Edukacja domowa

Edukacja domowa – nauczanie dzieci oraz młodzieży przez ich rodziców lub guwernerów, odbywające się w miejscu zamieszkania poza systemem szkolnym (w Polsce związanym z Ministerstwem Edukacji i Nauki)[1]. Edukacja domowa, jako niesformalizowany biurokratycznie rodzaj opieki i indywidualnego wychowania dziecka w gronie rodzinnym, od wieków odbywa się przez całe życie człowieka jako istoty społecznej[2].

Historia

Wiedza rodzinna była i jest przekazywana tradycyjnie i obyczajowo od pokoleń w grupie rodzinnej, która to stanowi dziecku podstawę opieki i wychowania oraz prowadzi je poprzez edukację ku dorosłości[3].

Edukacja domowa stała się popularna w krajach anglosaskich (Stany Zjednoczone, Kanada, Wielka Brytania, Australia). Prowadzone w tych krajach badania wykazują, że dzieci uczone w domu przez rodziców osiągają lepsze wyniki w nauce niż ich rówieśnicy uczęszczający do szkół zbiorowych[4]. Kierunek pedagogiki rodzinnej otwierający nowe możliwości edukacyjne to edukacja multimedialna w grupie rodzinnej.

Edukacja domowa w Polsce

Domowe nauczanie w Polsce jest możliwe po zmianie systemu politycznego od 1991 roku. Prawo oświatowe pozwala na uczenie dziecka w domu, za zgodą dyrektora szkoły, do której zapisane jest dziecko[5]. Ustawa dopuściła – w formalnym i prawnym znaczeniu – uczenie się dzieci poza instytucjonalnym środowiskiem szkoły, a najczęściej w domu rodzinnym, w warunkach zorganizowanych przez samych rodziców. Rodzice i opiekunowie prawni mogą podejmować decyzje co do celu, jakości kształcenia zgodnym z tradycją (rodzinną, regionalną RP) mając na względzie potrzeby rynku zatrudnienia w dobie globalizacji[6]. Uczeń ma obowiązek zdania egzaminów klasyfikacyjnych po każdym roku nauki[7]. Edukacja domowa w polskiej rodzinie jest chętniej podejmowana przez rodziców z wyższym wykształceniem i przygotowaniem pedagogicznym, o konserwatywnym światopoglądzie[8].

W Polsce uczniowie korzystający z edukacji domowej są zapisani do wybranej przez rodzinę szkoły stacjonarnej (publicznej lub niepublicznej), od 2021 roku nie obowiązuje rejonizacja[9]. Rodziny decydujące się na edukację domową często wybierają placówki, które mają już doświadczenie z tą formą nauki. Takie szkoły potocznie nazywa się szkołami przyjaznymi edukacji domowej lub szkołami parasolowymi[10].

Dodatkowo, co roku muszą przystąpić do egzaminów klasyfikacyjnych ze wszystkich przedmiotów, w formie ustnej oraz pisemnej[11]. Wyjątek stanowią uczniowie z orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności intelektualnej - nie przystępują oni do egzaminów klasyfikacyjnych.

Liczba uczniów edukowanych w domu

Według danych statystycznych Ministerstwa Edukacji Narodowej z września 2017 liczba dzieci w edukacji domowej w Polsce w tymże roku wynosiła 13 955, co stanowi 26% wzrost w stosunku do roku poprzedniego. Z tego 86% (12 025) to uczniowie szkół podstawowych, 6,5% uczniowie gimnazjum (907), a 4% uczniowie liceum (566). Dzieci objęte edukacją domową stanowiły 0,3% wszystkich uczących się w szkołach[12].

Edukacja domowa zyskała na popularności po 2020 roku, kiedy to nastąpił gwałtowny wzrost w liczbie uczniów wybierających tą formę nauki. Aktualnie można mówić już jednak o stabilizacji i końcu "boomu".

W styczniu 2026 roku liczba uczniów realizujących obowiązek szkolny poza szkołą wynosiła 63 307, z tego 6 534 uczniów posiadało orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego[13].

Statystyki krajów, w których nauczanie domowe odbywa się dłużej niż w Polsce (np. Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Kanada), wskazują, że liczba dzieci edukowanych w domu nie przekracza 2% populacji dzieci szkolnych (Homeschooling international status and statistics).

Edukacja domowa za granicą

Edukacja domowa jest jednym z rozwiązań oświaty polonijnej proponowanych Polakom na emigracji. Aktualnie nie jest ona ograniczona ze względu na rejonizację wojewódzką, zniesioną w 2021 roku.

