Franciszek Alter

Franciszek Ksawery Alter

płk Franciszek Alter (przed 1932)
generał brygady
Data i miejsce urodzenia	22 listopada 1889 Lwów
Data i miejsce śmierci	23 stycznia 1945 Garmisch-Partenkirchen
Przebieg służby
Siły zbrojne	Wojsko Polskie
Jednostki	25 Dywizja Piechoty
Stanowiska	dowódca dywizji
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa kampania wrześniowa
Odznaczenia

Franciszek Ksawery Alter (ur. 22 listopada 1889 we Lwowie, zm. 23 stycznia 1945 w Garmisch-Partenkirchen) – generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Syn Jana, oficera armii austro–węgierskiej, i Marii z Glaserów^[1][2]. W latach 1900–1905 uczęszczał we Lwowie do II Gimnazjum. W 1905 wstąpił do austriackiego Korpusu Kadetów^[3] przy 95 pułku piechoty we Lwowie. w 1909, po jego ukończeniu w stopniu chorążego^[3], otrzymał przydział do 56 pułku piechoty^[4] w armii austriackiej, w którym służył do 1912 i ponownie w okresie od stycznia 1917 do stycznia 1918, jako dowódca plutonu i kompanii. W latach 1912–1916 oraz od stycznia do października 1918 pełnił służbę wojskową w komendzie uzupełnień w Wadowicach^[3].

1 listopada 1918 zgłosił się do służby w odrodzonym Wojsku Polskim^[5]. Dostał rozkaz zorganizowania w Wadowicach batalionu piechoty. W czasie wojny z bolszewikami służył w 12 pułku piechoty, w którym był adiutantem dowódcy pułku^[3], a następnie dowodził III batalionem. Na froncie brał udział we wszystkich walkach od maja 1919, aż do zawieszenia broni w październiku 1920^[3].

Po zakończeniu działań wojennych pozostawał w 12 pp, pełniąc funkcje zastępcy i dowódcy pułku. Zajmował to stanowisko do 3 maja 1922. Od sierpnia 1922 do stycznia 1931 dowodził 77 pułkiem piechoty w Lidzie. W międzyczasie (5 stycznia – 23 maja 1923) odbył kurs dowódców pułków w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia w Rembertowie. 21 stycznia 1931 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 14 Dywizji Piechoty w Poznaniu. W międzyczasie, od 10 listopada 1932 do 10 sierpnia 1933, był słuchaczem VII Kursu Centrum Wyższych Studiów Wojskowych w Warszawie. 12 października 1935 został wyznaczony na stanowisko dowódcy 25 Dywizji Piechoty w Kaliszu^[6].

Wojnę z Niemcami przebył na czele 25 DP w składzie Armii „Poznań” gen. Tadeusza Kutrzeby. W pierwszych dniach września 1939 dywizja brała udział w walkach na terenie Wielkopolski, skąd musiała się jednak wraz z pozostałymi jednostkami Armii wycofać. Od 9 września uczestniczyła w bitwie nad Bzurą w składzie GO „Koło” gen. bryg. Edmunda Knoll-Kownackiego. Następnie 21 września po ciężkich walkach w Puszczy Kampinoskiej przedarła się mocno osłabiona do Warszawy. Walczyła w obronie stolicy na odcinku Warszawa-Zachód do jej kapitulacji 28 września. W czasie kapitulacji stolicy gen. Alter miał możliwość odlotu samolotem za granicę, ale nie skorzystał z niej pozostając do końca ze swoimi żołnierzami^[7].

W niewoli niemieckiej proponowano mu podpisanie niemieckiej listy narodowościowej, ale propozycje tę odrzucił, za co był szykanowany przez władze obozowe. Od 1941 przebywał w Oflagu VII A Murnau. W 1944 poważnie chory został przeniesiony do szpitala w Garmisch-Partenkirchen, gdzie zmarł 23 stycznia 1945^[8]. Tam też został pochowany. Później prochy przeniesiono na Cmentarz obozowy w Murnau.

Był żonaty z Zofią Jadwigą z Buchowskich Komierowską, miał adoptowaną córkę Annę zamężną Łukomską^[2].

Na jego cześć nazwano ulicę w Poznaniu na poznańskich Naramowicach (w dawnej dzielnicy Poznań - Stare Miasto).

• chorąży – 1 września 1909^[9]
• podporucznik – 1 maja 1912^[9]
• porucznik – 1 stycznia 1916^[9]
• kapitan – 1 lutego 1918^[9]
• major – 18 sierpnia 1920^[10]
• podpułkownik – 3 maja 1922^[10] zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 224. lokatą w korpusie oficerów piechoty^[11]
• pułkownik – 16 marca 1927 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927^[10] i 19. lokatą w korpusie oficerów piechoty^[12]
• generał brygady – ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939 i 4. lokatą w korpusie generałów^[13]

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 212 (22 lutego 1921)^[14][15]
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (7 listopada 1925)^[16][17][4]
• Krzyż Walecznych nr 12327 (czterokrotnie, po raz 1 i 2 w 1921)^[18][19]
• Złoty Krzyż Zasługi (19 marca 1935)^[20][21]
• Medal Niepodległości (2 sierpnia 1931)^[22][4]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 (1928)^[23][24]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1928)^[23][24]
• Państwowa Odznaka Sportowa^[24]
• Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstędze Krzyża Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry)^[25][26]
• Krzyż Wojskowy Karola (Austro-Węgry)^[25]
• Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912–1913 (Austro-Węgry)^[25]

Oficer inteligentny, dyscyplinowany z dużym doświadczeni bojowym. Zawsze spokojny, zrównoważony, umie zorganizować pracę w dywizji podniósł wyszkolenie. Robi postępy w dowodzeniu. Organizator i administrator bardzo dobry. Jako wychowawca wzorowy- sprawiedliwy, życzliwy dla swoich podkomendnych i przez nich lubiany. Oceniam go jako bardzo dobrego dowódcę wielkiej jednostki. Fizycznie bardzo wytrzymały. /-/ gen. Rómmel^[27]

• Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1990, s. 749. ISBN 83-211-1096-7.
• Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 19–24. ISBN 83-7021-096-1.
• Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione.
• PiotrP. Stawecki PiotrP., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa: Bellona, 1994, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159 .
• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych [online] [dostęp 2026-01-22] .
• Franciszek Ksawery Alter. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości; I.480.5 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-03-27].