Erynie
Erynie (także Eumenidy[1]; gr. Ἐρινύες Erinýes, gr. Εὐμενίδες Eumenídes – „życzliwe”, łac. Furiae, Dirae) – w mitologii greckiej boginie i uosobienia zemsty (kary, gniewu) za wszelkie nieprawości, oraz wyrzutów sumienia.
Należały do najstarszych bóstw panteonu greckiego[1]. Zrodziły się ze spadłej na Gaję (Ziemia) krwi wykastrowanego Uranosa (Niebo)[1][2]. Zamieszkiwały Ereb (Ciemności Podziemia)[1][3]. Ich rzymskimi odpowiedniczkami były furie[4]. Ponieważ nie należało wymieniać ich imion, nazywano je również Eumenides („Łaskawymi”)[5], Semnaj („Czcigodnymi”)[6] lub Araj („Klątwami”)[7].
W sztuce starożytnej Grecji najczęściej przedstawiano je jako uskrzydlone[1] staruchy z wężami zamiast włosów[1] i przekrwionymi oczami[2]. W rękach trzymały pochodnie[1][2] lub żmije[2], bądź też bicze[1] nabijane ćwiekami z brązu[3].
Wymieniano imiennie trzy erynie:
- Alekto – (gr. Ἀληκτώ Alēktṓ) – niestrudzona
- Tyzyfone – (gr. Τισιφόνη Tisiphónē) – mścicielka, wymierzająca karę (szczególnie prześladująca zabójców)
- Megajra – (gr. Μέγαιρα Mégaira) – wroga, zawistna
Zadaniem ich było wysłuchiwanie skarg wnoszonych przez śmiertelników na młodzież obrażającą starszych, na dzieci odnoszące się źle do rodziców, na niegościnnych gospodarzy, na właścicieli domów i radnych miejskich, którzy niewłaściwie odnosili się do petentów, przede wszystkim jednak na zabójców. Stanowiły one personifikacje wyrzutów sumienia po złamaniu tabu – początkowo tylko tabu obrazy, nieposłuszeństwa albo przemocy stosowanej wobec matki[3].
Według Ajschylosa Orestes ścigany przez erynie za matkobójstwo decyduje się poddać sądowi Pallas Ateny, która uwalnia go od winy, a erynie ustają w pogoni za nim otrzymując przydomek „Łaskawych” (eumenid) – bóstw opiekuńczych Ateńczyków.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 90. ISBN 83-04-04673-3. Cytat: „Erynie – także Eumenidy (to znaczy życzliwe – epitet pochlebny miał na celu odwrócenie od siebie ich gniewu, który mógł zostać wywołany przez wymówienie właściwego ich imienia)”.
- 1 2 3 4 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 122. ISBN 80-8046-098-1. (słow.).
- 1 2 3 Robert Graves, przeł. Henryk Krzeczkowski: Mity greckie. Warszawa: PIW, 1967, s. 707; s. 121.
- ↑ Pierre Grimal, dz. cyt., s. 107.
- ↑ Ajschylos, Eumenidy, passim
- ↑ Pauzaniasz, Wędrówki po Helladzie, I 28, 6.
- ↑ Ajschylos, Ofiarnice, w. 406.
Bibliografia
- Ajschylos, (przeł. Zygmunt Węclewski): Ofiarnice. Kraków: Zielona Sowa, 2004, s. 69. ISBN 83-7389-487-X.
Literatura
Linki zewnętrzne
- Eumenides. mythindex.com, 2007. [dostęp 2010-06-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-01)]. (ang.).
- Erinnyes. mythindex.com, 2007. [dostęp 2010-06-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-28)]. (ang.).