Formalności związane z edukacją domową

Na edukację domową może przejść każdy uczeń w wieku od 6 do 18 lat. Rodzic lub prawny opiekun, aby móc zmienić system nauki dziecka na edukację domową, musi podjąć następujące kroki:

  1. Wypełnić: wniosek o zezwolenie na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą, oświadczenie o zapewnieniu warunków umożliwiających realizację podstawy programowej, zobowiązanie rodziców do przystępowania dziecka do egzaminów klasyfikacyjnych.
  2. Dostarczyć ww. dokumenty do dyrektora aktualnej lub nowej, wybranej szkoły (przyjaznej edukacji domowej).
  3. Otrzymać od dyrektora placówki oświatowej pisemną decyzję ze zgodą na edukację domową dziecka (decyzja administracyjna wystawiana jest do 30 dni od złożenia dokumentów).[14]

Literatura

  • Budajczak M., (2004), Edukacja domowa, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk, ISBN 83-89574-17-9.
  • Giercarz-Borkowska M., (2019), Edukacja domowa jako alternatywa edukacyjna dla dzieci zdolnych, Wydawnictwo TeksTy, Wrocław, ISBN 978-83-952010-0-4.
  • Giercarz-Borkowska M., (2022), Edukacja domowa od tradycji ku współczesności, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole, ISBN 978-83-7395-995-8
  • Gribble D., (2005), Edukacja w wolności. W poszukiwaniu idealnego systemu kształcenia, Oficyna Wydawnicza IMPULS, Kraków
  • Haug G., (2003), Agresja w przedszkolu, Wydawnictwo JEDNOŚĆ, Kielce
  • Janke A., W., (2004), Pedagogika rodziny na progu XXI wieku, Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń, ISBN 83-89163-08-X i ISBN 978-83-8916-308-0
  • Kantorowski J., (2003), Wychowanie w duchu tradycji kawaleryjskich, Kantor wydawniczy, Kraków, ISBN 978-83-927669-0-2
  • Levine M., (2004), Jak nie tracić głowy w szkole. O zdolności do nauki i zaburzeniach uczenia się, Media Rodzina, Poznań
  • Zakrzewscy M. i P., (red.), (2013), Edukacja domowa. Praktyka i teoria, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam”, Warszawa, ISBN 978-83-931070-6-3

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Art. 37 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 (ISAP)).
  2. ↑ Aronson E., (2011): Człowiek istota społeczna, PWN, Warszawa, ISBN 978-83-01-16145-3.
  3. ↑ Kantorowski J., (2003) Wychowanie w duchu tradycji kawaleryjskich, Kantor wydawniczy, Kraków, ISBN 978-83-927669-0-2.
  4. ↑ Marek Budajczak, Edukacja domowa, wyd. 2, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2004, ISBN 83-89574-17-9, OCLC 749377737.
  5. ↑ Art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 (ISAP)).
  6. ↑ Zakrzewska M., (2015), Powołanie wychowawcze ojca w rodzinach prowadzących edukację domową, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam", Warszawa, ISBN 978-83-931070-9-4
  7. ↑ Art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 (ISAP)).
  8. ↑ Zakrzewski P.M.,(2015), Małżeńsko-rodzinne powołanie kobiety w kontekście edukacji domowej, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam" Warszawa, ISBN 978-83-931070-4-9(Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 (ISAP)).
  9. ↑ Edukacja domowa bez opinii z poradni i bez rejonizacji - Fundacja Edukacji Domowej [online], 27 kwietnia 2021 [dostęp 2026-04-02].
  10. ↑ Katalog Szkół Przyjaznych Edukacji Domowej – Katalog Szkół Przyjaznych Edukacji Domowej, który pomoże wam w wyborze najlepszej placówki wspierającej edukację domową waszego dziecka. [online] [dostęp 2026-04-02].
  11. ↑ Zakrzewscy M. i P., (2009), Edukacja domowa w Polsce. Teoria i praktyka, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam", Warszawa, ISBN 978-83-7232-930-1.
  12. ↑ Kondycja edukacji domowej w Polsce – Edukacja domowa [online], edukacjadomowa.pl [dostęp 2018-04-17].
  13. ↑ Mniej dynamiki, więcej świadomych decyzji. Nowa liczba uczniów w edukacji domowej - Fundacja Edukacji Domowej [online], 20 marca 2026 [dostęp 2026-04-02].
  14. ↑ Edukacja domowa - jak zacząć? Niezbędne kompendium wiedzy dla rodzica. [online], Centrum Nauczania Domowego, 13 maja 2022 [dostęp 2022-06-10] (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.