Europejski System Handlu Emisjami

Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS, ang. European Union Emissions Trading System) – znany także jako „wspólnotowy rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla (CO2)”[1] lub system ETS[2]. Jest pierwszym[3], do 2017 r. największym a obecnie drugim największym po Chinach[4] systemem handlu emisjami CO2 na świecie.

Przychody z handlu uprawnieniami ETS w latach 2013–2025 zasiliły budżety państw członkowskich kwotą 198,3 mld EUR, fundusz modernizacyjny w kwocie 27,6 mld EUR, fundusz innowacyjności w kwocie 13,4 mld EUR, fundusz społeczno-klimatyczny (SFK) kwotą 3,7 mld EUR oraz Krajowy Plan Odbudowy REPowerEU kwotą 14,8 mld EUR.[5]

EU ETS jest jedynym rynkiem emisji CO2 opartym na wiążącym krajowym[6] i regionalnym ustawodawstwie (dyrektywa ETS Unii Europejskiej)[7]. Od reformy strukturalnej dyrektywy ETS, przyjętej w Pakiecie Energetyczno-Klimatycznym 12 grudnia 2008 przez kraje Unii Europejskiej[8], obowiązuje zakup uprawnień do emisji CO2 (EUA) na giełdzie przez firmy przemysłu energochłonnego i wytwarzania energii elektrycznej po wykorzystaniu przyznanej puli uprawnień przyznanym Państwom Członkowskim UE[9]. Od 2012, handel uprawnieniami do emisji CO2 (EUA) odbywa się głównie na giełdzie ICE w Londynie[10] i EEX w Lipsku[11]. Unia Europejska, jak i Państwa Członkowskie wprowadzają nowe uprawnienia na rynek emisji CO2 przez aukcje na giełdach ICE i EEX na podstawie rozporządzeń przyjętych przez Komisję Europejską[12]. W Polsce rejestr uprawnień do emisji CO2 jest prowadzony przez Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBIZE)[13], podlegający Ministrowi Klimatu i Środowiska[14].

Wykres przedstawiający cenę uprawnień do emisji w Unii Europejskiej (EUA) w ramach unijnego rynku uprawnień do emisji (EU-ETS)

Historia

Handel emisjami dwutlenku węgla opiera się na zapisach w przyjętym w 1997 roku Protokole z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), jak i corocznych konferencji klimatycznych państw-stron, Conference of the Parties, (COP) do Ramowej Konwencji UNFCCC. Międzynarodowy traktat wszedł w życie 16 lutego 2005 roku, trzy miesiące po ratyfikowaniu go przez Rosję 4 listopada 2004[15]. Pomimo iż Stany Zjednoczone nigdy nie ratyfikowały Protokołu z Kioto, to w USA został zaprojektowany pierwszy system handlu uprawnień do emisji CO2[16] i powstała pierwsza giełda handlu emisjami[17] w Chicago (CCX).

Richard L. Sandor jest znany w Stanach Zjednoczonych jako twórca rynku futures[18] i systemu handlu emisjami CO2. Dzięki niemu powstała Chicago Climate Exchange (CCX), pierwsza na świecie giełda CO2. Projekt CCX powstał ze wsparciem 1,1 mln USD od Joyce Foundation w Chicago[19]. Barack Obama, wtedy senator z Chicago i członek rady Joyce Foundation pomógł zatwierdzić granty fundacji które uruchomiły giełdę[20][21]. W 2003 r., giełda została uruchomiona. Firmy emitujące CO2, w ramach public relations CSR, dobrowolnie zobowiązały się do zredukowania emisji o 6% w ciągu 6 lat. 14 firm założycielskich, w tym DuPont, Ford i Motorolla rozpoczęły handel. Według Sandora, globalny rynek handlu emisjami był warty 10 bilionów dolarów amerykańskich. Po upadku projektu ustawy Waxman-Markey w amerykańskim Senacie w 2009, która miała wprowadzić handel emisjami podobny do EU ETS[22], Senator Graham w marcu 2010 ogłosił, że „schemat walki z globalnym ociepleniem przez cap-and-trade jest oficjalnie martwy”. Po upadku propozycji ustawy[23], notowania na CCX spadły do kilku centów a sama giełda została sprzedana[24] Londyńskiej spółce należącej do amerykańskiej korporacji IntercontinentalExchange (ICE) w 2010 roku[25].

Zaprojektowany w USA system handlu emisjami CO2[19] stał się wzorem dla Komisji Europejskiej, która zaproponowała opartą na nim dyrektywę 2003/87/WE wprowadzającą handel emisjami dwutlenku węgla Emission Trading Scheme (ETS) w Unii Europejskiej. Unia Europejska jest jedyną grupą państw na świecie, które wprowadziły na tak dużą skalę obowiązkowy system handlu emisjami CO2[26]. Według banku UBS, koszt ETS dla europejskiej gospodarki wyniósł do tej pory 287 miliardów dolarów, a jego wpływ na ograniczenie emisji CO2 był „bliski zeru”[27].

