Edward Okulski

Edward Okulski

„Wacław”

major piechoty
Data i miejsce urodzenia	13 lipca 1891 Wieliczka
Data i miejsce śmierci	1940 Kalinin
Przebieg służby
Lata służby	1914–1940
Siły zbrojne	Armia Austro-Węgier Wojsko Polskie
Formacja	Legiony Polskie Straż Graniczna
Jednostki	1 pułk piechoty Legionów Polskich 1 pułk piechoty Leg.
Stanowiska	dowódca batalionu
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa kampania wrześniowa
Późniejsza praca	Straż Graniczna
Odznaczenia

Edward Karol Okulski ps. „Wacław” (ur. 13 lipca 1891 w Wieliczce, zm. 1940 w Kalininie) – major piechoty Wojska Polskiego i nadkomisarz Straży Granicznej, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Syn Jana i Marii z Włodarczyków^[1]. Absolwent seminarium nauczycielskiego. W latach 1912–1914 należał do stałych drużyn polowych „Sokoła” w Wieliczce^[2].

Po wybuchu I wojny światowej służył w Legionach Polskich^[3]. Od 8 sierpnia 1914 w 12 kompanii strzeleckiej, a następnie w 1 kompanii V baonu 1 pułku piechoty i I Brygady^[4]. W maju 1915 został przydzielony do 7 pułku piechoty, z którym to pułkiem walczył w całej kampanii legionowej^[4]. Po przeprowadzonej reorganizacji pod koniec września 1916 został przydzielony do 5 pułku piechoty^[4]. Absolwent szkoły oficerskiej pułku w Zambrowie^[4]. Po kryzysie przysięgowym, 20 września 1917 wcielono go do armii austro-węgierskiej, z którą brał udział w walkach na froncie włoskim w 20 pp, 46 pp i 13 pp^[4]. Od 30 września do 30 października 1917 był na szkoleniu w Klanzu pod Triestem^[4].

Od 11 listopada 1918 w Wojsku Polskim^[4]. W grudniu tego samego roku został awansowany na stopień podporucznika^[5]. Brał udział w walkach na froncie litewsko-białoruskim wiosną 1919. Przydzielono go do 1 pułk piechoty Leg., z którym uczestniczył w walkach podczas wojny polsko-bolszewickiej – jako dowódca II batalionu, "wykonywał najtrudniejsze zadania powierzone w czasie od 17 VII 1920 aż do zajęcia Białegostoku. W akcji pod Drohiczynem prowadził osobiście kontratak, wypierając nieprzyjaciela z silnie bronionych pozycji". Za te czyny został odznaczony Orderem Virtuti Militari^[6].

Od 1929 w Straży Granicznej. W 1933 szef Inspektoratu Straży Granicznej w Tczewie. 23 maja 1939 nadal pracując w Tczewie, został polskim Inspektorem Celnym na obszar Wolnego Miasta Gdańska. Na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 27. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty^[7].

17 lipca 1939 mianowany komendantem Obwodu Straży Granicznej w Jaśle. We wrześniu 1939 walczył wraz z kompanią Straży Granicznej w składzie 2 Brygady Górskiej Grupy Operacyjnej „Jasło” Armii „Karpaty”. Znalazł się w niewoli radzieckiej i był więziony w obozie NKWD w Ostaszkowie. Zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD wiosną 1940 w Kalininie, jako jedna z ofiar zbrodni katyńskiej.

Był dwukrotnie żonaty i miał czworo dzieci^[6]: Zbigniewa (ur. 12 lutego 1922), Irenę (ur. 24 grudnia 1923), Michała (ur. 19 września 1925) oraz Zofię (ur. 13 stycznia 1929)^[2].

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownika^[8][9.1][10]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Ponadto awansowano go pomyłkowo na stopień komisarza Straży Granicznej^[9.2], a w 2008 mianowano go pośmiertnie – zgodnie z porządkiem stopni – na inspektora Straży Granicznej^[11].

15 września 2009 na ścianie budynku przy ul. Stanisława Wyspiańskiego 4 w Jaśle (w latach 1938–1939 siedziba Komendy Obwodu Jasło Straży Granicznej) odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą trzem ostatnim komendantom Straży Granicznej Obwodu Jasło: nadkomisarzowi Zdzisławowi Rucińskiemu, nadkomisarzowi Edwardowi Okulskiemu i komisarzowi Józefowi Bocheńskiemu, ofiarom zbrodni katyńskiej^[12].

14 maja 2010 na terenie Zespołu Szkół Miejskich nr 3 w Jaśle posadzono Dąb Pamięci poświęcony Edwardowi Okulskiemu^[13][11].

W katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie znajduje się tablica upamiętniająca jego osobę^[4].

Materiały archiwalne dotyczące Edwarda Okulskiego są przechowywane w zbiorach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tczewie, gdzie zostały przekazane przez rodzinę^[14].

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari 496 – 16 lutego 1921^[15][1][6]
• Krzyż Niepodległości – 9 listopada 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^[16][14][3]
• Krzyż Walecznych czterokrotnie^[3]
• Złoty Krzyż Zasługi – 2 listopada 1938 „za zasługi w służbie granicznej”^[17]
• Srebrny Krzyż Zasługi^[6]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[18]
• Krzyż Legionowy
• Medal za Długoletnią Służbę
• Odznaka Pamiątkowa Straży Granicznej
• Odznaka „Za Wierną Służbę”^[14]
• Odznaka (krzyż) Wilno (Wielkanoc 1919)^[14]
• Srebrny Medal Waleczności II klasy (28 czerwca 1916, Austro-Węgry)^[14][3]

• jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
• obozy NKWD dla jeńców polskich
• ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Kalininie
• kampania wrześniowa

• Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Miednoje Tom II. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2005. s. 637. [dostęp 2015-11-01].
• Paweł Okulski. Edward Karol Okulski „Wacław”. „Kociewski Magazyn Regionalny”. nr 3 (70), s. 18, 2010. ISSN 0860-1917. 
• Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
• Okulski Edward Wacław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.57-4764 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-12-13].

• Fotografia tablicy pamiątkowej w Jaśle. terazjaslo.pl. [dostęp 2012-03-17].