Fadroma

Walce drogowe T1 produkowane na eksport w FADROMA.

Fadroma, Fabryka Maszyn Budowlanych Bumar-Fadroma S.A. – przedsiębiorstwo we Wrocławiu działające w branży maszynowej. Siedziba przedsiębiorstwa mieściła się przy ul. Grabiszyńskiej 163 na osiedlu Gajowice[1][2]. Po przemianach ustrojowych i przekształceniach na bazie dawnej fabryki powstało wiele podmiotów gospodarczych[1].

Historia

Wrocławskie krasnale: Bumarek i Fadromka

Fadroma powstała na terenie, na którym przed II wojną światową i w jej trakcie działała Odlewnia Żeliwa i Fabryka Maszyn Rolniczych Juliusa Kemny (Eisengiesserei und Maschinenfabrik)[1][2][3]. Zakład ten działał w latach 1869–1945, a przy obecnej ul. Grabiszyńskiej od roku 1905 zajmując obszar około 52 tys. m². Wytwarzano tu między innymi pługi parowe, których do 1945 r. powstało około 1200 sztuk[3].

Po zakończeniu wojny, w 1947 r. na terenie dawnych zakładów powołano Spółdzielnię Pracy „Blok”. Realizowano tu w tym czasie przede wszystkim remonty takich urządzeń jak kotły i maszyny rolnicze. W 1949 r. spółdzielnię rozwiązano, a w jej miejsce utworzono Przedsiębiorstwo Montażowe Maszyn i Urządzeń Ceramicznych „Permur”, natomiast w 1954 r. powołano Wrocławską Fabrykę Maszyn Budowlanych. Po połączeniu w lipcu 1961 r. zakładu z Wrocławską Fabryką Pomp utworzono nowy podmiot o nazwie Fabryka Maszyn Budowlanych "Fadroma"[4]. W latach 1973–1974 nastąpiła istotna rozbudowa zakładu, między innymi na terenie przejętym od Centrostalu. Fabryka przejęła także odlewnię żeliwa w Kątach Wrocławskich. Fabryka została przyjęta do Centrali Handlu Zagranicznego. Zmieniono także w 1978 r. nazwę na Fabryka Maszyn Budowlanych Bumar-Fadroma[1].

W 1992 roku nastąpiła komercjalizacja zakładu. Państwowy podmiot przekształcono w Fabrykę Maszyn Fadroma S.A., a akcje nowo utworzonej spółki trafiły do Narodowego Funduszu Inwestycyjnego. Od 1997 r. powstawały tzw. spółki-córki zakładu[1]. Za kontynuatora działalności dawnych zakładów podaje się Fadroma Development Sp. z o.o., która działa tak jak poprzednik w zakresie budowy maszyn dla przemysłu wydobywczego i budowlanego[5].

Produkty

Ładowarka Ł200
Ładowarka Ł2

Do roku 1957 w zakładach produkowano między innymi[1]:

W latach 1957–1970 produkowano także[1][6][7]:

  • walce drogowe dwu- i trzykołowe (T1 - 11 t, 3303 - 9 t, T2 - 14 t) do 1966 r wytworzono 2 tys. sztuk)

Od 1961 r. do produkcji weszły[1]:

W 1970 r. wprowadzono do oferty[1]:

  • ładowarki ŁK specjalistyczne na potrzeby górnictwa miedzi.

W drugiej połowie lat 70. opracowano dokumentację techniczną grupy maszyn Ł11, Ł21, Ł23 i Ł62. Projekt pochłonął duże koszty na prace badawcze i środki dewizowe na import podzespołów. Ich niski stopień zunifikowania względem produkowanych wyrobów, duży udział nietypowych rozwiązań lub wymagających importu podzespołów uniemożliwiał wdrożenie do produkcji seryjnej, kończąc projekt niepowodzeniem i poważnymi stratami ekonomicznymi dla zakładu[8].

W latach 1975–1977 powstawały tu[1][9][10]:

  • wywrotki na licencji szwedzkiego Kockumsa.

W 1977 r. wprowadzono do oferty[8]:

  • ładowarkę kopalnianą ŁK3

W 1978 r. uruchomiono produkcję[1][11]:

  • ładowarki Ł-200 stanowiącej modernizację modelu Ł2; w całym 1978 r wytworzono 560 sztuk; prezentacja podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich '89

W 1978/1979 r. przeprowadzono testy:

  • ładowarki kopalnianej LKO z napędem elektrycznym, opracowanej we współpracy z zachodnioniemieckim Saltzgitter; przystosowany do pracy w kopalniach o dużym stężeniu gazu pracował w Zagłębiu Ruhry[11]

W lipcu 1982 r zostaje zwolniony długoletni, główny konstruktor we wrocławskiej Fadromie i twórca zakładowego biura konstrukcyjnego, mgr inż. Zenon Wysłouch (pracował od 1957). Powodem wypowiedzenia była słabo przyłożona uwaga do unifikacji wyrobów i obniżki kosztów produkcji. Pierwsza ładowarka HSW została opracowana w biurze wrocławskiego zakładu[8].

W 1984 r uruchomiono produkcję, poprzedzoną serią informacyjną w liczbie 10 sztuk[12][13][14][15]:

  • ładowarki Ł-220; eksport obejmował Węgry, NRD, Czechosłowację i Koreę Północną; maszynę sprzężano m.in. z chwytakiem harvesterowym Lokomo-750

Kończono pracę nad dokumentacją techniczną Ł-260 (ładowność: 6 t) z planami produkcji prototypu na koniec 1985 r.