Wykorzystanie w Polsce

W Polsce fundusze pochodzące z ETS z roku 2024 przeznaczone zostały między innymi na program "Czyste Powietrze" (odnawialne źródła ciepła), "Ciepłe Mieszkanie" (termomodernizacja budynków), "Mój Prąd" (dofinansowanie mikroinstalacji PV oraz magazynów energii i ciepła), "Zielony transport publiczny" (autobusy elektryczne), "Elektro Parki" (elektromobilność w parkach narodowych), "Energia Plus" (wykorzystanie ciepła odpadowego, kogeneracja w przemyśle), "Agroenergia" (źródła odnawialne w produkcji rolniczej) oraz "Mój Elektryk" (dofinansowanie zakupu samochodów elektrycznych). Ze środków ETS wspiera się także dofinansowanie kolejowych pasażerskich przewozów międzywojewódzkich i międzynarodowych oraz biletów komunikacji miejskiej (obniżona stawka VAT, ulgi), program adaptacji do zmian klimatu (infrastruktura przeciwpowodziowa), oraz powiatowe infrastruktury udostępniania ciepła geotermalnego[28].

W 2025 roku Polska uzyskała ze sprzedaży uprawnień ponad 3,851 mld euro, a w latach 2013–2025 łącznie ponad 31,585 mld euro. Według danych Europejskiej Agencji Środowiska w 2024 roku Polska zajęła drugie miejsce w UE pod względem przychodów z aukcji uprawnień, za Niemcami[29].

Kontrowersje

W 2009 roku Europol poinformował o rosnącej skali oszustw podatkowych, które w niektórych krajach mogą sięgać 90% wartości wszystkich wymienianych emisji[30]. W 2010 roku ujawniono, że w ciągu ostatnich dwóch lat grupy przestępcze zarobiły w ten sposób ponad 7 mld euro[31]. Pod koniec 2010 roku Komisja Europejska zapowiedziała również przygotowanie regulacji, która ukróci trwający co najmniej do 2008 roku proceder uruchamiania zagranicznych zakładów produkujących inny gaz cieplarniany HFC-23 wyłącznie w celu ich zamknięcia i uzyskania w ten sposób pakietów uprawnień o emisji o znacznej wartości rynkowej[32][33]. W 2012 roku, niemiecka prokuratura aresztowała kilkunastu pracowników Deutsche Bank w sprawie oszustw podatków związanych z handlem emisjami. Jürgen Fitschen, wiceprezes i CFO Deutsche Bank otrzymał zarzuty o oszustwa związane z handlem CO2 o wartości kilkuset milionów euro[34].

