Fibik oliwkowy
| Sayornis phoebe[1] | |||
| (Latham, 1790) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
fibik oliwkowy | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 w sezonie lęgowym występuje przez cały rok przeloty zimowiska | |||
Fibik oliwkowy[5] (Sayornis phoebe) – gatunek małego ptaka z rodziny tyrankowatych (Tyrannidae), zamieszkujący Amerykę Północną. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Ze stanów Alabama, Georgia, Tennessee i Wirginia wykazano szczątki kopalne fibika oliwkowego, łącznie datowane na wiek 126–12 tys. lat[6].
Taksonomia
Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał niemiecki przyrodnik Johann Friedrich Gmelin w 1789 roku w 13. wydaniu linneuszowskiego Systema Naturae. Gmelin nadał ptakowi nazwę Muscicapa atra, a jako miejsce typowe odłowu holotypu wskazał Noveboraco (tj. Nowy Jork)[7]. Nazwa Muscicapa atra okazała się jednak zajęta – w 1776 roku Philipp Ludwig Statius Müller nadał ją ptakowi z wyspy Reunion[8][9]. W 1790 roku angielski ornitolog John Latham zmienił nazwę fibika oliwkowego na [Muscicapa] Phoebe. Jako miejsce typowe Latham także wskazał Noveboraco[3][10].
Obecnie fibik oliwkowy zaliczany jest do rodzaju Sayornis[2][5][11]. Jest to gatunek monotypowy[2][11].
Morfologia
Zasięg występowania
W sezonie lęgowym północno-zachodnia, środkowa i wschodnia część Ameryki Północnej – od północno-zachodniej Kanady po południowo-wschodnią Kanadę i na południe po południowo-wschodnie i południowo-środkowe USA[2][11]. Zimę spędza w południowo-wschodniej i południowo-środkowej części USA i dalej na południe po południowy Meksyk[2].
Ekologia i zachowanie
Pierwsza tyranka wiosną powracająca nad strumienie, w pobliże mostów i farm, gdzie gniazduje. Siedząc wyprostowana, kiwa ogonem[12].
Żywi się głównie owadami latającymi, takimi jak osy, chrząszcze, ważki, motyle, ćmy, muchówki czy cykady, ale zjada też pająki, kleszcze czy krocionogi, sporadycznie drobne owoce i nasiona[14].
W sezonie wyprowadza 1 lub 2 lęgi. Gniazdo zakłada w szczelinie, pod nawisem lub okapem budynków, mostów i innych obiektów sztucznych, gdzie pisklęta będą chronione przed warunkami pogodowymi i częściowo przed drapieżnikami. Zanim te obiekty stały się powszechnie dostępne, fibiki oliwkowe wykorzystywały do gniazdowania wychodnie skalne; niekiedy nadal tam gniazdują. Budową gniazda zajmuje się wyłącznie samica. Budulec stanowią błoto, mech i liście zmieszane z łodygami traw i sierścią zwierząt. Gatunek ten często wykorzystuje gniazda z poprzednich lat[14]. W zniesieniu 2–6 (najczęściej 5[15]) białawych jaj, niekiedy nakrapianych czerwonawo-brązowo. Okres inkubacji trwa 15–16 dni[14]. Wysiadywaniem zajmuje się wyłącznie samica, ale pisklęta karmione są przez oboje rodziców[15]. Młode opuszczają gniazdo po 16–20 dniach od wyklucia[14]. Pasożytem lęgowym tego gatunku jest starzyk brunatnogłowy (Molothrus ater)[15].
Status zagrożenia
IUCN uznaje fibika oliwkowego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku[4]. Organizacja Partners in Flight w 2020 roku szacowała liczebność populacji na około 35 milionów dorosłych osobników[14]. Trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy[4][14].
Przypisy
- ↑ Sayornis phoebe, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 Eastern Phoebe (Sayornis phoebe). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-09)]. (ang.).
- 1 2 3 4 D. Lepage, Eastern Phoebe Sayornis phoebe, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).
- 1 2 3 BirdLife International, Sayornis phoebe, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2025-2 [dostęp 2026-01-18] (ang.).
- 1 2 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Contopini Fitzpatrick, 2004 (wersja: 2025-10-11). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-01-18].
- ↑ Sayornis phoebe, [w:] Paleobiology Database [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).
- ↑ J.F. Gmelin, Caroli a Linné, Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 13, t. 1 cz. 2, Lipsiae 1789, s. 946–947 (łac.).
- ↑ Species taxon summary: Muscicapa atra, [w:] AnimalBase [online], Uniwersytet w Getyndze, 2011 [dostęp 2026-01-18] (ang.).
- ↑ Philipp Ludwig Statius Müller, Des Ritters Carl von Linné ... Vollständiges Natursystems: Supplements und Register Band über aller sechs Theile oder Classen des Thierreichs, Nürnberg 1776, s. 169 (niem.).
- ↑ J. Latham: Index ornithologicus, sive, Systema ornithologiae: complectens avium divisionem in classes, ordines, genera, species, ipsarumque varietates: adjectis synonymis, locis, descriptionibus, &c. Cz. 2. Londini: Sumptibus authoris, 1790, s. 489. (łac.).
- 1 2 3 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Tyrant flycatchers. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-01-18]. (ang.).
- 1 2 Wiesław Dudziński, Marek Keller, Andrew Gosler: Atlas ptaków świata. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Multico, 1994. ISBN 83-7073-059-0.
- 1 2 Eastern Phoebe Identification. [w:] All About Birds [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2021-03-16]. (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Eastern Phoebe Life History. [w:] All About Birds [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2026-01-18]. (ang.).
- 1 2 3 Ivory, A.: Sayornis phoebe. [w:] Animal Diversity Web [on-line]. 1999. [dostęp 2021-03-16]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).