Eugeniusz Małaczewski

Eugeniusz Małaczewski

Data i miejsce urodzenia	1 stycznia 1897 Kiwaczówka
Data i miejsce śmierci	19 kwietnia 1922 Zakopane
Odznaczenia

Eugeniusz Małaczewski właśc. Eugeniusz Korwin-Małaczewski^[1], ps. i krypt. Siemion Biednyj, E.M., Eu-Ko-Ma, K-M., M.^[2] (ur. 1 stycznia 1897^[a] w Kiwaczówce k. Humania^[4] na Ukrainie^[5], zm. 19 kwietnia 1922 w Zakopanem) – polski działacz niepodległościowy, prozaik i liryk, oficer piechoty Wojska Polskiego, murmańczyk, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Urodził się w rodzinie Fabiana, niezamożnego ziemianina, i Klementyny z domu Bielinskiej^[3]. Ukończył gimnazjum w Humaniu i pracował w tamtejszej kancelarii adwokackiej. Od 1915 był ochotnikiem w armii rosyjskiej. Przebył długą kampanię we Wschodniej Małopolsce. Na froncie białoruskim, pod Mołodecznem uległ zatruciu gazami. Niedługo potem przy­jęto go do szkoły oficerskiej. Jadąc na urlop do Mo­skwy trafił na wybuch rewolucji. Stając w obronie pułkownika podczas tumultu, pobity został przez tłum tak ciężko, że kilka miesięcy przebył w szpitalu^[6].

Od lipca 1917 był oficerem I Korpusu Polskiego w Rosji, a od stycznia 1918 – III Korpusu. Po rozbrojeniu przez Austriaków skierował się na północ, do oddziałów polskich, ale po drodze trzykrotnie aresztowali go bolszewicy. Skazany na śmierć uciekł z konwoju. Od lipca 1918 służył w Archangielsku, w oddziałach Murmańczyków (odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za walki o zdobycie tego miasta). Następnie udał się do Paryża, do Błękitnej Armii gen. Hallera, z którą w kwietniu 1919 powrócił do Polski. Brał udział w ofensywie przeciw wojskom ukraińskim na terenach Galicji Wschodniej (maj-czerwiec 1919). Następnie został odkomenderowany do Czeladzi w Zagłębiu Dąbrowskim, gdzie uczestniczył w zbrojnym konflikcie polsko-czeskim^[7]. W 1919 zaczął drukować pierwsze utwory w „Tygodniku Ilustrowanym” (wiersz pt. Płacz Wisły). Podczas pobytu w Warszawie zaangażował się w działalność Instytutu Mesjanistycznego i wkrótce został jego członkiem. Od marca 1920 pracował jako referent w Naczelnym Komitecie Organizacyjnym „Żołnierza Polskiego” w Warszawie; m.in. w redakcji pisma „Placówka. Ilustracja Polska”, gdzie ogłaszał wiersze i prozę. W czasie wojny polsko-bolszewickiej był początkowo propagandystą w Sekcji Opieki nad Żołnierzem Ministerstwa Spraw Wojskowych, a potem prowadził referat literacki w Głównym Inspektoracie Armii Ochotniczej dowodzonej przez J. Hallera. Pełniąc obowiązki adiutanta generała J. Hallera, walczył w sierpniu 1920 pod Warszawą, a następnie brał udział w pościgu za cofającymi się oddziałami bolszewickimi. Został awansowany do rangi porucznika. Po wojnie prowadził niewielki majątek na Ukrainie^[8]. Opowiadania, felietony i wiersze publikował m.in. w „Rzeczypospolitej” (1920–1922), „Straży nad Wisłą” (1920), „Bluszczu” (1921–1922). Był członkiem Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich^[7].

Zmarł w zakopiańskim hospicjum na gruźlicę, pochowany na Nowym Cmentarzu w Zakopanem^[9] (kwatera N5-1-7)^[10].

• Opowiadania Koń na wzgórzu^[11] (w PRL objęte cenzurą^[9])
• Dzieje Baśki Murmańskiej^[12]
• Liryka Pod lazurową strzechą^[13]
• Wielka bitwa narodów^[14]
• Na dalekiej północy^[15]
• Tam, gdzie ostatnia świeci szubienica^[16]

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6941 – pośmiertnie, 10 maja 1922^[17][3][18]
• Krzyż Niepodległości – pośmiertnie, 20 grudnia 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^[19]
• Krzyż Walecznych^[8]

8 października 1936 Order Virtuti Militari wraz z legitymacją odebrała siostra Eugeniusza i jej mąż Mikołaj Tostanowski^[3].

• Baśka Murmańska

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-07-28].
• Maciej Pinkwart, Janusz Zdebski: Nowy cmentarz w Zakopanem – Przewodnik biograficzny. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1988.
• Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.

• Utwory Eugeniusza Małaczewskiego w serwisie Polona.pl
• Rękopis listu Eugeniusza Małaczewskiego do Artura Oppmana w serwisie Polona.pl (zawiera niepublikowany wiersz „Nasze śluby”).