Porządek Prawny ETS

  • 10 lutego 2026 – Parlament Europejski zatwierdza nowelizację prawa klimatycznego, która wyznacza cel redukcji emisji o 90% do 2040 r. i opóźnia start systemu ETS2 na 2028 r.[35]
  • 10 maja 2023 – dyrektywa 2023/959 zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w ramach pakietu „Gotowi na 55” oraz rozporządzenie 2023/956 ustanawiające mechanizm CBAM[36]
  • 19 czerwca 2014 – Komisja Europejska w imieniu 28 Państw Członkowskich kończy negocjacje z Islandią ws. przygotowań do wspólnego podpisania i ratyfikacji przedłużonego do 31 grudnia 2020 przez UE protokołu (Kioto) do UNFCCC, który przestał obowiązywać 31 grudnia 2012[37].
  • 1 stycznia 2013 – implementacja 2003/87/WE po reformie strukturalnej przez dyrektywę 2009/29/WE przyjętej 12 grudnia 2008 i rozpoczęcie handlu emisjami z obowiązkiem zakupu uprawnień przez cały sektor energii elektrycznej i przemysł energochłonny[38]
  • 31 grudnia 2012 – Protokół z Kioto wygasa, jedynie kraje Unii Europejskiej (i Islandia, Liechtenstein, Monaco, Szwajcaria, Norwegia) przedłużają swoje zobowiązania do redukcji emisji CO2 i ważność Traktatu ONZ do 31 grudnia 2020 podczas Konferencji Stron Ramowej Konwencji (COP 18) w Ad-Dausze[39]
  • 23 kwietnia 2009 – dyrektywa 2009/29/WE nowelizująca 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych[40]
  • 11 marca 2009 – Rozporządzenie 219/2009 dostosowujące do decyzji Rady 1999/468/WE niektóre akty podlegające procedurze, o której mowa w art. 251 Traktatu, w zakresie procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą[41]
  • 19 listopada 2008 – dyrektywa 2008/101/WE zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu uwzględnienia działalności lotniczej w systemie handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie[42]
  • 13 listopada 2004 – nowelizacja dyrektywy handlu emisjami 2003/87/WE (ETS) uzupełniając uwzględnieniem mechanizmów projektowych Protokołu z Kioto[43]
  • 13 października 2003 – 2003/87/WE – Dyrektywa ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE[7]
  • 18 lipca 2003 – COM(2003)463 – Opinia Komisji ws. poprawek Parlamentu do stanowiska Rady dot. dyrektywy ustanawiającej system handlu emisjami[44]
  • 20 czerwca 2003 – COM(2003)364 – Komunikat Komisji Europejskiej ws. stanowiska Rady o przyjęciu dyrektywy ustanawiającej system handlu emisjami[45]
  • 18 marca 2003 – Stanowiska Rady Europejskiej 28/2003 ws. przyjęcia dyrektywy ustanawiającej system handlu emisjami[46]
  • 9 grudnia 2002 – Sprawozdanie Komisji dot. Decyzji Rady 93/389/EEC zmienionej przez Decyzję 99/296/EC ws. mechanizmu monitorowania emisji we Wspólnocie[47]
  • 27 listopada 2002 – COM(2002)680 – Propozycja dyrektywy ustanawiając system handlu emisjami i nowelizując dyrektywę 96/61/WE o zrównoważonym rozwoju[48]
  • 25 kwietnia 2002 – Decyzja Rady 2002/358/EC dot. przyjęcia Protokołu z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych (ONZ) ws. zmian klimatu, w imieniu Wspólnot Europejskich, i wypełnienia zawartych w nim zobowiązań[49]
  • 22 stycznia 2002 – Memorandum Komisji o synergiach pomiędzy proponowaną dyrektywą o handlu emisjami COM(2001)581 a dyrektywą 96/61/WE IPPC dot. zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli[50]
  • 15 grudnia 2001 – W Konkluzjach Rady Europejskiej znajduje się zapis o honorowaniu Protokołu z Kioto, które jest interpretowane przez Komisję jako ratyfikacja międzynarodowego traktatu[51]
  • 23 października 2001 – COM(2001)581 – Propozycja ramowej dyrektywy dla handlu emisjami gazów cieplarnianych we Wspólnocie Europejskiej[52]
  • 17 września 2001 – Podsumowanie Jos Delbecke, Przewodniczącego Wydziału ds. Klimatu i Peter Vis z Wydziału Środowiska Komisji Europejskiej ze spotkania z przedstawicielami organizacji pozarządowych broniących klimat i federacji przemysłowych z 4 września 2001 w Brukseli[53]
  • 24 marca 2001 – Konkluzje Rady UE ws. przyjęcia Deklaracji o Zmianach Klimatu[54]
  • 25 października 2000 – Sprawozdanie Grupy Roboczej Komisji Europejskiej ws. tworzenie ram prawnych do unijnego handlu emisjami[55]
  • 8 sierpnia 2000 – COM(2000)87 – Zielona Księga ws. handlu emisjami w Unii Europejskiej[56]
  • 19 maja 1999 – COM(1999)230 – Komunikat Komisji – Przygotowania do implementacji Protokołu z Kioto[57]
  • 3 czerwca 1998 – COM(1998)353 – Komunikat Komisji – Strategia Klimatyczna dla UE po Protokole z Kioto[58]
  • 29 kwietnia 1998 – Komisja Europejska podpisała Protokół z Kioto[59]
  • 11 grudnia 1997 – Konferencja Stron UNFCCC (COP 3) – Protokół z Kioto do Ramowej Konwencji ONZ ws. zmiany klimatu zostaje przyjęty przez aklamację[60]
  • 24 września 1996 – Decyzja Rady 96/61/EC ws. prewencji i kontroli zanieczyszczeń i emisji[61]
  • 15 grudnia 1993 – Decyzja Rady 94/69/EC dot. konkluzji o Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych (ONZ) ws. zmian klimatu[62]
  • 24 czerwca 1993 – Decyzja Rady 93/389/EWG dot. mechanizmu monitorowania emisji CO2 we Wspólnocie[63]
  • 9 maja 1992 – Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG) podpisuje Ramową Konwencję ONZ ws. zmian klimatu (UNFCCC)[64] w Nowym Jorku[65]

I etap ETS

W pierwszym etapie (2005-2007), EU ETS obejmował prawie 12 tys. instalacji, co stanowiło 40% emisji CO2 w UE. Obejmowało to wytwarzanie energii elektrycznej (instalacje o nominalnej mocy przekraczającej 20 MW, piece koksownicze) produkcja i przetwórstwo metali nieżelaznych, przemysł mineralny (klinkier, szkło i cegły ceramiczne) i przemysł papierniczy[66].

Zweryfikowane emisje UE

Zweryfikowane emisje pokazują wzrost emisji CO2 w pierwszym etapie funkcjonowania systemu handlu UE. Dla Państw UE z których dane były dostarczone, emisje wzrosły między 2005 a 2007 o 1,9% (dane dla UE bez Rumunii i Bułgarii).

