York: la ville des villes, Paris, Galilée, 1984.
  • Penser l'Europe, Paris, Gallimard, coll. Folio, 1987.
  • Mais (z Markiem Halterem), Paris, Édition Neo/Soco Invest, 1988.
  • Vidal et les siens, (z Véronique Grappe-Nahoum i Haïm Vidal Séphiha), Paris, Le Seuil, 1989.
  • Introduction à la pensée complexe, Paris, ESF, 1990, (réédition, Paris, Le Seuil, 2005).
  • Un nouveau commencement (z Gianlucą Bocchim i Mauro Cerutim), Paris, Le Seuil, 1991.
  • Terre-Patrie (z Anne-Brigitte Kern), Paris, Le Seuil, 1993[15].
  • Mes démons, Paris, Stock, 1994, (réédition, Paris, Le Seuil, 1998).
  • La complexité humaine [sous la dir. de], Paris, Flammarion, 1994.
  • Les Fratricides : Yougoslavie-Bosnie (1991-1995), Paris, Édition Arléa, 1995.
  • Une année sisyphe, Paris, Le Seuil, 1995.
  • Comprendre la complexité dans les organisations de soins (z Jeanem-Louisem Le Moigne’em), Paris, ASPEPS, 1997.
  • Une politique de civilisation (z Sami Naïrem), Paris, Arléa, Paris, 1997.
  • Amour, Poésie, Sagesse, Paris, Le Seuil, 1997.
  • L'Intelligence de la complexité (z Jeanem-Louisem Le Moigne’em), Paris, L'Harmattan, 1999.
  • Relier les connaissances, Paris, Le Seuil, 1999.
  • Une tête bien faite : Repenser la réforme, réformer la pensée, Paris, Le Seuil, 1999.
  • Sept savoirs nécessaires à l'éducation du futur, Paris, Le Seuil, 2000.
  • Dialogue sur la nature humaine (z Borisem Cyrulnikiem), Paris, L'Aube, 2000.
  • Journal de Plozévet, Bretagne, 1965, Paris, L'Aube, 2001.
  • Dialogue sur la connaissance. Entretiens avec des lycéens (entretiens conçus et animés par Alfredo Pena-Vegą i Bernardem Paillardem), Paris, La Tour d’Aigues, 2002.
  • Pour une politique de civilisation, Paris, Arléa, 2002.
  • La Violence du monde (z Jeanem Baudrillardem), Paris, Édition du Félin, 2003.
  • Éduquer pour l’ère planétaire, la pensée complexe comme méthode d’apprentissage dans l’erreur et l’incertitude humaine (z Raulem Mottą i Émilio-Rogerem Ciuraną), Paris, Balland, 2003.
  • Université, quel avenir? (z Alfredo Peną-Vegą), Paris, Éditions Charles Léopold Mayer, 2003.
  • Les Enfants du ciel: entre vide, lumière, matière (z Michelem Cassém), Paris, Odile Jacob, 2003.
  • Pour entrer dans le XXIe siècle, Paris, Le Seuil, 2004.
  • Culture et Barbarie européennes, Paris, Bayard, 2005.
  • Pour un nouvel imaginaire politique (z Mireille Delmas-Marty i Reném Passetem), Paris, Fayard, 2006.
  • Itinérance (z Marie-Christine Navarro), Paris, Arléa, 2006.
  • Le Monde moderne et la question juive, Paris, Le Seuil, 2006, (réédition, Paris, Le Seuil, 2012).
  • L'An I de l'ère écologique (z Nicolasem Hulotem), Paris, Tallandier, 2007.
  • Où va le monde?, Paris, L'Herne, 2007.
  • Vers l'abîme, Paris, L'Herne, 2007.
  • Mon chemin (wywiad z Djénane Kareh Tager), Paris, Fayard, 2008.
  • Vive la politique? (z Claude’em Lefortem), Grenoble, Forum Libération de Grenoble, 2008.
  • La Méthode, coffret des 6 volumes en 2 tomes, Paris, Le Seuil, 2008.
  • Crises, Paris, Éditions du CNRS, 2009.
  • La Pensée tourbillonnaire, Paris, Éditions Germina, 2009.
  • Edwige, l'inséparable, Paris, Fayard, 2009.
  • Au-delà du développement. Pour une politique de l'humanité ? [sous la dir. de], Paris, Atlantique, 2009.
  • Pour et contre Marx, Paris, Temps présent, 2010.
  • Ma gauche, Paris, Éditions François Bourin, 2010.
  • Comment vivre en temps de crise? (z Patrickiem Viveretem), Paris, Bayard, 2010.
