Eugeniusz Świerczewski

Eugeniusz Świerczewski

Gens

Pełne imię i nazwisko	Eugeniusz Mieczysław Michał Świerczewski
Data urodzenia	18 września 1894
Data i miejsce śmierci	20 czerwca 1944 Warszawa
Przyczyna śmierci	powieszenie
Zawód, zajęcie	dziennikarz, krytyk teatralny, żołnierz konspiracji, agent Gestapo
Narodowość	polska
Małżeństwo	Nina Świerczewska (rozwód)
Krewni i powinowaci	Ludwik Kalkstein
Odznaczenia

Eugeniusz Świerczewski, ps. „Gens” (ur. 18 września 1894, zm. 20 czerwca 1944 w Warszawie) – polski dziennikarz, krytyk teatralny, oficer Wojska Polskiego, w czasie II wojny światowej żołnierz konspiracji, kolaborant niemiecki i agent Gestapo w Armii Krajowej, skazany na śmierć i stracony za zdradę.

Urodził się w rodzinie Romualda i Natalii (1864–1924) Świerczewskich. Uczęszczał do gimnazjum w Warszawie (zabór rosyjski), następnie studiował w Warszawie, Krakowie i Charkowie. Podczas I wojny światowej był kierownikiem literackim teatru polskiego w Charkowie.

18 listopada 1918 generał Bolesław Roja przydzielił go do Biura Prasowego w Polskiej Komendzie Wojskowej w Krakowie^[1]. W czasie wojny polsko-bolszewickiej służył jako oficer kulturalno-oświatowy i dowódca pociągu propagandowego. Został zweryfikowany w stopniu podporucznika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1921 i 7. lokatą w korpusie oficerów rezerwowych piechoty^[2]. W 1923 był oficerem rezerwowym 15 pułku piechoty „Wilków” w Dęblinie. Później mieszkał w Warszawie, gdzie był dziennikarzem i krytykiem teatralnym. Należał do Towarzystwa Krzewienia Kultury Teatralnej. W 1934 pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Był wówczas podporucznikiem ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1921 i 3. lokatą w korpusie oficerów rezerwy intendentów^[3]. Na wniosek majora Stefana Roweckiego został awansowany do stopnia porucznika.

W czasie okupacji niemieckiej pracował w wywiadzie ZWZ-AK, pod pseudonimem „Gens”, w grupie Ludwika Kalksteina, ps. „Hanka”. Przed wojną żoną Świerczewskiego była siostra Kalksteina, aktorka Nina Świerczewska (od 1925, w czasie wojny byli już po rozwodzie). Po aresztowaniu Kalksteina w 1942 i jego przejściu na stronę Gestapo, namówiony przez szwagra podjął współpracę z Niemcami jako agent nr „100”. Wraz z Kalksteinem i Blanką Kaczorowską (żoną Kalksteina) wziął udział w rozpracowywaniu Oddziału II Komendy Głównej AK i zadenuncjowaniu kilkuset żołnierzy polskiego podziemia. Najprawdopodobniej po jego donosie Gestapo ujęło 30 czerwca 1943 generała Stefana Roweckiego („Grot”), dowódcę Armii Krajowej.

Z wyroku Polskiego Państwa Podziemnego za zdradę został zabity przez oddział pod dowództwem Stefana Rysia, ps. „Józef”. Wyrok przez powieszenie wykonano w suterenie przy ul. Krochmalnej 14, dokąd został zwabiony przez żołnierzy Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Komendy Głównej AK. Przed egzekucją został poddany śledztwu, podczas którego przyznał się do wydania podpułkownika Mariana Drobika, ps. „Dzięcioł” (aresztowany z członkami rodziny) i majora Ottona Pawłowicza, ps. „Siostra” (aresztowany z łączniczką Anną Krajewską, ps. „Hanka”), zaprzeczył wydaniu Stefana „Grota” Roweckiego^[4].

• Krzyż Walecznych^[5]
• Srebrny Krzyż Zasługi (4 marca 1925)^[6][5]
• Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi^[5]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[5]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[5]
• Order Palm Akademickich (Francja)^[5]
• Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa)^[5]

• Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
• Rozkazy Dowództwa Okręgu Generalnego Kraków. Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2018-10-20].
• Leszek Gondek: Polska karząca 1939–1945, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1988, ISBN 83-211-0973-X.
• Waldemar Grabowski. Kalkstein i Kaczorowska w świetle akt UB. „Biuletyn IPN”. 8–9 (43/44), s. 87–100, 2004. 

• Eugeniusz Świerczewski – publikacje w bibliotece Polona
• strona poświęcona Stefanowi Roweckiemu