Państwo Zweryfikowane emisje Zmiana
2005200620072005–2007
Austria33 372 82632 382 80431 751 165−4,9%
Belgia55 363 22354 775 31452 795 318−4,6%
Cypr5 078 8775 259 2735 396 1646,2%
Czechy82 454 61883 624 95387 834 7586,5%
Niemcy474 990 760478 016 581487 004 0552,5%
Dania26 475 71834 199 58829 407 35511,1%
Estonia12 621 81712 109 27815 329 93121,5%
Hiszpania183 626 981179 711 225186 495 8941,6%
Finlandia33 099 62544 621 41142 541 32728,5%
Francja131 263 787126 979 048126 634 806−3,5%
Grecja71 267 73669 965 14572 717 0062,0%
Węgry26 161 62725 845 89126 835 4782,6%
Irlandia 22 441 00021 705 32821 246 117−5,3%
Włochy225 989 357227 439 408226 368 7730,2%
Litwa6 603 8696 516 9115 998 744−9,2%
Luksemburg2 603 3492 712 9722 567 231−1,4%
Łotwa2 854 4812 940 6802 849 203−0,2%
Holandia80 351 28876 701 18479 874 658−0,6%
Polska203 149 562209 616 285209 601 9933,2%
Portugalia36 425 91533 083 87131 183 076−14,4%
Szwecja19 381 62319 884 14715 348 209−20,8%
Słowenia8 720 5488 842 1819 048 6333,8%
Słowacja25 231 76725 543 23924 516 830−2,8%
Wielka Brytania242 513 099251 159 840256 581 1605,8%
Suma2 012 043 4532 033 636 5572 049 927 8841,9%
  • Emisje w tonach CO2
  • Źródło: Komisja Europejska, komunikat prasowy z 23 maja 2008[67]

II etap ETS

Druga faza (2008-12) rozszerzyła znacząco zakres systemu ETS. W 2007 roku, trzech członków spoza UE, tj. Norwegia, Islandia i Liechtenstein dołączyły do systemu. UE wprowadziła „dyrektywę linkowania” systemów obejmując uprawnienia ONZ, tj. CDM i JI[68]. Choć była to teoretyczna możliwość w fazie I, ponad przydział zezwoleń w połączeniu z niezdolnością do banku je do użytku w drugiej fazie oznaczało, że nie została podjęta.

III etap ETS

Dyrektywy 2009/29/WE przyjęta w ramach Pakietu Klimatycznego 12 grudnia 2008 przez kraje Unii Europejskiej[8], obowiązuje zakup uprawnień do emisji CO2 (EUA) na giełdzie przez wszystkie firmy przemysłu energochłonnego i wytwarzania energii elektrycznej[9].

Dyrektywa Pakietu Klimatycznego 2009/29/WE wprowadziła szereg zmian przez reformę strukturalną rynku CO2, w tym roczny współczynnik redukcyjny (linear reduction factor) na poziomie 1,74% – odpowiadając za 20% redukcji emisji CO2 w UE do roku 2020.

Zgodnie z reformą strukturalną ETS przyjętą 12 grudnia 2008 roku, 3 etap ETS zaczął obowiązywać od 1 stycznia 2013 roku i zakończył się 31 grudnia 2020 roku[9].

IV etap ETS

Czwarty etap ETS rozpoczął się 1 stycznia 2021 roku i obejmuje lata 2021–2030. Aukcje pozostały głównym sposobem dystrybucji uprawnień, a roczny współczynnik redukcji puli uprawnień został podniesiony do 2,2% w latach 2021–2023, 4,3% w latach 2024–2027 i 4,4% od roku 2028[69]. Po wystąpieniu z Unii Europejskiej Wielka Brytania z dniem 1 stycznia 2021 roku opuściła EU ETS (z wyjątkiem wytwórców energii elektrycznej w Irlandii Północnej) i uruchomiła własny system UK ETS[69].

W dniu 22 stycznia 2014 r. Komisja Europejska zaproponowała dwie kolejne reformy strukturalne do dyrektywy ETS (2003/87/WE) z Pakietu Klimatycznego z 2008 r. Ambitne propozycje Komisji Europejskiej w obszarze globalnego ocieplenia zostały uzgodnione w konkluzjach Rady[70] w dniach 23–24 października 2014 przez szefów Państw Członkowskich UE na posiedzeniu Rady Europejskiej[70].

W wymaganej przez procedurę Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej formie, 23–24 października 2014 szefowie rządów Państw Członkowskich rozpatrzyli, na zasadzie jednomyślności (prawo weta każdego Państwa Członkowskiego), dwie propozycje zmian do obowiązującego Pakietu Klimatycznego z 2008, przedstawione przez Komisję Europejską:

  • podwyższenie współczynnika redukcji z 1,74% (odpowiadający za redukcje 20% CO₂ w latach 2013–2020) na 2,2% odpowiadający za zmniejszenie emisji o 43% w latach 2021–2030 w sektorach ETS w stosunku do roku 2005.
  • utworzenie MSR mechanizmu rezerwowego na rynku uprawnień emisjami, tzw. „set-aside”, wprowadzający instrument dla Komisji Europejskiej, która po roku 2021 będzie utrzymywała poziom cen na odpowiednie wysokim poziomie przez redukcję puli uprawnień w wysokości 12% rocznej puli, ale nie mniej jak 100 mln. EUA[71]

Komisja Europejska proponuje strukturalną zmianę funkcjonowania EU ETS przez ustanowienie nowego mechanizmu fiskalnego, który będzie podtrzymywał cenę uprawnień na odpowiednio wysokim poziomie w handlu przez rozporządzenia profilu aukcyjnego, proponowane po rocznych obliczeniach ilości uprawnień w obrocie przez Komitet ds. Zmian Klimatu (CCC) Komisji Europejskiej[72].

