Falaris

Falaris

władca Akragas (Sycylia)
Okres	od ok. 570 p.n.e. do 554 p.n.e.
Dane biograficzne
Data śmierci	554 p.n.e.

Falaris (gr. Φάλαρις) – władca sycylijskiego miasta Akragas w latach ok. 570 p.n.e.– 554 p.n.e.

Jeden z najsłynniejszych tyranów starożytnej Grecji, któremu przypisuje się okrutne rządy i torturowanie poddanych, podobno też dopuszczanie się kanibalizmu^[1]. W późniejszym okresie podejmowano próby częściowej jego rehabilitacji, przedstawiając go jako władcę humanitarnego, mecenasa filozofii i literatury, który przyczynił się do rozbudowy i rozkwitu Akragas.

Arystoteles podał przypadek przejęcia władzy przez Falarisa^[2] jako przykład wystąpienia warunków, dzięki którym możliwe jest zaistnienie ustroju tyranii. Zanim Falaris przejął władzę, miał pełnić funkcję zwykłego poborcy podatkowego.

Około 570 p.n.e. mieszkańcy Akragas postanowili zbudować świątynię Zeusa. W zamian za obietnice dostępu do tanich materiałów oraz zatrudnienie najlepszych specjalistów, wybrali Falarisa na stanowisko kierownika prac, przekazując mu fundusze na budowę świątyni, za które zakupił dużą grupę niewolników i wynajął obcokrajowców, a na wzgórzu, gdzie miała stanąć świątynia, zgromadził materiały budowlane.

Wkrótce potem wyznaczył nagrodę za wskazanie rzekomych złodziei tych materiałów i przekonał obywateli, by pozwolili mu wznieść mur zabezpieczający teren budowy, dzięki czemu zamienił świątynię w twierdzę górującą nad miastem. Podczas jesiennych Tesmoforii uzbroił swych ludzi i napadł na mieszkańców miasta, zabijając większość wolnych mężczyzn. Utrzymywał władzę dzięki znienawidzonej przez obywateli straży przybocznej utworzonej z wyzwolonych niewolników i obcych najemników.

Wobec poddanych praktykował okrutne rządy, a oponentów poddawał nieludzkim męczarniom. To właśnie Falarisowi, jako pierwszemu, przypisano torturowanie ludzi za pomocą byka z brązu – jednego z najstarszych narzędzi kaźni^[3], w którym jako pierwszy torturowany był sam twórca tego urządzenia, brązownik Perilaos^[4].

Ok. 554 p.n.e. niejaki Telemach, przodek Terona stanął na czele powstania, które obaliło tyrana, a Falaris miał podobno stać się ostatnią z ofiar upieczonych w spiżowym byku.

• Lukian z Samosat, Phalaris
• Arystoteles, Polityka oraz Retoryka
• Diodor Sycylijski, Biblioteka historyczna
• Tacjan Syryjczyk, Mowy do Greków
• Poliajnos, Podstępy wojenne
• Pindar, Ody pytyjskie
• Cyceron, De Re Publica oraz list ad Atticum

• William Smith: Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. 1870, s. 234-236
• Helmut Berve: Die Tyrannis bei den Griechen. München 1967, s. 129-132, 593-595
• Jan M. Długosz: Wzór na tyrana. Starogreckie wzory i przestrogi ustrojowe. „Pomocnik Historyczny”, 7 lutego, 2009 nr 1 (12), s. 21

• William Smith: Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, s.234. ancientlibrary.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-12-17)].
• Jona Lendering: Phalaris of Acragas
• Jan Maciej Długosz: Wzór na tyrana. Starogreckie wzory i przestrogi ustrojowe