Edwarda Mark

Edwarda Mark
עדווארדא (אסתר) מארק
Data i miejsce urodzenia

23 lutego 1908
Warszawa

Data i miejsce śmierci

25 lutego 1991
Izrael

Zawód, zajęcie

historyk

Edwarda Mark (także Estera Goldhar-Markowa[1], Edwarda Markowa[2], jid. עדווארדא (אסתר) מארק) ps. Eda[3] (ur. 23 lutego 1908 w Warszawie[4], zm. 25 lutego 1991 w Izraelu[4][5]) – polska historyk ruchu robotniczego i Żydów polskich, członek KPP, PPR i PZPR.

Życiorys

Urodziła się jako Estera Goldhar, córka Moszka Ezriela Goldhar i Chany Goldy z domu Hilsberg[4][6]. Mieszkała w Warszawie przy ul. Miłej nr 32 m. 34[7]. Ukończyła szkołę średnią przy ul. Granicznej[7], a następnie studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim[8]. Działała w KPP jako łączniczka z KPZU[7]. 31 grudnia 1937 wyszła za mąż za Bernarda (Bera) Marka[8] (1908–1966), późniejszego dyrektora Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Gdy wybuchła II wojna światowa, była nauczycielką w szkole powszechnej nr 175 na Stawkach w Warszawie. Brała udział w obronie cywilnej stolicy[9]. W listopadzie 1939 przedostała się do Związku Radzieckiego[9]. Tam objęła stanowisko dyrektora szkoły żydowskiej. Po ataku III Rzeszy na ZSRR ewakuowała się wraz z mężem do obwodu saratowskiego[9]. W 1942 uczestniczyli w kopaniu rowów przeciwczołgowych pod Stalingradem. W 1943 wyjechali do Kujbyszewa, gdzie Edwarda Mark została zatrudniona jako sekretarka w Żydowskim Komitecie Antyfaszystowskim. Następnie dzięki rekomendacji Jakuba Bermana została lektorem języka polskiego w Wojskowym Instytucie Języków Obcych w Moskwie[9].

Do Warszawy przybyła z mężem 3 lutego 1946. W 1948 zamieszkali w domu Centralnego Komitetu Żydów Polskich przy ul. Konopackiej nr 16. W Centralnym Komitecie Mark objęła stanowisko inspektora Wydziału Oświaty, przez co miała wgląd w listy wychowanków domów dziecka. W ten sposób odnalazła Danka Bursztyna[9] – syna prozaika Michała Bursztyna, który zginął w Holokauście[10].

Pracowała w Zakładzie Historii Partii przy KC PZPR. W 1969 roku usunięto ją z partii. Motywem wyrzucenia było odrębne stanowisko w kwestii istnienia Izraela oraz posiadanie córki w tym państwie. Edwarda Mark wyemigrowała do Izraela[11]. Na emigracji dokończyła i wydała ostatnią pracę swojego męża – Megiles Oyshvits (Zwoje z Auschwitz)[12][13].

Wybrane publikacje

  • Dziennik bojowy Dowództwa II Obwodu Armii Ludowej z lipca 1944 r., Warszawa 1959.
  • Dziennik bojowy I Brygady AL Ziemi Krakowskiej im. Bartosza Głowackiego, dziennik do dr. podała i przypisy oprac. Edwarda Mark, Warszawa 1964.
  • Z dziejów walk partyzanckich na Podhalu, do dr. przygot., wstępem i przypisami opatrzyła Edwarda Mark, Warszawa 1965.
  • (przekład) Serafim Aleksiejew („Serafim”), Zginęli bez wieści, przetł. z jęz. ros. i przygotowała do druku E. Mark, Warszawa 1968.

Bibliografia

  • Tomasz Siewierski, Komuniści i historycy. Polski ruch robotniczy w badaniach uczonych w PRL – wybrane aspekty [w:] Partia komunistyczna w Polsce. Struktury - ludzie - dokumentacja, pod red. Dariusza Magiera, Lublin – Radzyń Podlaski 2012, s. 463-479.
  • Tadeusz Rutkowski, Nauki historyczne w Polsce 1944-1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2007, s. 293, 333.

Przypisy

  1. ↑ Krzysztof Pilarczyk (red.), Przewodnik po bibliografiach polskich judaików, Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 1992, s. 207, ISBN 978-83-233-0488-3.
  2. ↑ Komunikaty Dowództwa Głównego Gwardii Ludowej i Armii Ludowej : (dokumenty) [online], katalog.nukat.edu.pl [dostęp 2025-07-07].
  3. ↑ Irena Marczak (red.), Komunikaty informacyjne Komisariatu Rządu na m. st. Warszawę, t. 4 z. 3, Warszawa: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, 1997, s. 796, ISBN 83-901333-2-6.
  4. 1 2 3 Edwarda (Estera) Mark [online], Geni [dostęp 2025-07-07].
  5. ↑ Joanna Nalewajko-Kulikow, Bernard Mark. Dziennik, „Kwartalnik Historii Żydów” (2), 2008, s. 156 [dostęp 2025-07-08].
  6. ↑ Warsaw PSA Marriages 1864-1908 [online], Jewish Record Indexing – Poland [dostęp 2025-07-08] (ang.).
  7. 1 2 3 Irena Marczak (red.), Komunikaty informacyjne Komisariatu Rządu na m. st. Warszawę, t. 3 z. 1, Warszawa: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, 1993, s. 348.
  8. 1 2 Ester - Edwarda Mark, wife of the historian Berl Mark [online] [dostęp 2025-07-08].
  9. 1 2 3 4 5 Testimony of Esther Mark, regarding her experiences in Bialystok, in hiding, in the Saratov area and Moscow [online], @yadvashem [dostęp 2024-09-05] (ang.).
  10. ↑ DELET - Bursztyn Michał [online], delet.jhi.pl [dostęp 2024-09-05] (pol.).
  11. ↑ Tomasz Siewierski, Komuniści i historycy. Polski ruch robotniczy w badaniach uczonych w PRL – wybrane aspekty [w:] Partia komunistyczna w Polsce. Struktury - ludzie - dokumentacja, pod red. Dariusza Magiera, Lublin – Radzyń Podlaski 2012, s. 466.
  12. ↑ Mark Lee Smith, The Yiddish Historians and the Struggle for a Jewish History of the Holocaust [online], 2016, s. 50 [dostęp 2025-07-08] (ang.).
  13. ↑ Megiles̀ Oyshṿits | Yiddish Book Center [online], www.yiddishbookcenter.org [dostęp 2025-07-08] [zarchiwizowane z adresu 2022-12-08] (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.