Podczas posiedzenia Rady Europejskiej 21 marca 2014, szefowie rządów Państw Członkowskich (Polskę reprezentował Premier Donald Tusk), zgodzili się na reformę strukturalną handlu emisjami (dyrektywę ETS), zastępując rynkowy handel uprawnieniami na centralnie zarządzany mechanizm sprzedaży MSR[73] (Market Stability Reserve). Komisja Europejska zakładała, że nowy mechanizm MSR[74] ustanawiający cenę minimum[75] na poziomie 30 euro za tonę CO₂[76], zmotywuje wytwórców energii na zmianę produkcji prądu ze spalania węgla na spalanie gazu ziemnego, który emituje prawie połowę mniej CO₂ niż węgiel kamienny i połowę mniej niż węgiel brunatny[77][78]. Rezerwa stabilności rynkowej została ostatecznie ustanowiona decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1814 i działa od stycznia 2019 roku. Mechanizm nie ustala ceny minimalnej, lecz koryguje wolumeny aukcji w zależności od łącznej liczby uprawnień w obiegu[69].

Reforma Fit for 55

W lipcu 2021 roku Komisja Europejska przedstawiła pakiet legislacyjny „Gotowi na 55” (ang. Fit for 55), dostosowujący prawo unijne do celu redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55% do 2030 roku względem poziomu z 1990 roku[79]. W kwietniu 2023 roku Parlament Europejski przyjął reformę dyrektywy ETS, która podniosła cel redukcji emisji w sektorach objętych systemem z 43% do 62% do 2030 roku w porównaniu z rokiem 2005 i przewiduje stopniowe wycofywanie bezpłatnych uprawnień do emisji w latach 2026–2034. Równolegle przyjęto rozporządzenie ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM), obejmujący import żelaza i stali, cementu, aluminium, nawozów, energii elektrycznej i wodoru, wprowadzany stopniowo w latach 2026–2034 w miarę wycofywania bezpłatnych uprawnień[36].

Od 2024 roku systemem objęto transport morski. Uprawnienia muszą umarzać armatorzy statków o pojemności brutto co najmniej 5000 jednostek zawijających do portów UE, a obowiązek ten jest wprowadzany etapami do 2027 roku. W lotnictwie bezpłatne uprawnienia były stopniowo redukowane i zostały w pełni wycofane od 2026 roku[69].

Reforma ustanowiła także odrębny system ETS2, obejmujący emisje z paliw wykorzystywanych w transporcie drogowym i do ogrzewania budynków, w którym uprawnienia będą kupować dostawcy paliw. Jego uzupełnieniem jest Społeczny Fundusz Klimatyczny, uruchamiany od 2026 roku w celu wsparcia gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym i transportowym, zasilany wpływami z aukcji uprawnień do kwoty 65 miliardów euro[36]. Największym beneficjentem funduszu ma być Polska[29].

Ceny uprawnień

W lutym 2023 roku cena uprawnień EUA po raz pierwszy w historii przekroczyła 100 euro za tonę CO2, do czego przyczyniły się zbliżający się termin rozliczenia emisji za rok poprzedni, opóźnienia w wydawaniu bezpłatnych uprawnień oraz zjawisko short squeeze na rynku terminowym[80]. Średnia cena aukcyjna uprawnień w 2025 roku wyniosła 73,43 euro za tonę[69].

Zmiany w latach 2025 i 2026

5 listopada 2025 roku ministrowie środowiska państw UE uzgodnili nowelizację unijnego prawa klimatycznego, wyznaczającą cel redukcji emisji gazów cieplarnianych o 90% do 2040 roku względem poziomu z 1990 roku, oraz opóźnili o rok, z 2027 na 2028, wejście w życie systemu ETS2. Przeciwko nowemu celowi głosowały Polska, Węgry, Słowacja i Czechy. Porozumienie dopuszcza zaliczenie na poczet celu międzynarodowych kredytów węglowych w wysokości do 5%, z możliwością zwiększenia o kolejne 5%[81]. Parlament Europejski zatwierdził zmiany 10 lutego 2026 roku[35], a państwa członkowskie na początku marca 2026 roku[29].

W marcu 2026 roku przywódcy dziesięciu państw UE, w tym premier Polski Donald Tusk, wezwali przewodniczącą Komisji Europejskiej do gruntownego przeglądu systemu ETS, w tym do przedłużenia okresu obowiązywania bezpłatnych uprawnień, które mają wygasnąć w 2034 roku. Kwestia reformy systemu i jego wpływu na ceny energii była przedmiotem szczytu Rady Europejskiej w tym samym miesiącu[29].

W maju 2025 roku Unia Europejska i Wielka Brytania zapowiedziały połączenie EU ETS z brytyjskim systemem UK ETS. Docelowo uprawnienia wydane w jednym z systemów mają być wzajemnie uznawane, a porozumienie ma stworzyć warunki do wzajemnych wyłączeń z mechanizmów CBAM obu stron. W listopadzie 2025 roku Rada UE zatwierdziła mandat negocjacyjny dla Komisji Europejskiej, a formalne negocjacje rozpoczęły się w styczniu 2026 roku[82].

