Emmanuel Théaulon

Od dziecka przejawiał zamiłowanie do pisania; niektóre z jego wierszy śpiewano przez dłuższy czas w rodzinnym mieście, Aigues-Mortes. W szkole z internatem prowadzonej przez prywatnego nauczyciela w Montpellier, do której został wysłany, nakazał kolegom z klasy pomalować skrzydła i zbudować mały teatrzyk, w którym wystawiali sztuki jego autorstwa. W wieku 13 lat napisał pięcioaktową tragedię wierszowaną^[1]. Podczas wakacji, odwiedziwszy swe siostry, które pobierały naukę w Sommières, skomponował na uroczystość wręczenia nagród wodewil les Joûtes, wystawiony przez młodych pensjonariuszy, w którym główną rolę zarezerwował dla siebie^[2].

Ukończył liceum w Montpellier przy pomocy stypendium, uzyskanemu dzięki protekcji Jeana-Jacques’a-Régisa de Cambacérèsa – sprawującego w owym czasie urząd drugiego konsula Republiki^[3] – z którym był spokrewniony i któremu w 1806 zadedykował swoje pierwsze wiersze, zaprezentowane publicznie: Bataille d’Iéna (odnoszący się do wygranej przez Napoleona bitwy pod Jeną-Auerstedt)^[4], oraz Temple de l’immortalité^[1].

Jego rodzina, której część członków piastowała stanowiska sędziego królewskiego oraz pierwszego konsula, chciała, by studiował prawo^[2]. W tym celu w wieku 18 lat został skierowany do prawnika w Nîmes, ale zniechęcony, po kilku miesiącach wrócił do rodziców, którzy ustąpili jego prośbom, pozwalając mu w lutym 1808 wyjechać do Paryża, gdzie Cambacérès zaoferował mu posadę inspektora celnego. Mimo że administracja i sądownictwo wzbudzały jego zainteresowanie, zaniedbał przyjęcie nominacji, woląc poświęcić się literaturze, poezji i teatrowi^[3].

Współpracując z Armandem d’Artois – którego poznał w Paryżu – w latach 1808–1809 wystawił w Théâtre du Vaudeville cieszące się sporym powodzeniem wodewile Fiancés, Femmes soldats oraz Femmes volantes. Sukces ten nie zaspokoił jego ambicji dramaturga, dlatego przyjął od Cambacérèsa stanowisko inspektora szpitali wojskowych w Niemczech. Przeniesiony na to samo stanowisko we Włoszech, wystawił w Mediolanie wodewil Retour de l’armée, za który otrzymał od księcia Eugeniusza de Beauharnais gratyfikację w postaci pięćdziesięciu monet (napoleonów) w pudełku ozdobionym jego monogramem^[4].

Po powrocie do Francji udał się do swego przyjaciela, Jeana Vigne-Malbois, który studiował handel w Lyonie. W 1811 wystąpił w miejscowym Théâtre des Célestins, wystawiając Mariage de Cendrillon, sztukę w trzech aktach, a także wodewil Bayard à Lyon ou le Tournoi^[2]. Wróciwszy do stolicy, wznowił pisanie sztuk teatralnych. Po wystawieniu Fiancés ou l’amour et le hasard na początku 1809, poświęcił się całkowicie teatrowi, samodzielnie lub też we współpracy z innymi artystami, pisząc ponad 300 sztuk różnogatunkowych^[5], z których wiele odniosło duży sukces, m.in. Kean, ou Désordre et génie z Frédérikiem de Courcy i Alexandre Dumasem (ojcem)^[6], Petit Chaperon rouge^[7] oraz M. Jovial, Bénéficiaire i Centenaire^[1].

Dwie napisane wierszem komedie w pięciu aktach – l’Artiste ambitieux i l’Indiscret – wystawiono w Théâtre de l’Odéon. Jak pisano: „Jego styl budził nadzieje na wybitnego autora komedii, lecz pożar [z 1818] w drugim teatrze po Comédie-Française skazał go na karierę wodewilową”^[8]. Publikował także artykuły w czasopismach artystycznych i gazetach politycznych^[9].

