Franciszek Koy

Franciszek Koy
Zameczek
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia

18 października 1893
Warszawa

Data i miejsce śmierci

7 kwietnia 1919
Waliszcze

Przebieg służby
Lata służby

1914-1919

Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920–1941) Medal Waleczności (Austro-Węgry) Medal Waleczności (Austro-Węgry) Medal Waleczności (Austro-Węgry)

Franciszek Koÿ także Koy[a], ps. Zameczek (ur. 18 października 1893 w Warszawie, zm. 7 kwietnia 1919) – porucznik Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Syn Jana i Zofii z domu Fortuńskiej, urodzony 28 stycznia 1893 w Warszawie. Od 1906 kształcił się w prywatnej szkole męskiej Kazimierza Kujawskiego, gdzie w 1912 zdał egzamin maturalny. Następnie studiował w Akademii Rolniczej w Wiedniu. Wstąpił wówczas do Polskich Drużyn Strzeleckich, w których ukończył szkołę oficerską[1].

W czasie I wojny światowej, 31 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich[2]. Był podoficerem, a następnie oficerem 2 pułku ułanów (1 pluton 3 szwadronu), w składzie II Brygady[2]. Prowadził wiele patroli ułanów m.in. pod Mołdawę, Jezierzany, Oleszę, Kolorówkę, Mamajestie, Rokitnę (maj-czerwiec 1915). W kampanii wołyńskiej jego pluton został przydzielony do I Brygady Legionów Polskich. 1 lipca 1916 został mianowany chorążym w kawalerii[3]. W listopadzie 1918 mianowany został komendantem żandarmerii w Łapach. 17 maj 1922, za postawę wykazaną podczas wojny, został pośmiertnie odznaczony orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy[4], a we wniosku uzasadniającym jego nadanie czytamy:

Dnia 3. sierpnia 1916. r. został 2. pułk Ułanów Leg. Pol. stojący w 1 rezerwie w lesie Piaseczna zaalarmowany. Została bowiem przerwana 1i nia bojowa broniąca Stochodu. Pułk cały został przesunięty do Wulki Miryńskiej celem odparcia napierających Moskali i nawiązania kontaktu pomiędzy prawem skrzydłem austriackim a lewem niemieckim tworzącymi końcowe punkta powstałej luki spowodowanej bezładnym cofnięciem się 99. p.p. austr. W tym celu wysłany zostaje patrol 3. Szwdr. 2. p.Uł. w kierunku Rudki Miryńskiej celem zrekugnowania wsi i stwierdzenia sił napierających Moskali. Patrol wyrusza pod wodza wachm. Czulaka Каrola i wachm. Koya Franciszka. Rudka Miryńska zostaje obsadzoną półkompanją piechoty nieprzyjacielskiej. Decydując się po wspólnej naradzie na samodzielne działanie, atakują Moskali, przepędzają ich i zajmują wieś leżącą w pośrodku mniejwięcej zrobionego wyłomu nie pozwalając przez to nieprzyjacielowi zorientować się dokładnie w sytuacji dla nas bardzo niedogodnej, mogącej łatwo zmienić się w katastrofę. Po rozłożeniu prowizorycznej linji tyralierskiej w przydrożnym rowie poza wsią, wysyłają rannych i meldunek o sytuacji do Dtwa Fułku prosząc równocześnie o pomoc. Pomoc nadchodzi w sile 16 ułanów 2. Szwdr. 2. pułku Uł. pod wodzą wachm. Brinckena. Liczebnie umocnieni podejmują działanie zaczepne. Wachm. Czulak gromadzi pierzchających niedobitków austryjacko-niemieckich podsuwa się tworzy dorywczo kompanje, która pod jego wodza i wchm. Koya uderza na leżący opodal lasek i bierze do niewoli 1100. rosyjskiej piechoty przeznaczonej do uderzenia na wieś i wdarcia się istniejącym wyłomem na tyły. Nawiązują równocześnie nie istniejącą łączność z obu skrzydłami i zamykają przerwę grożącą nie obliczalnymi następstwami całej linji bojowej trwając na swych stanowiskach do chwili, w której nadciagające oddziały piechoty legjonowej ich nie zluzowały. W czasie trwanie całej tej akcji tak wachm. Czulak jak i wachm. Kоу, świecili swą odwaga dowodzonym przez nich żołnierzom, gardząc swem życiem w najgorętszych chwilach przebywania pól obstrzału karabinów ręcznych, maszynowych i artylerji, będąc również przodownikami w chwili ataku. Jnicjatywa tych obu podoficerów, ich przedsiębiorczość i samodzielność uratowała cały front przed koniecznością cofnięcia się[5].

Według niektórych źródeł Franciszek Koy uczestniczył 2 stycznia 1919 w zamordowaniu, w niewyjaśnionych okolicznościach, 4 z pięciu członków delegacji radzieckiego Czerwonego Krzyża. Przybyła do Polski 20 grudnia 1918 delegacja została zaaresztowana pod zarzutami agitacji i nakłaniania do rozruchów w Warszawie. Wszyscy jej członkowie byli działaczami SDKPiL, a jej przewodniczący Bronisław Wesołowski był jednym z przywódców SDKPiL, prezesem Najwyższego Trybunału Rewolucyjnego zajmującym się wywiadem i kontrwywiadem.

Od początku 1919 służył w 22 Pułku Piechoty, wraz z którym brał udział w wojnie z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. Następnie w początkowej fazie wojny z bolszewikami, dowodził oddziałem partyzanckim podległym Grupie Poleskiej gen. Antoniego Listowskiego, formalnie przydzielonym do 22. pp.[6] Poległ 4 kwietnia 1919[7].

27 sierpnia 1920 został pośmiertnie zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu rotmistrza, w kawalerii, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich[8].

Ordery i odznaczenia

Awanse

Uwagi

  1. ↑ W dokumentach wojskowych Koÿa jego nazwisko pisane jest w formie Koy (w tym jeden dokument z jego własnoręcznym podpisem). Wydaje się jednak, że poprawną wersją pisowni jest Koÿ. Taka bowiem znajduje się na jego świadectwie szkolnym i we wniosku o odznaczenie niepodległościowe, wypełnionym przez żonę Irenę, która również podpisała się Koÿ.

Przypisy

  1. ↑ Marek Gałęzowski,  Franciszek Koÿ (Koy) [w:] idem, „Pilnujcie honoru sztandaru pułkowego”. Oficerowie Legionów Polskich polegli w wojnie polsko-bolszewickiej, Warszawa: IPN, 2024, s. 149.
  2. 1 2 3 Kolekcja ↓, s. 1.
  3. ↑ Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 44.
  4. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 stycznia 1923, s. 33.
  5. ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
  6. ↑ Ibidem, s. 152-153.
  7. ↑ Ibidem, s. 152-153.
  8. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 1 września 1920, s. 797.
  9. ↑ Wykaz oficerów i szeregowych odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V kl. z b. 2-go pułku ułanów Legjonów Polskich., „Żołnierz Polski” (31 (310)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 30 lipca 1922, s. 17 [dostęp 2026-04-21], Cytat: rtm . ś. p. Koy Franciszek.
  10. ↑ M.P. z 1932 r. Nr 29, poz. 35 (ISAP).
  11. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 31 z 16 września 1922, s. 700.
  12. 1 2 3 Kolekcja ↓, s. 4.
  13. ↑ Marek Gałęzowski,  Franciszek Koÿ (Koy) [w:] idem, „Pilnujcie honoru sztandaru pułkowego”…, s. 149.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.