Eliza Kubarska

Eliza Kubarska (ur. 1978 w Łodzi) – polska alpinistka, reżyserka, scenarzystka i rzeźbiarka^[1]. Laureatka Polskiej Nagrody Filmowej w kategorii: Najlepszy film dokumentalny za film Ostatnia wyprawa^[2].

Ukończyła naukę w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Łodzi^[3], studia na Wydziale Rzeźby w pracowni Przestrzeni Audiowizualnej prof. Grzegorza Kowalskiego na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie^[4] oraz Szkołę Wajdy^[1]. Stypendystka Ministerstwa Kultury i Sztuki^[5]. Jako alpinistka, podczas wypraw realizuje filmy dokumentalne oraz otwiera nowe drogi na niezdobytych szczytach świata m.in. w Mali, na Grenlandii, Wietnamie, Jordanii, Malezji czy Meksyku^[5]. Ponadto jest licencjonowaną instruktorką wspinaczki i nurkiem zrzeszonym w PADI^[5].

• Zatoka Ha-Long, Wietnam, 2003 – pierwsza polska wyprawa wspinaczkowa i wytyczenie nowych dróg sportowych do 7c, w tym wielowyciągowej linii „Vapire State Building” (7b). Zespół Shamick Byszewski, Eliza Kubarska, Dawid Kaszlikowski, Przemysław Klimek^[7][8].
• Taghia, Atlas Wysoki, Maroko, 2004 – zespół Eliza Kubarska, Borysław Szybiński, Dawid Kaszlikowski wytyczył i przeszedł klasycznie linię „Barracuda” (600 m, 7c+). Jest to jedna z najtrudniejszych wielowyciągowych dróg klasycznych wytyczonych na wyprawach przez Polaków. Trudności na kilku odcinkach sięgają stopnia IX/IX+ (skala UIAA)^[9][10].
• Taghia, Atlas Wysoki, Maroko, 2005 – Eliza Kubarska i Dawid Kaszlikowski wytyczyli wielowyciągową linię Fantasia (740 m, 7c) na drugiej najwyższej ścianie Afryki – Tagouimt N’Tsouiannt^[11]. Wiele wyciągów na drodze przekraczało 7a (VIII UIAA). Proces wytyczania drogi trwał 2 tygodnie. Na górnym odcinku podczas wytyczania do ekipy dołączył P. Klimek. Po wytyczeniu linii, zespół Kubarska-Kaszlikowski pokonał drogę klasycznie (styl redpoint)^[12][13][14].
• Ręka Fatimy, Rejon Hombori, Mali, 2006 – zespół Eliza Kubarska i Dawid Kaszlikowski wytyczył i przeszedł klasycznie nową drogę na turni Suri Tondo – Królestwo Sępa (450 m, 7b). Zespół powtarzał także drogi na innych turniach rejonu, w tym na najwyższej ścianie Kaga Tondo (600 m). Następnie odwiedził rejon klifu Bandiagara, gdzie eksplorował usytuowane wysoko na ścianach grobowce Dogonów i Tellemów^[15][16].
• Huasteca Canyons, Nuevo León, Meksyk, 2006/2007 – nowa droga Arte de Malaria (300 m, 7b+) pierwsze przejście ściany w rejonie Guitarritas. Zespół Eliza Kubarska, Dawid Kaszlikowski wytyczył drogę i przeszedł ją klasycznie^[17].
• Basaseachic National Park, Chihuahua, Meksyk, 2007 – zespół Eliza Kubarska i Dawid Kaszlikowski dokonał klasycznego powtórzenia Subiendo il Arcoiris (300 m, 8a) w bezpośrednim sąsiedztwie ponad dwustumetrowego wodospadu Basaseachic. Zespół wspinał się też w okolicy Meksyku odwiedzając m.in. grotę Taxco^[18][19].