  • Regards sur le sport [sous la dir. de], Paris, Le Pommier / INSEP 2010.
  • La Voie: pour l'avenir de l'humanité, Paris, Fayard, 2011.
  • Conversation pour l'avenir (z Gilles’em Vanderpootenem), Paris, L'Aube, 2011.
  • Dialogue sur la connaissance: Entretiens avec des lycéens, Paris, L'Aube, 2011.
  • Le philosophe indiscipliné, Paris, Le Monde, Hors série, 2011.
  • Mes philosophes, Paris, Germina, 2011, (réédition, Paris, Fayard, 2013).
  • Le Chemin de l'espérance (z Stephane’em Hesselem), Paris, Fayard, 2011.
  • La France est une et multiculturelle. Lettre aux citoyens de France (z Patrickiem Singaïnym), Paris, Fayard, 2012.
  • Journal (1962-1987), Paris, Le Seuil, 2012.
  • Journal (1992-2010), Paris, Le Seuil, 2012.
  • Mon Paris, ma mémoire, Paris, Fayard, 2013.
  • La rencontre improbable et nécessaire (z Sabah Abouessalam), Paris, Presses de la Renaissance, 2013.
  • Notre Europe: Décomposition ou métamorphose (avec Mauro Ceruti), Paris, Fayard, 2014.
  • Au péril des idées (z Tarikiem Ramadanem), Paris, Presses du Châtelet, 2014.
  • Enseigner à vivre. Manifeste pour changer l’éducation, Paris, Actes Sud-Play Bac Éditions, 2014.
  • Avant, pendant, après le 11 janvier (z Patrickiem Singaïnym), Paris, L'Aube, 2015.
  • Qui est Daech? (z Régis Debray, Taharem Ben Jellounem, Michelem Onfrayem, Olivierem Weberem, Jeanem-Christophe’em Rufinem i Gilles’em Kepelem), Paris, Éditions Philippe Rey, 2015.
  • Impliquons-nous! Dialogue pour le siècle (z Michelangelo Pisto), Paris, Actes Sud, 2015.
  • Penser global: L'humain et son univers, Paris, Robert Laffont, 2015.
  • Pour l'esthétique, Paris, Robert Laffont, 2016.
  • Pour une crisologie, Paris, L'Herne, 2016.
  • Ecologiser l'Homme, Paris, Lemieux Éditeur, 2016.
  • Connaissance, Ignorance, Mystère, Paris, Fayard, 2017.
  • L’Île de Luna (opowieść), Paris, Actes sud, 2017.
  • L'Urgence et l'Essentiel (z Tarikiem Ramadanem), Paris, Éditions Don Quichotte, 2017.
  • Le temps est venu de changer de civilisation (z Denisem Lafayem), Paris, L'Aube, 2017.
  • Où est passé le peuple de gauche?, Paris, L'Aube, 2017.
  • Ce que fut le communisme, Paris, L'Aube, 2017.
  • Pour résister à la régression, Paris, L'Aube, 2018.
  • Le Cinéma: Un art de la complexité, Paris, Nouveau Monde Éditions, 2018.
  • Poésies du métropolitain, Paris, Descartes & Cie, 2018.
  • La Marseillaise, Paris, L'Aube, 2019.
  • La Fraternité, pourquoi?, Paris, L'Aube, 2019.
  • Chronique d'un été (z Jeanem Rouchem), Paris, L'Aube, 2019.
  • Les souvenirs viennent à ma rencontre, Paris, Fayard, 2019.
  • Quelle école voulons-nous? La Passion du savoir (z Jeanem-Michelem Blanquerem), Paris, Éditions Odile Jacob, 2020.
  • Sur la crise: Pour une crisologie suivi de Où va le monde?, Paris, Éditions Flammarion, coll. Champs, 2020.
  • Changeons de voie: Les leçons du coronavirus (z Sabah Abouessalam), Paris, Éditions Denoël, 2020.
  • L'entrée dans l'ère écologique, Paris, L'Aube, 2020.
  • Frères d'âme (z Pierre’em Rabhim i Denisem Lafayem), Paris, L'Aube, 2021.
  • Leçons d’un siècle de vie, Paris, Éditions Denoël, 2021.
  • Réveillons-nous!, Paris, Éditions Denoël, 2022.
  • De guerre en guerre: De 1940 à l'Ukraine, La Tour-d'Aigues, Éditions de l'Aube, 2023.
  • Encore un moment..., Paris, Éditions Denoël, 2023.
  • Mon ennemi c'est la haine (z Véronique Châter i Jeanem-Claude’em Perrierem), Paris, L'Aube, 2023.

