Endosoma pluskwiaków

Endosoma (łac. endosoma, l.mn. endosomata) – część samczych narządów rozrodczych u pluskwiaków różnoskrzydłych wchodząca w skład narządu kopulacyjnego.

Endosoma stanowi najbardziej odsiebną część edeagusa (fallusa)^[1][2], pozbawioną właściwych wyrostków czy apofiz^[1]. Może być podzielona na błoniastą część nasadową czyli konjunktywę (łac. conjunctiva) i błoniastą lub mocniej zesklerotyzowaną część odsiebną czyli wezykę (łac. vesica)^[1][2]. Ta druga jest zwykle rurkowata i może być ornamentowana lub uzbrojona kolcami, płatami czy wypustkami^[2]. Szczególnym przypadkami takich wypustek są biczykowate flagellum (łac. flagellum vesicae) czy uszkowata nabrzmiałość (łac. processus vesicae)^[3].

Endosoma otacza odsiebny odcinek przewodu nasiennego (łac. ductus seminis distalis) od zbiorniczka wytryskowego (nasiennego, łac. saccus ductus ejaculatorius) lub tworu mu homologicznego aż po wtórny gonopor^[1][2]. Gonopor ten może leżeć na konjunktywie, jak ma to miejsce u tarczówek, na rurkowatej wezyce, jak ma to miejsce u Lygaeoidea, lub na błoniastej wezyce, jak np. u większości tasznikowatych^[2].

W spoczynku endosoma jest obkurczona, często częściowo wycofana w fallotekę (zwaną tu też fallosomą), natomiast w przypadku stosunku ulega rozdęciu^[2].

Podobnymi do endosomy strukturami innych owadów są endofallus (łac. endophallus, saccus internalis), gonosaccus czy worek prepucjalny (łac. praeputium)^[3].