• Grenlandia, fjord Torsukkattak, 2007 – nowa droga Golden Lunacy (V,6c+/7a, 1800 m) na jednym z najwyższych morskich klifów świata – Maujit Qaqarsuassia (1560 m n.p.m.)^[20]. Klif znajduje się w otwartym na Atlantyk fjordzie Torsukkattak, na południu Grenlandii. Podczas tej wyprawy Eliza Kubarska i Dawid Kaszlikowski – po dotarciu w rejon – poruszali się na kajakach morskich. W pierwszej fazie wyprawy ekipa rozbiła bazę na bezludnej wyspie Pamialluk vis-à-vis ściany klifu. Pierwsze wejście na ścianę (po kilkudniowym transporcie sprzętu) zostało przerwane po 3 dniach przez intensywne opady i sztorm, który trwał przez ponad tydzień. Ekipa wycofała się z góry ogromnym żlebem poprzecinanym głębokimi lodowymi szczelinami. W relacji (Góry 161, 10.2007). Była to pierwsza polska wyprawa alpinistyczna w ten rejon Grenlandii^[21]
• Dolina Wadi Rum, Jordania, 2008 – wytyczenie dwóch nowych dróg. Kicia – The Wadi Cat (7b+, 130 m) to jedna z nielicznych sportowych (ubezpieczonych stałą asekuracją) dróg wielowyciągowych w rejonie, a Abu Ali (6b, 130 m) to wytyczona bez użycia spitów droga trad. Zespół Eliza Kubarska, Dawid Kaszlikowski przeszedł obydwie drogi klasycznie. Podczas tego samego pobytu zespół przeszedł klasycznie wiele klasyków rejonu m.in. Guerre Sainte/Jihad (7b,450 m), Inshallah Factor (450 m, 6c+), Lionheart (350 m, 6b), Merlin (6a+,150 m)^[22][23][24].
• Trango Nameless Tower, Karakorum, Pakistan, 2008 – zespół: Eliza Kubarska, Gaz Parry, Jerry Gore, Pierre Muller, Denis Roy. Próba wspinaczki klasycznej na drodze Eternal Flame^[25].
• Grenlandia, Fjord Torssukattak, 2009 – dwie nowe drogi wielkościanowe i zdobycie dziewiczego szczytu. Zespół: Eliza Kubarska, Dawid Kaszlikowski. W dniach 5–8 sierpnia na szczycie Marlulissat, zespół przeszedł nową drogę „Two hobbits from the Moon” (VII-, 700 m). Było to prawdopodobnie pierwsze zdobycie tej ściany. W dniach 17–19 sierpnia zespół Eliza Kubarska i Dawid Kaszlikowski wytyczył nową drogę (VII-, 1200 m) na dziewiczym szczycie w rejonie fjordu Torssukattak. Szczyt został ochrzczony nazwą Qaqqaq Ekkamanngilara (Zapomniany szczyt). Podczas tej samej wyprawy, we współpracy z operatorem filmowym Łukaszem Guttem, ekipa przygotowała film dokumentalny Elizy Kubarskiej „Co się wydarzyło na wyspie Pam”^[26][27].
• Dragon Horns, wyspa Tioman, Malezja, 2010 – Eliza Kubarska i Dawid Kaszlikowski wytyczyli Sam Sam (300 m, 6c+). To jedna z pierwszych dróg w tym, wtedy mało znanym, granitowym masywie. Ściany Dragon Horns sięgają 300 metrów wysokości (szczyt 760 m n.p.m.) i są jednymi z największych granitowych ścian w Azji Płd-Wsch.^[28]
• Dragon Horns, Malezja, 2011–2019 – nowe drogi: 2011 – Polish Princess (7b, 270 m), zespół Eliza Kubarska, Dawid Kaszlikowski^[29][30]. 2013 – Damai Sentosa (6c+, 270 m), zespół Arnaud Petit, Stephanie Bodet, Liu Yong, D. Kaszlikowski. Kaszlikowski dokonał jej pierwszego klasycznego przejścia w zespole z M. Khairudin Haja (RP indywid.)^[31][32] 2016 – Fever Dreams (250 m, 7c), zespół Jonas Wallin (Szwecja) i Dawid Kaszlikowski odnaleźli nowy szlak (dżungla) pod niezdobyty wcześniej klif Mumbar. Zespół wytyczył drogę i przeszedł (RP) przewieszony filar^[33][34]. 2018 – Baby Kai (7a) – zespół Eliza Kubarska i Dawid Kaszlikowski^[35]. 2019 – wyprawa na „ostatni niezdobyty” szczyt Dragon Horns, nowa droga Blood, Sweat and Fears (7b+,130 m, 7 wyciągów), zespół Jonas Wallin i Dawid Kaszlikowski zdobyła dziewiczy szczyt w masywie Mumbar. Otwarło to drogę do ukrytej ściany (Mystery Wall). Zespół przeszedł drogę klasycznie^[36][37].

