Enheduanna
 Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad | |
| Data urodzenia |
XXIV wiek p.n.e |
|---|---|
| Data śmierci |
XXIII wiek p.n.e |
| arcykapłanka boga Nanny w Ur | |
| Okres sprawowania | |
| Wyznanie |
mitologia sumeryjska |
Enheduanna (sum. en.he2.du7.an.na, tłum. „Kapłanka odpowiednia dla niebios”[1]; XXIV-XXIII wiek p.n.e.) – filozofka, księżniczka akadyjska, córka króla Sargona Wielkiego, siostra króla Rimusza i być może jego następcy, Manisztusu[2], arcykapłanka boga Nanny w Ur, poetka tworząca w języku sumeryjskim. Jej hymny kształtowały duchowo Mezopotamię. Jest uważana za pierwszą na świecie osobę pisząca dzieła literackie, której imię jest znane.[3]
Życiorys
Enheduanna została ustanowiona przez ojca jako wielka kapłanka świątyni boga księżyca Nanny w Ur, przyjęła wówczas swoje sumeryjskie imię, pod którym znana jest ze źródeł historycznych. Zamierzeniem Sargona było stworzenie wspólnoty kulturowej Akadyjczyków ze zdominowanymi przez nich politycznie i militarnie Sumerami, przewyższającymi ich pod względem kulturowym. Władca zamierzał również powiązać swoją rodzinę z hierarchią sumeryjską, nadając jej w ten sposób sankcję religijną[1]. Chcąc osiągnąć ten cel, doprowadził do wyniesienia swojej córki do godności arcykapłańskiej w Ur, jednej z najwyższych funkcji religijnych Sumeru. Zapoczątkował w ten sposób tradycję podtrzymaną w następnych pokoleniach przez jego wnuka Naram-Sina, która przetrwała kolejne państwa starożytnej Mezopotamii i kontynuowana była aż do upadku Babilonii za panowania króla Nabonida[4].
Twórczość
Enheduanna była również poetką. Uznaje się ją za pierwszego w dziejach świata twórcę literatury, który jest znany z imienia.[1][5] Nie ma jednak obecnie konsensusu na temat wiarygodności autorstwa jej dzieł, jako że wszystkie są późniejszymi zapiskami skrybów z Pierwszego Imperium Babilonii. Wykonano je 600 lat po okresie, w którym żyła, w późniejszym dialekcie sumeryjskim niż ten jakiego używałaby Enheduanna[6].
Jako córka władcy i arcykapłanka zdobyła odpowiednie do swej pozycji wykształcenie, poznała język, religię i literaturę sumeryjską, co umożliwiało jej realizację przyjętych zamierzeń literackich. Wykorzystując prawdopodobnie dostęp do archiwów świątynnych, jaki miała, sprawując wysoką godność religijną, dokonała podczas swojego pontyfikatu kompilacji 42 hymnów ku czci świątyń Sumeru, przyczyniając się w ten sposób do ich rozpowszechnienia pośród akadyjskich elit intelektualnych. Dokonując adaptacji, nadała wierszom charakter zwartego, jednolitego cyklu poetyckiego. Enheduanna jest prawdopodobnie bezpośrednią autorką wykazujących stylistyczne podobieństwo refrenów wszystkich adaptowanych hymnów. Ponadto stworzyła kilka innych utworów literackich[7] (modlitwa i hymn ku czci Inany[4]).
Tłumaczenia
Twórczość Enheduanny była tłumaczona na język polski. Spośród hymnów ku czci świątyń dokonano tłumaczenia 11 utworów. Autorką przekładu jest Krystyna Szarzyńska[8]. Zachowano oryginalną numerację utworów.
- I. Hymn do świątyni E-engura boga Enki w Eridug
- II. Hymn do świątyni E-kur boga Enlila w Nibru
- VII. Hymn do świątyni bogini Ninhursangi w Kesz
- VIII. Hymn do świątyni E-kisznugal boga Nanny-Suena w Uri
- XIII. Hymn do świątyni E-babbar boga Utu w Larsam
- XVI. Hymn do świątyni E-ana bogini Inany w Unug
- XX. Hymn do świątyni E-ninnu boga Ningirsu w Girsu
- XXII. Hymn do świątyni bogini Nansze w Sirara
- XXV. Hymn do świątyni boga Szary w Ummie
- XXXV. Hymn do świątyni boga Zababy w Kisz
- LXII. Hymn do świątyni bogini Nidaby w Eresz
Przypisy
- 1 2 3 van de Meroop 2008 ↓, s. 68.
- ↑ Roux 2003 ↓, s. 132-134.
- ↑ Enheduanna: The world's first named author [online], www.bbc.com, 26 października 2022 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- 1 2 Roux 2003 ↓, s. 132.
- ↑ Bahn 2019 ↓, s. 146.
- ↑ Jeremy A. Black (red.), The literature of ancient Sumer, wyd. 1. publ. in paperback, Oxford: Oxford Univ. Press, 2006, ISBN 978-0-19-929633-0.
- ↑ Szarzyńska 2005 ↓, s. 21.
- ↑ Szarzyńska 2005 ↓, s. 21-32.
Bibliografia
- Marc van de Meroop: Historia starożytnego Bliskiego Wschodu ok. 3000-323 p.n.e.. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008. ISBN 978-83-233-2540-6.
- Georges Roux: Mezopotamia. Beata Kowalska, Jolanta Kozłowska (tłum.). Wyd. II. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2003. ISBN 83-86483-66-0.
- Hymny i pieśni sumeryjskie. Krystyna Szarzyńska (tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Agade, 2005. ISBN 83-87111-36-8.
- Historia Archeologii. red. Paul Bahn. Wyd. I. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 2019. ISBN 978-83-213-5058-5.