Odbiór i krytyka w Polsce

Ze względu na wysoki udział węgla w ogrzewnictwie i produkcji energii Polska należała do państw, w których koszty ETS2 oceniano jako najbardziej dotkliwe[83]. Minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz oceniła, że „ETS2 w obecnej formie jest dla Polski absolutnie nie do przyjęcia”, wskazując m.in. na ok. 3 mln gospodarstw domowych, dla których system oznaczałby podwyżki rachunków, i zapowiadając zabiegi rządu o opóźnienie oraz rewizję systemu[83]. Minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska odrzucała natomiast rezygnację z systemu, argumentując, że „wyjście Polski z systemu ETS oznacza wyjście Polski z Unii Europejskiej”, i deklarowała dążenie do ograniczenia wpływu dyrektywy na gospodarstwa domowe opalające domy węglem[84].

Część polityków opozycji postulowała natomiast całkowitą rezygnację z ETS2. Kandydat Prawa i Sprawiedliwości na premiera Przemysław Czarnek zapowiadał domaganie się w Brukseli wycofania dyrektywy, podkreślając, że Polska dysponuje własnym, opartym na węglu miksem paliwowym i zasobami naturalnymi[85]. Poseł Ireneusz Zyska oceniał, że system uderzy w najuboższych, i proponował wycofanie się Polski z ETS2 lub odłożenie jego wejścia w życie o ok. dziesięć lat[85]. Posłanka do Parlamentu Europejskiego Anna Bryłka z Konfederacji ostrzegała, że system uderzy w polskie rodziny[86]. Według raportu Warsaw Enterprise Institute „Zapłacą najubożsi”, na który się powoływała, koszt systemu dla przeciętnego gospodarstwa domowego wyniósłby ok. 1560 zł rocznie, a w scenariuszu zakładającym wyższą cenę uprawnień nawet ok. 7100 zł[87][88].

System krytykowały także organizacje związkowe. W raporcie „Energia. Transport. Społeczeństwo. Wpływ systemu ETS2 na gospodarkę Polski”, przygotowanym na zlecenie NSZZ „Solidarność”, ETS2 nazwano „podatkiem dla najbiedniejszych” oraz przewidywano skokowy wzrost kosztów życia[89]. Publicyści wskazywali natomiast, że jednostronne odstąpienie od dyrektywy stanowiłoby naruszenie prawa unijnego i wiązałoby się z sankcjami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej[90], a rząd uznał uzgodnione w październiku 2025 r. przesunięcie wejścia ETS2 w życie na 2028 r. oraz zapowiedź rewizji systemu za sukces negocjacyjny[91].