W 1986 r. prezentowano[16]:

  • ładowarkę Ł-201, stanowiącą zmodyfikowaną wersję Ł200, produkowaną w kooperacji z bułgarskimi Zakładami Koparek i Ładowarek "Kamasz" w Kawarnie

W 1988 r. przystąpiono do produkcji[17]:

  • ładowarki Ł-260, po wybudowaniu prototypu i przeprowadzeniu testów zakończonych sukcesem; pierwsza seria informacyjna miała liczyć 20 sztuk

Po komercjalizacji w latach 90. XX wieku produkowano między innymi[1]:

W latach 70. i 80. XX wieku około 70% produkcji Fadromy przeznaczone było na eksport[1][18].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Harasimowicz 2006 ↓, s. 188-189 (Fadroma).
  2. 1 2 Harasimowicz 2006 ↓, s. 725-728 (Przemysł + mapy).
  3. 1 2 Harasimowicz 2006 ↓, s. 364 (Kemna Julius).
  4. ↑ Głos Samorządu Robotniczego, [w:] Redakcja, „Na podstawie Zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego nr 105 z dnia 1. VII. 1961 r. uległy połączeniu przedsiębiorstwa państwowe: WROCŁAWSKA FABRYKA MASZYN BUDOWLANYCH · „FA DROMA“ i WROCŁAWSKA FABRYKA POMP, tworząc jedno przedsiębiorstwo o wspólnej nazwie: FABRYKA MASZYN BUDOWLANYCH „FADROMA“ we Wrocławiu z siedzibą dyrekcji przy ul. Grabiszyńskiej 163. Skrót telegraficzny połączonego przedsiębiorstwa brzmi: „FADROMA WROCŁAW“a konto bankowe jak następuje: 1642-6-195 NBP II. OM Wrocław. Wszelkie rozliczenia dotyczące byłych przedsiębiorstw przejęło z dniem 1.VII.61 r. przedsiębiorstwo nowo utworzone"., „Głos Samorządu Robotniczego”, 156 (156), Arcanum Newspapers, 16 sierpnia 1961, s. 7 [dostęp 2026-07-18] (pol.).
  5. ↑ Fadroma i b.d. ↓.
  6. ↑ Walce z "Fadromy", „Trybuna Ludu”, 24, 24 stycznia 1966, s. 3 [dostęp 2026-07-13] (pol.).
  7. ↑ Głos Pracy | Arcanum Newspapers
  8. 1 2 3 Sławoj Nowak, Nie ma żadnej sprawy, Bronisław Hrynowski (red.), „Przegląd Techniczny”, 7 (4072), Warszawa: Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych "Sigma", 12 lutego 1984, s. 8-9, ISSN 0137-8783 [dostęp 2026-07-15] (pol.).
  9. ↑ Polska Agencja Prasowa, W Polsce przebywała szwedzka misja gospodarcza, „Życie Warszawy”, 37, Arcanum Newspapers, Warszawa, 17 lutego 1979, s. 2 [dostęp 2026-07-13] (pol.).
  10. ↑ Polska Agencja Prasowa, Współpraca firm Polski i Szwecji, 18-tonowa wywrotka - gotowa, „Trybuna Ludu”, 127 (9599), Warszawa: Komitet Centralny PZPR, 3 czerwca 1975, s. 1 [dostęp 2026-07-14] (pol.).
  11. 1 2 Jerzy Cieślak, "Złote" ładowarki z Fadromy, Wiesław Szyndier-Głowacki (red.), „Rynki zagraniczne”, 105 (3506), Warszawa: Polska Izba Handlu Zagranicznego, 31 sierpnia 1979, s. 8 [dostęp 2026-07-14] (pol.).
  12. ↑ Daniel Krzycki, Co później?, „Sprawy i Ludzie”, 12 (104), Arcanum Newspapers, Wrocław, 22 marca 1984, s. 8 [dostęp 2026-07-13] (pol.).
  13. ↑ Kandydatury do konkursu "Mister i Junior Eksportu '89" Część IV, [w:] Wiesław Szyndler-Głowacki (red.), Ładowarka hydrauliczna Ł-220, „Rynki Zagraniczne”, 56 (4689), Warszawa: Polska Izba Handlu Zagranicznego, 11 maja 1989, s. 8 [dostęp 2026-07-14] (pol.).
  14. ↑ Jac, Ze szczypcami po drzewa, Radosław Ostrowicz (red.), „Kurier Polski”, 44 (8546), Warszawa: Wydawnictwo "Epoka", 4 marca 1987, s. 1, ISSN 6137-8232 [dostęp 2026-07-14] (pol.).
  15. ↑ Simon Gyula (red.), Poznani nemzetközi vásár, „Technika”, 8, Budapeszt: Kiadja a Népszava Lap- és Könyvkiadó, 1 sierpnia 1986, s. 3 [dostęp 2026-07-14] (węg.).
  16. ↑ Krystyna Karwicka-Rychlewicz, Kupić, ale i sprzedać, Bronisław Hynowski (red.), „Przegląd Techniczny”, 50 (4218), Warszawa: Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych „Sigma“., 14 grudnia 1986, s. 26, ISSN 0137-8783 [dostęp 2026-07-14] (pol.).
  17. ↑ Odkrycia i wynalazki..., [w:] Stanisław Stefański (red.), Ładowarka Ł-260, „Magazyn ilustrowany "Przyjaźń"”, 31 (2048), Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Prasowe , RSW "Prasa-Książka-Ruch", 29 lipca 1988, s. 8, ISSN 0137-7248 [dostęp 2026-07-14].
  18. ↑ Man, Relacje reporterów z MTP, [w:] Wiesław Szyndler-Głowacki (red.), Fadroma - czołowy eksporter, „Rynki Zagraniczne”, 77 (5010), Warszawa: Polska Izba Handlu Zagranicznego, 29 czerwca 1989, s. 4 [dostęp 2026-07-15] (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.