Edmund Grzeganek
| Data i miejsce urodzenia |
20 listopada 1914 |
|---|---|
| Data śmierci |
13 listopada 1994 |
| Starosta raciborski | |
| Okres |
od sierpnia 1945 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik |
Ludwik Koperczak |
| Następca |
Stanisław Marchewka |
| Starosta cieszyński | |
| Okres |
od lutego/marca 1947 |
| Przynależność polityczna |
PPR |
| Poprzednik |
Paweł Targosz |
| Przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach | |
| Okres |
od 3 czerwca 1950 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik |
Ryszard Adamski (jako starosta) |
| Następca |
Józef Mstowski |
| Przewodniczący Prezydium Miejskiej RN w Rudzie | |
| Okres |
od 1957 |
| Przynależność polityczna |
PZPR |
| Poprzednik |
Fryderyk Sznek |
| Następca |
włączenie do Rudy Śląskiej |
| Przewodniczący Prezydium PRN w Rybniku | |
| Okres |
od 1959 |
| Przynależność polityczna |
PZPR |
| Poprzednik |
Paweł Peterek (?) |
| Następca | |
| Przewodniczący Prezydium MRN w Bytomiu | |
| Okres |
od 20 grudnia 1960 |
| Przynależność polityczna |
PZPR |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Odznaczenia | |
 | |
Edmund Grzeganek (ur. 20 listopada 1914 w Zabrzu, zm. 13 listopada 1994[1]) – polski działacz partyjny, państwowy i sportowy, żołnierz i uczestnik ruchu oporu podczas II wojny światowej w stopniu porucznika. Starosta raciborski (1945–1947) i cieszyński (1947–1950), przewodniczący Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych w Tarnowskich Górach (1950–1952) i Rybniku (1959–1960), przewodniczący Prezydiów Miejskich Rad Narodowych w Rudzie (1957–1958) oraz Bytomiu (1960–1963).
Życiorys
Jego ojciec i dwaj starsi bracia uczestniczyli w III powstaniu śląskich. Ojciec Juliusz działał w polskich związkach zawodowych, przez co był zmuszony przenieść się do Chorzowa. Edmund Grzeganek ukończył gimnazjum klasyczne w Chorzowie, związał się podczas nauki z harcerstwem, osiągając rangę Harcerza Rzeczypospolitej i drużynowego II Drużyny im. Zawiszy Czarnego. Od 1937 studiował na Akademii Handlowej w Krakowie[1].
Od 1936 do 1937 odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych 73 pp 23 Dywizji Piechoty, osiągając rangę plutonowego podchorążego rezerwy. Jako dowódca plutonu walczył w kampanii wrześniowej, został ranny w głowę w okolicy Biłgoraja. Dostał się do obozu jenieckiego Stalag VIII B w Łambinowicach, od maja 1940 w Stalagu IV-A w Elsterholst, skąd wykupiła go rodzina. Po wyjściu na wolność pracował jako murarz, mechanik i księgowy. Aktywny w ruchu oporu, należał też kolejno do Polskich Sił Zbrojnych, Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej. Doszedł do stopnia podporucznika AK, dowodził kompanią w obwodzie Chorzów-Śródmieście AK[1].
