Franciszek Joniak
 Franciszek Joniak | |
 kapitan | |
| Data i miejsce urodzenia |
4 czerwca 1894 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
1 lutego 1921 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1914–1921 |
| Siły zbrojne | |
| Formacja |
|
| Jednostki |
1 pułk piechoty LP |
| Stanowiska |
dowódca plutonu |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
   | |
Franciszek Władysław Joniak pseud. „Nowina”[1] (ur. 4 czerwca 1894[a] w Boryniczach, zm. 1 lutego 1921 w Rajczy) – kapitan Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Syn Marcina (kolejarza) i Michaliny z domu Grabowskiej[2][3]. Absolwent lwowskiego gimnazjum, podczas nauki w którym wstąpił do IV Lwowskiej Drużyny Skautowej. Od 1911 należał do Polskich Drużyn Strzeleckich[2][4], uzyskując w nich stopień plutonowego.
Po wybuchu I wojny światowej, jako student III roku filozofii Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, 6 sierpnia 1914 zaciągnął się w szeregi Legionów Polskich[2][5] i otrzymał przydział do 1 pułku piechoty. We wrześniu 1914 dowodził I plutonem 4 kompanii w I batalionie tegoż pułku. Od stycznia do końca maja 1915 przebywał na leczeniu w Cieplicach i Merano[6]. Następnie, już w randze sierżanta, został przeniesiony na stanowisko dowódcy I plutonu w 2 kompanii 5 pułku piechoty w składzie I Brygady[2][1]. Wyróżnił się 1 października 1915 podczas bitwy pod Stowygorożem[2], a ponadto dowody męstwa wykazał podczas bitwiy pod Kostiuchnówką (4–5 lipca 1916), odpierając ataki Rosjan[2]. Za czyny te, został pośmiertnie odznaczony orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy[2], a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:
W bitwie pod Stowygorożen dnia I.X.1915 r. ppor. Franciszek Joniak /wówczas sierżant/ brał udział jako dowódca I plutonu komp. 2/5 p.p. Leg. w brawurowym kontrataku wymienionej kompanji i na czele swego plutonu opanował zdobytą już przez Rosjan austriacką baterję armat, poczem w pościgu za nieprzyjacielem, posiłkowany przez rozbity oddział ułanów austr. Polaków, których z własnej inicjatywy pociągnął do walki, odrzucił wraz z 3 plutonem komp. 2/5 p.p. nieprzyjaciela poza linje wyjściowe; gdy potem z patrolem wysunął się celem wywiadu pod linje nieprz. został ranny. W bitwie pod Kostjuchnówką dnia 4.VII.1916 r. utrzymał się wraz z swym plutonem na pozycji, odpierając ataki nieprz. aż do chwili gdy I baon 5 p.p. otoczony przez nieprz. zmuszony był w walce na bagnety torować sobie drogę do swego pułku. W drugim dniu bitwy dnia 5.VII. 1916 r. pomimo kontuzji pozostał w linji dowodząc swym plutonem aż do chwili, gdy kompanja została zmieniona i wycofana z ognia[7].
Nadanie to zostało następnie potwierdzone dekretem Wodza Naczelnego marszałka Józefa Piłsudskiego L.12845 z 17 maja 1922 (opublikowanym w Dzienniku Personalnym Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 6 stycznia 1923)[8]. Z dniem 1 stycznia 1917 został awansowany do stopnia chorążego. Po kryzysie przysięgowym (lipiec 1917) i dezercji z armii cesarskiej działał w Polskiej Organizacji Wojskowej[1], zajmując stanowisko szefa sztabu okręgu[2].
Pod koniec listopada 1918 wstąpił do odrodzonego Wojska Polskiego i w czasie wojny polsko-ukraińskiej, uczestniczył w obronie Lwowa[2]. Mianowany podporucznikiem z dniem 17 grudnia 1918. W wyniku orzeczenia komisji lekarskiej miał w kwietniu 1920 przejść do rezerwy, co jednakże nie nastąpiło. W lipcu 1920 został przeniesiony do 4 pułku strzelców podhalańskich, w którego szeregach wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej[1][2], awansując w październiku 1920 do rangi kapitana piechoty, ze starszeństwem od dnia 1 kwietnia tegoż roku[6]. Od końca 1920 leczył się na gruźlicę w sanatorium w Rajczy koło Żywca[2]. Tam też zmarł i spoczął na miejscowym cmentarzu w kwaterze legionistów[1][2].
Franciszek Joniak nie zdążył założyć rodziny[2][9]. Miał brata Jana[2].
Zarządzeniem prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego z dnia 20 grudnia 1932 roku został, za pracę w dziele odzyskania niepodległości, odznaczony pośmiertnie Krzyżem Niepodległości.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6576[10][2] – pośmiertnie, 17 maja 1922[8][11][12]
- Krzyż Niepodległości – pośmiertnie, 20 grudnia 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[13]
- Krzyż Walecznych dwukrotnie
Uwagi
- ↑ W kartotece personalno-odznaczeniowej zamieszczonej na stronach Wojskowego Biura Historycznego podano, że Franciszek Joniak urodził się w dniu 8 czerwca 1892 roku we Lwowie.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Kolekcja VM ↓, s. 4.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Polak (red.) 1993 ↓, s. 84.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 1.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 3, 5.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 5.
- 1 2 Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku ↓.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 6.
- 1 2 Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 2 z 6 stycznia 1923, s. 19.
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 2.
- ↑ Bąbiński 1929 ↓, s. 81.
- ↑ Wykaz odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V kl. oficerów i szeregowych z b. 5-go pułku piechoty Legjonów Polskich., „Żołnierz Polski” (29 (308)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 16 lipca 1922, s. 17 [dostęp 2025-05-18] (pol.).
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 1, 5.
- ↑ M.P. z 1932 r. Nr 293, poz. 341 (ISAP).
Bibliografia
- ś.p. Joniak Franciszek Władysław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; sygn. I.482. 37-2836 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-02-12].
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.
- Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych z lat 1920–1937. [dostęp 2020-02-20].
- Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Wykaz Legionistów Polskich 1914-1918. Joniak Franciszek. [dostęp 2020-02-18].
- Kazimierz Bąbiński: Zarys historji wojennej pułków polskich 1918–1920. 5 Pułk Piechoty Legjonów. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. [dostęp 2020-02-19].