Faustyna Morzycka

Faustyna Morzycka
Barbara, Szczęsna, Zora
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

15 czerwca 1864
Tambow

Data i miejsce śmierci

25 maja 1910
Kraków

Przyczyna śmierci

samobójstwo

Miejsce spoczynku

cmentarz Rakowicki w Krakowie

Zawód, zajęcie

nauczycielka, działaczka socjalistyczna

Faustyna Morzycka ps. „Barbara”, „Zora”[1] (ur. 15 czerwca 1864 w Tambowie, zm. 25 maja 1910 w Krakowie) – polska socjalistyczna działaczka oświatowa, uczestniczka zamachu na gen. Uthoffa.

Życiorys

Faustyna Morzycka urodziła się w celi więziennej jako córka katorżnika, Juliana Morzyckiego[2]. Jej starszą siostrą była działaczka oświatowa Rozalia Brzezińska[3]. W 1870 roku wróciła z matką, Marią z Obuchowskich, do dziadków i ciotki w Żytomierzu[4]. Tu opiekę nad nią objął dr Fortunat Nowicki z Lipiecka koło Tambowa, znany społecznik i także, jak ojciec Faustyny, zesłaniec[5].

W 1882 Faustyna ukończyła prywatną pensję Henryki Czarnockiej w Warszawie i otrzymała patent nauczycielski[6]. Poświęciła się konspiracyjnej pracy oświatowej, prowadząc w Paulinowie niedaleko Nałęczowa tajną szkołę dla dzieci chłopskich. W tym okresie o działalności Morzyckiej dowiedział się Stefan Żeromski[7]. Postać młodej nauczycielki krzewiącej oświatę wśród chłopskich dzieci stała się inspiracją dla noweli Siłaczka.

Po śmierci ojca następny rok Faustyna Morzycka spędziła w Warszawie, Skierniewicach i Mińsku Mazowieckim, następnie przez trzy lata mieszkała w Szawlach na Żmudzi, gdzie prowadziła tajne nauczanie wspólnie z siostrą Wacławą Arcisz. Pod jej wpływem (Arcisz była krewną proletariatczyka Wincentego Janowicza) zbliżyła się do idei socjalistycznych[8]. W 1905 powróciła do Nałęczowa, gdzie związała się z grupą socjalistycznych działaczy oświatowych. W grupie tej byli m.in. Stefan Żeromski, Gustaw Daniłowski i Felicja Sulkowska. W 1906 otworzyła Morzycka pierwszą w Nałęczowie szkołę[9]. Nauczano w niej religii, matematyki, przyrody, kaligrafii, języka polskiego i języka rosyjskiego. W tym czasie prowadziła też teatr amatorski, pisała powieści oraz coraz bardziej angażowała się w działalność konspiracyjną. Była członkiem zarządu Towarzystwa Oświatowego „Światło”. W 1908 została aresztowana za pomoc zbiegom z więzienia na Zamku Lubelskim i osadzona w tym samym więzieniu. Dzięki staraniom rodziny po pięciu tygodniach wyszła na wolność i pod zmienionym nazwiskiem wyjechała do Krakowa[10]. Prowadziła tam wykłady i zajęcia teatralne.

Należąc już od 1907 do PPS-Frakcji Rewolucyjnej[11] zgłosiła się do krakowskiej placówki Organizacji Bojowej i została przyjęta na kurs rzucania bomb prowadzony przez Mieczysława Mańkowskiego. 10 października 1909 Morzycka i Mańkowski oraz dwoje innych zamachowców przeprowadzili zamach na generała Lwa Uthoffa – prawą rękę generał-gubernatora warszawskiego Skałona. Okazało się, że w samochodzie, na który spadły bomby zamachowców, nie było gen. Uthoffa[12]. On sam, jego brat i szofer chwilę wcześniej wysiedli, zaniepokojeni odgłosami silnika. Wszyscy trzej przeżyli. Zginęło za to kilku przypadkowych przechodniów a kilkunastu odniosło rany. Zamachowcom udało się zbiec.

Po powrocie do Krakowa Morzycka wyjechała na Ukrainę. Czuła się winna przelania krwi przypadkowych osób, podupadła na zdrowiu. W styczniu 1910 wróciła do Krakowa, gdzie była prelegentką uniwersytetu ludowego[13]. W nocy z 25 na 26 maja 1910 napisała pożegnalny list:

Pozwalam sobie na rozkosz nieprzeżywania już nikogo z ukochanych. Gdy mnie wyrzucono z miejsc najmilszych, oderwano od pracy najodpowiedniejszej, stało się to, czego ja sama nigdy się nie spodziewałam. Życie nadto ciąży[2].

Jej ciało zostało odnalezione następnego dnia rano. Morzycka popełniła samobójstwo, zażywając cyjanek potasu. Została pochowana na cmentarzu Rakowickim w Krakowie[13]. Jej imię nosi miejsko-gminna biblioteka publiczna w Nałęczowie oraz ulice w Nałęczowie i Lublinie.

Przypisy

  1. ↑ Marek Sołtysik, Mroczna strona nadwrażliwości. Finał dramatu Faustyny Morzyckiej, [w:] tegoż, Jak upadają wielcy, Rytm, Warszawa 2012, ISBN 978-83-7399-513-0.
  2. 1 2 Rafał Górski, Polscy zamachowcy – droga do wolności, Kraków: Egis, 2008, ISBN 978-83-7396-764-9.
  3. ↑ Ewa Olkuśnik, obraz: Portret Rozalii Brzezińskiej Jacka Mierzejewskiego z Muzeum Śląskiego w Katowicach [online], HISTORIA: POSZUKAJ [dostęp 2023-09-28] (pol.).
  4. ↑ Sołdek 2010 ↓, s. 14.
  5. ↑ Sołdek 2010 ↓, s. 16.
  6. ↑ Zofia Żarnecka: Działalność oświatowa Faustyny Morzyckiej na tle epoki 1864–1910. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1948, s. 13. OCLC 749563348.
  7. ↑ Jerzy Michał Sołdek. Stróżecki i Żeromski w Nałęczowie. „Express Fakty”. 1993. Lublin: Budimex-Press. OCLC 68748295.
  8. ↑ Sołdek 2010 ↓, s. 38–39.
  9. ↑ Sołdek 2010 ↓, s. 45.
  10. ↑ Sołdek 2010 ↓, s. 51–53.
  11. ↑ Sołdek 2010 ↓, s. 50.
  12. ↑ Sołdek 2010 ↓, s. 55–56.
  13. 1 2 Sołdek 2010 ↓, s. 56.

Bibliografia

  • Jerzy Michał Sołdek: Faustyna Morzycka. Siłaczka Żeromskiego. Nałęczów: Biblioteka im. Faustyny Morzyckiej w Nałęczowie, 2010, s. 56. ISBN 978-83-920598-2-0.
  • Rafał Górski, Polscy zamachowcy – droga do wolności, Kraków: Egis, 2008, ISBN 978-83-7396-764-9.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.