Franciszek Rochowiak
| Data urodzenia |
21 marca 1901 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
22/23 listopada 1944 |
| Okręgowy Delegat Rządu na Pomorze | |
| Okres |
od sierpnia 1944 |
| Poprzednik | |
| Następca |
Bolesław Lipski (de facto) |
| Odznaczenia | |
  | |
Franciszek Rochowiak, ps. „Zaklicki”, „Franciszek”, „Franek” (ur. 21 marca 1901, zm. 22/23 listopada 1944 w Toruniu[1]) – polski polityk i dziennikarz, działacz konspiracyjny podczas II wojny światowej, w 1944 Okręgowy Delegat Delegatury Rządu na Kraj na Pomorze.
Życiorys
Syn Andrzeja. Absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Poznańskiego, zawodowo pracował jako dziennikarz. Działał w Narodowej Partii Robotniczej, a od 1937 w Stronnictwie Pracy[1]. Należał także do władz młodzieżówki Związek Młodzieży Pracującej „Jedność”[2]. W pierwszej połowie lat 30. przeniósł się do Gdyni, gdzie był sekretarzem okręgowym Związku Robotników i Rzemieślników Węglowych oraz kierownikiem agencji czasopisma „Obrona Ludu”; później wyjechał do Poznania do centrali związku zawodowego[3].
W okresie okupacji zatrudniony jako palacz w kotłowni byłej Oficerskiej Szkoły Artylerii w Toruniu. W 1939 rozpoczął działalność konspiracyjną pod pseudonimem „Zaklicki”, aktywny w podziemnym Stronnictwie Pracy. Związał się z Okręgową Delegaturą Rządu na Pomorze, kierowaną przez Antoniego Antczaka, powierzono mu funkcję zastępcy naczelnika Wydziału Administracyjnego oraz szefa Biura (Ekspozytury) Delegatury w Toruniu. Odpowiadał m.in. za tworzenie struktur władzy podziemnej na Pomorzu Gdańskim, zbieranie materiałów wywiadowczych, pomoc społeczną, dystrybucję środków pieniężnych i kolportaż prasy. Po wybuchu powstania warszawskiego i utracie kontaktu z Antczakiem przejął funkcję Okręgowego Delegata Rządu. W sierpniu 1944 przymusowo pracował przy budowie okopów w Otłoczynie i Brzozie[1].
Pomiędzy sierpniem a październikiem 1944, po wywiezieniu przez Niemców Antoniego Antczaka, przejął formalnie obowiązki Okręgowego Delegata Rządu (rezydującego głównie w Warszawie, z siedzibą w Toruniu). Został jednak aresztowany wraz z większością współpracowników 22 listopada 1944, uwięziono go w placówce Gestapo przy ul. Bydgoskiej w Toruniu. Nie chcąc wydać współpracowników, po torturach popełnił samobójstwo nocą z 22 na 23 listopada. Po śmierci Rochowiaka w obozie w Potulicach także jego ciężarną żonę (przeżyła wojnę)[1]. Część pracowników ODR kontynuowała działalność do maja 1945 pod kierunkiem Bolesława Lipskiego[4].
Był żonaty z Marią. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym nr 2 im. Ofiar II Wojny Światowej w Toruniu[1].
Odznaczenia i upamiętnienie
Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi przez rząd emigracyjny (1949) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1990)[1].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 Grochowina Sylwia: Rochowiak Franciszek. W: Słownik biograficzny konspiracji pomorskiej 1939–1945. Elżbieta Skerska (red.). T. 6. Toruń: Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”, 2004, s. 130–132. ISBN 83-88693-04-02. [dostęp 2026-03-17].
- ↑ Z Kongresu Młodej Polski Pracy. „Młoda Polska. Dodatek do Kurjera Śląskiego”. X, s. 2, wrzesień 1932.
- ↑ Jarosław Drozd: Raporty sytuacyjne komisarza rządu w Gdyni. T. II. Gdynia: Towarzystwo Miłośników Gdyni, 2017, s. 153, 161, seria: Archiwum Gdyńskie. ISBN 978-83-948381-1-9. [dostęp 2026-03-17].
- ↑ Radosław Butryński: Okręgowa Delegatura Rządu Pomorze. Kryptonimy: „Mewy”, „Piaski”, „Zatoka”.. dws-xip.com. [dostęp 2026-03-16].