Przypisy

  1. ↑ Sprawozdanie UE o Rynku CO2, http://web.archive.org/web/20140204013418/http://ec.europa.eu/clima/policies/ets/reform/docs/com_2012_652_pl.pdf.
  2. ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2014-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-28)].
  3. ↑ What is the EU ETS?. [w:] European Commision [on-line]. [dostęp 2026-01-18].
  4. ↑ The China Carbon Market Just Launched, And It’s The World’s Largest. Here’s How It Can Succeed.. 2017-12-09.
  5. ↑ How do Member States use ETS revenues? – Climate Action [online], climate.ec.europa.eu [dostęp 2026-03-17] (ang.).
  6. ↑ Ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz. U. z 2026 r. poz. 526 (ISAP)).
  7. 1 2 EUR-Lex – Official Journal of the European Union [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2018-12-15] [zarchiwizowane z adresu 2012-11-10] (ang.).
  8. 1 2 Konkluzje Rady Europejskiej w Brukseli 11 i 12 grudnia 2008, http://consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/PL/ec/104708.pdf.
  9. 1 2 3 Dyrektywa 2009/29/WE nowelizująca dyrektywę 2003/87/WE, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:140:0063:0087:pl:PDF.
  10. ↑ Giełda IntercontinentalExchange, https://web.archive.org/web/20140210101630/https://www.theice.com/emissions.jhtml.
  11. ↑ Giełda handlu emisjami EEX.
  12. ↑ Rozporządzenia systemu aukcyjnego Komisji Europejskiej, http://web.archive.org/web/20130107031409/http://ec.europa.eu/clima/policies/ets/cap/auctioning/index_en.htm.
  13. ↑ KOBIZE – Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami [online], www.kobize.pl [dostęp 2017-11-18].
  14. ↑ O nas – KOBIZE [online], Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami [dostęp 2020-06-10].
  15. ↑ Paweł Świeżak: Rosja/ Ratyfikacja Protokołu z Kioto. psz.pl. [dostęp 2004-11-05].
  16. ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2014-01-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-03)].
  17. ↑ Try FT for free | Financial Times [online], www.ft.com [dostęp 2018-09-19] (ang.).
  18. ↑ Richard L. Sandor | University of Chicago Law School [online], www.law.uchicago.edu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  19. 1 2 ICE Document [online], theice.com [dostęp 2024-04-27].
  20. ↑ | National Review [online], www.nationalreview.com [dostęp 2017-12-02] (ang.).
  21. ↑ The Chicago Climate Club Gets Capped [online], www.forbes.com [dostęp 2017-12-02] (ang.).
  22. ↑ Center for Environmental Policy and Administration (CEPA) [online], cepa.maxwell.syr.edu [dostęp 2018-03-11] (ang.).
  23. ↑ Chicago Climate Exchange is shutting down emissions trading – Nov. 17, 2010 [online], money.cnn.com [dostęp 2017-11-18].
  24. ↑ Collapse of Chicago Climate Exchange Means a Strategy Shift on Global Warming Curbs | Fox News [online], www.foxnews.com [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  25. ↑ ICE kupił CCX, Forbes: https://www.forbes.com/2010/12/22/chicago-climate-club-carbon-barack-obama-opinions-contributors-larry-bell.html.
  26. ↑ Revieving existing and proposed emission trading systems. IEA, 2010. [dostęp 2014-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-02)].
  27. ↑ Europe’s $287bn carbon ‘waste’: UBS report. The Australian, 2011.
  28. ↑ Reportnet 3 [online], reportnet.europa.eu [dostęp 2026-03-29].
  29. 1 2 3 4 System ETS. Jak działa kluczowe narzędzie obniżania emisji przez Unię? [online], Polska Agencja Prasowa, 19 marca 2026 [dostęp 2026-07-09].
  30. ↑ 2.html Europol alarmuje o rosnącej skali oszustw związanych z handlem limitami emisji CO2. taxnews.pl, 17 grudnia 2009.
  31. ↑ Lawrence Solomon: The $7-billion carbon scam. Financial Post, 2010.
  32. ↑ Imminent EU proposals to clamp down on fridge gas scam. EU Observer, 2010.
  33. ↑ Koniec oszustw na rynku CO2. Rzeczpospolita, 2010. [dostęp 2014-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-02)].
  34. ↑ 12 grudnia 2012, Der Spiegel, http://www.spiegel.de/international/business/deutsche-bank-co-ceo-juergen-fitschen-under-investigation-in-tax-probe-a-872563.html.
  35. 1 2 Nowy cel klimatyczny UE. Redukcja o 90 proc. stanie się faktem, ETS2 opóźniony o rok [online], Bankier.pl, 10 lutego 2026 [dostęp 2026-07-09].
  36. 1 2 3 Gotowi na 55: Parlament przyjmuje prawo, by osiągnąć cel klimatyczny na 2030 rok [online], Parlament Europejski, 18 kwietnia 2023 [dostęp 2026-07-09].
  37. ↑ EU and Iceland conclude negotiations on joint fulfilment of second phase of Kyoto Protocol [online], ec.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  38. ↑ Home | Department of the Environment [online], www.doeni.gov.uk [dostęp 2017-11-18] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-23] (ang.).
  39. ↑ http://unfccc.int/resource/docs/2012/cmp8/eng/13a01.pdf.
  40. ↑ EUR-Lex – Official Journal of the European Union [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2018-12-15] (ang.).
  41. ↑ EUR-Lex – Official Journal of the European Union [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2018-12-15] (ang.).
  42. ↑ EUR-Lex – Official Journal of the European Union [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2018-12-15] (ang.).
  43. ↑ EUR-Lex – Official Journal of the European Union [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2018-12-15] (ang.).
  44. ↑ EUR-Lex – 52003PC0463 – EN – EUR-Lex [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  45. ↑ EUR-Lex – 52003SC0364 – EN – EUR-Lex [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  46. ↑ EUR-Lex – 52003AG0028 – EN – EUR-Lex [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  47. ↑ EUR-Lex – Official Journal of the European Union [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2018-12-15] (ang.).