Po wojnie działacz PPR[2] i PZPR, po wyzwoleniu podjął pracę w komórce odpowiedzialnej za handel w chorzowskim urzędzie miasta[1]. Swoje awanse zawdzięczał m.in. protekcji Jerzego Ziętka[3]. Ok. sierpnia 1945 objął stanowisko starosty raciborskiego. Pozostał na stanowisku do lutego lub marca 1947[2][4], kiedy to przeszedł na fotel starosty cieszyńskiego[5], który zajmował najpewniej do likwidacji stanowiska starosty w 1950. Od czerwca 1950 do lipca 1952 pozostawał przewodniczącym Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach[4], odsunięty od pracy ze względu na odchylenia prawicowo-nacjonalistyczne. Następnie w 1956 zrehabilitowany. Zajmował stanowisko przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Rudzie od 1957 do końca 1958, a po jego włączeniu do Rudy Śląskiej w styczniu 1959 został wiceprzewodniczącym PMRN w tym mieście[6]. Pomiędzy 1959 a grudniem 1960[7] (względnie w latach 1958–1964[8]) przewodniczył Prezydium Powiatowej RN w Rybniku, a 20 grudnia 1960 objął fotel szefa MRN w Bytomiu[9]. 31 sierpnia 1963 zrezygnował ze stanowiska ze względu na stan zdrowia[10]. W latach 1963–1975 wiceprezes ds. administracyjno-socjalnych w Hucie Batory, został też radnym MRN w Chorzowie[1].
Był prezesem klubu piłkarskiego Piast Cieszyn (1948–1950)[11], od 1963 do 1975 wiceprezesem Ruchu Chorzów, zasiadał także w zarządzie Polonii Bytom[1] oraz w organach Polskiego Związku Wędkarskiego (m.in. członek Głównej Komisji Rewizyjnej, prezes okręgu katowickiego w latach 1961–1963)[12].
Odznaczenia
Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1946)[13] i Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego (1963)[14].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 Ludzkie losy. Do końca był sobą. „Goniec Górnośląski”. 51 (1967), s. 7, 16–22 grudnia 1994. ISSN 0239-3301.
- 1 2 Adam Dziuba: Totalitaryzacja. Polska Partia Robotnicza na scenie politycznej województwa śląskiego (1945–1948). Wyd. Katowice–Kraków. Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Katowicach, 2016, s. 192–193. ISBN 978-83-8098-066-2. [dostęp 2026-08-11].
- ↑ Janusz Mokrosz: Aleksander Zawadzki – działacz komunistyczny i wojewoda śląski (1945–1948). Katowice: Uniwersytet Śląski, 2014, s. 104. [dostęp 2026-08-11].
- 1 2 Norbert Mika: Dzieje Ziemi Raciborskiej. Kraków: Avalon, 2010, s. 182–186. ISBN 978-83-7730-003-9.
- ↑ Sławomir Porębski: Walka o władzę na Śląsku Cieszyńskim w latach 1945–1947. Katowice: Uniwersytet Śląski, 2013, s. 39. [dostęp 2026-08-11].
- ↑ Połączone miasto nosić będzie nazwę Ruda Śląska. „Goniec Górnośląski”, s. 1, 10–16 stycznia 1959.
- ↑ Tow. Maksymilian Miłek nowym przewodniczącym prezydium rybnickiej PRN. „Nowiny”. 53 (208), s. 1, 29 grudnia 1960–5 stycznia 1961.
- ↑ Alexander Gosciniak: Rybnik miasto i powiat: historia, statystyka, opisy, ciekawostki, fotografie, tabele, szkice, tajemnice, piosenki, wiersze. Rybnik: Alexander Gosciniak, 2012, s. 177. ISBN 978-83-930386-2-6.
- ↑ Tow. Grzeganek przewodniczącym, tow. Zołyniak z-cą przewodniczącego. „Życie Bytomskie”. 51 (210), s. 1, 24–30 grudnia 1960.
- ↑ Marian Skowron przewodniczącym Prezydium MRN. „Życie Bytomskie”. 1 (423), s. 1–2, 4–10 września 1963.
- ↑ Prezesi w historii Piasta (Lata 1909 – nadal). piast.cieszyn.pl, 27 marca 2014. [dostęp 2026-08-11].
- ↑ Kronika okręgu Katowice Polskiego Związku Wędkarskiego 1950–1997. katowice.pzw.pl. [dostęp 2026-08-11].
- ↑ M.P. z 1946 r. Nr 30, poz. 58 (ISAP)
- ↑ Tydzień minął. „Życie Bytomskie”. 18 (335), s. 3, 1–7 maja 1963.