W 1811 opublikował de sur la naissance du roi de Rome o narodzinach króla Rzymu, za który dostał dar od Napoleona (kiedy później otrzymał w ramach dodatkowego poboru powołanie, odmówił wzięcia udziału w marszu)^[4]). Pomimo rodzinnych powiązań z Wielkim Kanclerzem Cesarstwa, był jednym z pierwszych, którzy w 1814 założyli białą kokardę. Pierwsza pieśń na cześć Burbonów zaśpiewana we Francji w owym czasie była jego autorstwa, a wodewil Clefs de Paris ou le descendant de Henri IV pierwszą sztuką wystawioną w Paryżu na ich cześć^[4]. 24 października 1814 wystawił z Armandem d’Artois wodewil Vénus hottentote^[10].

Zaangażowanie w sprawę legitymizmu postawiło go w trudnej sytuacji podczas 100 dni Napoleona w 1815. Zarejestrował się na liście królewskich ochotników i podążył za Ludwikiem XVIII na wygnanie do Gandawy. Nie odbył służby wojskowej, ograniczając się do wydania pierwszego i jedynego numeru gazety „Le Nain rose”, ukazującej się przez kilka dni^[4]. Po powrocie króla przygotował i rozesłał proklamacje ku czci Ludwika XVIII^[11].

W 1821 Théaulon, demonstrując swe oddanie sprawie królewskiej, wystawił niemal równocześnie trzy sztuki w trzech głównych teatrach Paryża z okazji chrztu księcia Bordeaux, Henriego d’Artois: pięcioaktówkę w Opéra-Comique Panorama de Paris ou C’est Fête partout!, jednoaktową operę w l’Opéra Blanche de Provence ou la Cour des Fées oraz jednoaktową komedię wierszowaną w Comédie-Française Jeanne d’Albret ou le Berceau^[1]. W tym samym roku założył, razem z Cyprienem Bérardem i Armandem d’Artois, rojalistyczną gazetę „La Foudre”, która nie szczędziła krytyki partii liberalnej. W krótkim czasie rozstał się ze swoimi dwoma współpracownikami, aby samodzielnie wydawać tygodnik „L’Apollon”, w którym nadal bronił legitymizmu, ale z większym umiarem i powściągliwością. Artykuły w nim pisał samodzielnie, każdy z nich podpisując innym pseudonimem^[2] (ukazywał się on od 10 sierpnia 1822 do 25 marca 1823^[1]).

W tym czasie został wezwany do Berlina, by napisać libretto do d’Alcidor, opery skomponowanej przez Gasparego Spontiniego na ślub Ludwiki Pruskiej z Fryderykiem Orańskim^[a]. Z powodu opóźnienia doniosłego wydarzenia, przedłużył swój pobyt w Prusach. Po powrocie udał się do Prowansji i Langwedocji, wystawiając w Tulonie Owinska, ou la Guerrière polonaise^[4].

Powróciwszy do Paryża wznowił pisanie sztuk – m.in. w 1824 Les Femmes romantiques ou Lord, jednoaktową komedię wodewilową z Ramonem de la Croisette^[13] – aż do rewolucji lipcowej w 1830, kiedy to przestały być wystawiane, gdy zmieniły się okoliczności^[14] (trzy z nich zostały zakazane; pierwsza była oparta na historii króla Chlodwiga, druga nosiła tytuł Traité d’Amiens, zaś trzecia Henri V, ou l’An 1880). Mimo to odniósł jeszcze kilka sukcesów, podejmując sześć miesięcy po Mélesville temat zaczerpnięty z Balzaca w sztuce Folle de la Bérésina^[15], w teatrze, który opuścił dopiero na krótko przed śmiercią^[4].

Théaulon pracował do ostatnich dni swego życia. Premiera jego ostatniej sztuki, Ingénue de Paris^[8], która miała być wystawiona w Théâtre du Vaudeville wieczorem w dniu jego pogrzebu, została przełożona o jeden dzień^[16]. Nadmierna hojność wobec rodziny i przyjaciół, a także brak przewidywania i niefrasobliwość sprawiły, że po zarobieniu ponad 800 tys. franków z wystawiania swoich sztuk, zmarł, nie zostawiając wystarczającej sumy na pokrycie kosztów pogrzebu (pokryła je utworzona przez stowarzyszenie dramatopisarzy składka)^[2]. W jego pogrzebie uczestniczyło blisko 150 literatów, reżyserów teatralnych i aktorów. Nabożeństwo żałobne odbyło się w Saint-Roch, a następnie został pochowany na cmentarzu Montmartre^[12].

Po jego śmierci stowarzyszenie dramatopisarzy poinformowało o rozpoczęciu zbiórki pieniędzy na budowę pomnika ku jego pamięci^[17], lecz Hippolyte Rolle pisał, że inicjatywa ta nie została nigdy zrealizowana^[2].