Jej twórczość koncentruje się na rzeźbie, fotografii i filmie. Jest także autorką cykli fotografii: „Tafraout”, „Taghia”, „Ciała Androgyniczne”, „Łazarzu wstań!”^[4].

W 2007 roku za wytyczenie nowej drogi wspinaczkowej na fiordach południowej Grenlandii o nazwie „Golden Lunacy” Kubarska i Dawid Kaszlikowski otrzymali „Jedynkę” nagrodę przyznawaną przez Polski Związek Alpinizmu. W 2011 roku, decyzją kapituły nagroda została im odebrana. Decyzja ta zapadła po środowiskowych dyskusjach wywołanych książką Joanny Onoszko-Krośkiewicz Sekretne życie motyli^[39].

Onoszko w swojej książce opisała historię Lizy i jej partnera Stefana – podróżników i zdobywców szczytów (w których rozpoznano postaci Kaszlikowskiego i Kubarskiej), chcących nakręcić film o swojej wyprawie, na którą zabrali swoich przyjaciół Norę i Alka (w których autorka przedstawiła samą siebie i męża Zbigniewa Krośkiewicza). Autorka w publikacji odwoływała się do realnych wydarzeń – drugiej wyprawy Kaszlikowskiego i Kubarskiej na Grenlandię w 2009 roku, podczas której kręcili film dokumentalny o wyprawie z 2007 roku^[39].

Książka prezentuje inny obraz dokonań Kaszlikowskiego i Kubarskiej niż ten, który przedstawili – Onoszko przedstawiła w niej tezę, że droga, którą wyznaczyli alpiniści, nie jest trudna i niedostępna, że zdjęcia ich autorstwa były efektem komputerowego retuszu, a film dokumentalny kręcono w miejscach znajdujących się poza trasą „Golden Lunacy”^[39].

Po blisko 10 latach procesu sąd uznał, że książka Sekretne życie motyli Joanny Onoszko-Krośkiewicz przedstawia nieprawdziwe informacje na temat Elizy Kubarskiej i Dawida Kaszlikowskiego. Wydano ponadto zakaz publikacji i rozpowszechniania książki^[6].

• 2004:
  • Sopot (Festiwalu Filmów Niezależnych „Sopot Film Festiwal”), nagroda główna w kategorii Eksperyment za film Mama, Tata i Ja
  • Opole, Przegląd Filmów Krótkometrażowych, wyróżnienie za film Mama, Tata i Ja
  • Bydgoszcz, Przegląd Filmów Krótkometrażowych, wyróżnienie za film Mama, Tata i Ja^[4]
• 2010: Kraków (Krakowski Festiwal Górski) I Nagroda w Polskim Konkursie Filmowym za film Co się wydarzyło na wyspie Pam
• 2011: Torello (Festiwal Filmów Górskich) Nagroda Jury za film Co się wydarzyło na wyspie Pam
• 2014:
  • Toronto (Hot Docs) Nagroda Specjalna Jury za film Badjao. Duchy z morza
  • Warszawa (Docs Against Gravity Film Festival) (do roku 2014 Planete+ Doc Film Festival) Wyróżnienie Canon Cinematography Award za film Badjao. Duchy z morza
  • Kraków (54. Krakowski Festiwal Filmowy) Wyróżnienie Dok.Incubator dla projektu Droga na K2