Tłumaczenia prac na język polski

  • Kino i wyobraźnia, 1958
  • Duch czasu, 1975
  • Zagubiony paradygmat – natura ludzka, 1977
  • Myśleć: Europa, 1988
  • O naturze Związku Radzieckiego, 1990
  • Ziemia-ojczyzna (z Anne Brigitte Kern), 1993
  • Świat nowożytny a kwestia żydowska, 2010

Filmografia

jako reżyser
  • Kronika jednego lata 1961[16]
jako scenarzysta[17]
  • L'heure de la verité, 1965
  • Przeciw zapomnieniu, 1991

Przypisy

  1. ↑ Institut interdisciplinaire d’anthropologie du contemporain – Liste des titres scientifiques ou autres d’Edgar Morin [online], iiac.cnrs.fr [dostęp 2020-01-02] (fr.).
  2. 1 2 Deskryptory Biblioteki Narodowej [online], dbn.bn.org.pl [dostęp 2024-01-25].
  3. ↑ Morre o filósofo Edgar Morin aos 104; pesquisadores brasileiros lamentam [online], cnnbrasil.com.br, 29 maja 2026 [dostęp 2026-05-30] (port.).
  4. ↑ Ressource «Morin, Edgar (né en 1921)» – [online], Mnesys [dostęp 2024-01-25] (fr.).
  5. 1 2 Éditions Larousse, Edgar Morin – LAROUSSE [online], larousse.fr [dostęp 2024-01-25] (fr.).
  6. ↑ Edgar Morin, centenaire, poursuit sa voie [online], CNRS Le journal [dostęp 2024-01-25] (fr.).
  7. ↑ Robert Delorme, Głęboka Kompleksowość a ujęcie krytyczności w wyjaśnianiu kompleksowości przez Morina i Le Moigne’a, „Zarządzanie publiczne” (1 (19)), 2012, s. 85-108, ISSN 1898-3529 (pol.).
  8. ↑ Prof. Edgar Morin – Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie [online], www.uken.krakow.pl [dostęp 2024-01-25].
  9. ↑ Edgar Morin, paraphilosophe
  10. ↑ Edgar Morin. Science avec conscience, 1982.
  11. ↑ Thomas Louis-Vincent, Morin (Edgar) L'Homme et la mort, „Archives de Sciences Sociales des Religions, 43 (2)”, 1977, s. 280-283 (fr.).
  12. ↑ Michel Matarasso, Morin Edgar, L'esprit du temps. Essai sur la culture de masse, „Revue française de sociologie, 4”, 1963, s. 80-83 (fr.).
  13. ↑ Etienne Géhin, Morin Edgar, Le paradigme perdu : la nature humaine, „Revue française de sociologie, 15”, 1974, s. 134-139 (fr.).
  14. ↑ Jean-René Tréanton, Morin Edgar, Sociologie, „Revue française de sociologie, 26”, 1985, s. 728-730 (fr.).
  15. ↑ André Jacob, Edgar Morin, Anne-Brigitte Kern, Terre-Patrie, „L'Homme et la société, 111-112”, 1994, s. 196-197 (fr.).
  16. ↑ Kronika jednego lata | Film | 1961. [dostęp 2024-01-25].
  17. ↑ Edgar Morin | Writer, Producer, Director [online], IMDb [dostęp 2024-01-25] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.