  48. ↑ EUR-Lex – 52002PC0680 – EN [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  49. ↑ The requested document does not exist. – EUR-Lex [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  50. ↑ Non-paper on synergies between the EC emissions trading proposal (COM)\ [online], europa.eu [dostęp 2024-04-27] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-04].
  51. ↑ http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/68827.pdf.
  52. ↑ EUR-Lex – 52001PC0581 – EN – EUR-Lex [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  53. ↑ Record Consultation with Stakeholders 04-09-2001-final [online], europa.eu [dostęp 2024-04-27] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-04].
  54. ↑ D R A F T [online], www.consilium.europa.eu [dostęp 2017-12-09].
  55. ↑ Announcement: server inaccessibility – European Commission [online], europa.eu [dostęp 2021-03-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-04] (ang.).
  56. ↑ EUR-Lex – 52000DC0087 – EN – EUR-Lex [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  57. ↑ Announcement: server inaccessibility – European Commission [online], europa.eu [dostęp 2021-03-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-04] (ang.).
  58. ↑ EUR-Lex – 51998DC0353 – EN – EUR-Lex [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  59. ↑ Status of Ratification [online], unfccc.int [dostęp 2017-11-18].
  60. ↑ http://unfccc.int/resource/docs/cop3/07a01.pdf#page=4.
  61. ↑ EUR-Lex – 31996L0061 – EN [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  62. ↑ L_1994033EN.01001101.xml [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18].
  63. ↑ EUR-Lex – 31993D0389 – EN [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  64. ↑ Warsaw Climate Change Conference – November 2013 [online], unfccc.int [dostęp 2017-11-18] [zarchiwizowane z adresu 2013-06-26].
  65. ↑ CGE Training Materials for the Preparation of National Communications from non-Annex I Parties | UNFCCC [online], unfccc.int [dostęp 2018-04-13] [zarchiwizowane z adresu 2012-07-15] (ang.).
  66. ↑ Pytania o ETS, BBC http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4114921.stm.
  67. ↑ European Commission – PRESS RELEASES – Press release – Emissions trading: 2007 verified emissions from EU ETS businesses [online], europa.eu [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  68. ↑ UE wiąże system ETS z handlem offsetowym ONZ: https://web.archive.org/web/20120405214714/http://www.iisd.ca/sd/euets/ymbvol115num1e.html.
  69. 1 2 3 4 5 EU Emissions Trading System (EU ETS) [online], International Carbon Action Partnership [dostęp 2026-07-09] (ang.).
  70. 1 2 Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2014-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-04)].
  71. ↑ COM(2014)0020 Proposal for a DECISION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL concerning the establishment and operation of a market stability reserve for the Union greenhouse gas emission trading scheme and amending Directive 2003/87/EC, http://web.archive.org/web/20140204011844/http://ec.europa.eu/clima/policies/ets/reform/docs/com_2014_20_en.pdf.
  72. ↑ Dyrekcja Generalna Komisji Europejskiej ds. Zmian Klimatu, 22 stycznia 2014: http://web.archive.org/web/20140204012017/http://ec.europa.eu/clima/policies/2030/docs/com_2014_15_en.pdf.
  73. ↑ Strona 9, http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/president/news/archives/2014/03/pdf/presentation_en.pdf.
  74. ↑ http://orka.sejm.gov.pl/SUE7.nsf/0/C1257B16005F5E22C1257C9400425465/$file/441.rtf.
  75. ↑ http://www.ipex.eu/IPEXL-WEB/dossier/files/download/082dbcc54314a3a30143bef8d6361ca9.do.
  76. ↑ Odpowiedz 8, http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-40_en.htm.
  77. ↑ http://www.ipex.eu/IPEXL-WEB/dossier/files/download/082dbcc54314a3a30143fd5cd4134051.do.
  78. ↑ http://www.ipex.eu/IPEXL-WEB/dossier/files/download/082dbcc54314a3a30143fd2522053f61.do.
  79. ↑ Okres 2021-2030 [online], Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami, 25 lipca 2023 [dostęp 2026-07-09].
  80. ↑ Bartłomiej Sawicki, Ceny uprawnień do emisji CO2 przebiły historyczną granicę 100 euro [online], Rzeczpospolita, 21 lutego 2023 [dostęp 2026-07-09].
  81. ↑ Kraje członkowskie UE uzgodniły nowy cel klimatyczny; opóźniły ETS2 o rok [online], wnp.pl, 5 listopada 2025 [dostęp 2026-07-09].
  82. ↑ EU and UK commit to linking emissions trading systems in landmark cooperation agreement [online], International Carbon Action Partnership, 22 maja 2025 [dostęp 2026-07-09] (ang.).
  83. 1 2 Tomasz Żółciak, Grzegorz Osiecki, ETS2 „nie do przyjęcia”. Rząd chce głębokich zmian w zielonej polityce UE [online], Money.pl, 25 czerwca 2024 [dostęp 2026-08-15].
  84. ↑ Wyjście z ETS oznacza wyjście Polski z UE. Minister klimatu mówi wprost o konsekwencjach [online], Portal Samorządowy, 9 marca 2026 [dostęp 2026-08-15].
  85. 1 2 Politycy spierają się o ETS2. PiS przekonuje, że uderzy w najbiedniejszych [online], Interia Biznes / PAP, 14 marca 2026 [dostęp 2026-08-15].
  86. ↑ Konfederacja ostrzega: ETS2 uderzy w polskie rodziny [online], Do Rzeczy, 30 maja 2023 [dostęp 2026-08-15].
  87. ↑ [RAPORT] Zapłacą najubożsi [online], Warsaw Enterprise Institute, 23 maja 2023 [dostęp 2026-08-15].
  88. ↑ WEI: Unijny system ETS2 to koszt ok. 1 560 zł rocznie dla przec. gospodarstwa domowego [online], ISBnews, 23 maja 2023 [dostęp 2026-08-15].
  89. ↑ Zielony Ład, czerwony alert. „Solidarność” liczy straty z ETS2 [online], Interia Biznes, 7 października 2025 [dostęp 2026-08-15].
  90. ↑ Paweł Basiak, Aleksandra Czurczak, Bitwa o ETS. Unijny „superpodatek”. Czy rząd ochronił portfele Polaków? [online], Interia Wydarzenia, 21 marca 2026 [dostęp 2026-08-15].
  91. ↑ Rewizja ETS2 to polski sukces w Brukseli [online], Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, 24 października 2025 [dostęp 2026-08-15].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.