• 2015:
  • Bansko (Międzynarodowy Festiwal Filmów Górskich) Wyróżnienie Honorowe za film K2. Dotknąć nieba
  • Bilbao (Bilbao Mendi Film Festival) Nagroda za reżyserię za film K2. Dotknąć nieba
  • Graz (Międzynarodowy Festiwal Filmów Górskich) Nagroda „Camera Alpin in Gold” w kategorii: Ludzie i Kultura za film K2. Dotknąć nieba
• 2016:
  • Berlin (Green Me Film Festival) Nagroda Jury Dziecięcego dla najlepszego filmu za film Badjao. Duchy z morza
  • Heerlen – Akwizgran (Dutch Mountain Film Festival) Nagroda Główna „Crossborder Award” za film K2. Dotknąć nieba
  • Lleida (PiCurt) Nagroda Premi Gall Fer Cadí za film K2. Dotknąć nieba
  • Parnawa (Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych i Naukowych) Nagroda za kreację audiowizualną za film K2. Dotknąć nieba
  • Trydent (Festiwal Filmów Górskich i Podróżniczych) „Złota Gencjana” dla najlepszego filmu o wspinaczce górskiej za film K2. Dotknąć nieba
  • Vancouver (Międzynarodowy Festiwal Filmów Górskich) Grand Prix za film K2. Dotknąć nieba
• 2018: Kraków (Doc Lab Poland – Doc To Start, 58. Krakowski Festiwal Filmowy), Nagroda Lightcraft za projekt filmu Ostatnia wyprawa
• 2020:
  • Bilbao (Bilbao Mendi Film Festival) Nagroda dla najlepszego filmu górskiego za film Być kobietą w Himalajach
  • Banff (Banff Centre Mountain Film Festival) Nagroda dla najlepszego filmu o wspinaczce za film Ściana cieni
  • Bergen (Bergen International Film Festival) Nagroda konkursu Documentaire Extraordinaire za film Ściana cieni
  • Kopenhaga (Nordic Adventure Film Festival) Nagroda dla najlepszego filmu za film Ściana cieni
  • Lądek-Zdrój (Przegląd Filmów Górskich im. Andrzeja Zawady) Nagroda im. Andrzeja Zawady dla najlepszego filmu polskiego za film Ściana cieni
  • Warszawa (Docs Against Gravity Film Festival) Nagroda Publiczności Województwa Śląskiego za film Ściana cieni
• 2021:
  • Braszów (Alpin Film Festival) Grand Prix za film Ściana cieni
  • Chamonix (Chamonix Film Festival) Nagroda Specjalna Jury za film Ściana cieni
  • Domzale (Międzynarodowy Festiwal Filmów Górskich) Nagroda Główna Miasta Domzale za film Ściana cieni
  • Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) Nominacja w kategorii: Najlepszy film dokumentalny za film Ściana cieni
  • Skopje (Echo Mountain Film Festival) Grand Prix za film Ściana cieni
  • Trento (Trento Film Festival) Nagroda Mario Bello za film Ściana cieni
• 2024:
  • Autrans (Festival international d’Autrans – Montagne, cinéma & culture) Nagroda alpinistyczna za film Ostatnia wyprawa
  • Lądek-Zdrój (Przegląd Filmów Górskich im. Andrzeja Zawady) Wyróżnienie za film Ostatnia wyprawa
  • Sopot (Sopot Film Festival) Nagroda Publiczności – Spectrum DOC za film Ostatnia wyprawa
  • Warszawa (Docs Against Gravity Film Festival):
    • Nagroda Publiczności Województwa Śląskiego za film Ostatnia wyprawa
    • Nagroda Stowarzyszenia Kin Studyjnych w Konkursie Polskim za film Ostatnia wyprawa
    • Wyróżnienie Prezydenta Miasta Gdyni za film Ostatnia wyprawa
    • Wyróżnienie Wolności za film Ostatnia wyprawa
• 2025:
  • Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) Nagroda w kategorii: Najlepszy film dokumentalny za film Ostatnia wyprawa^[2]
  • Nagroda im. Krzysztofa Krauzego (przyznawana przez Gildę Reżyserów Polskich) Nominacja za film Ostatnia wyprawa^[8]