Franciszek Tegazzo

Franciszek Tegazzo
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

14 września 1829
Warszawa

Data i miejsce śmierci

26 lutego 1879
Warszawa

Narodowość

polska

Alma Mater

Szkoła Sztuk Pięknych w Warszawie, Akademia Sztuk Pięknych w Petersburgu

Dziedzina sztuki

malarstwo

Franciszek Antoni Tegazzo (ur. 14 września[a] 1829 w Warszawie, zm. 26 lutego 1879 tamże) – malarz i ilustrator czynny w Warszawie i Petersburgu, dyrektor artystyczny Tygodnika Illustrowanego i Biesiady Literackiej, jeden z inicjatorów powstania Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych i członek jej Komitetu. Specjalizował się w ilustracjach wykonywanych techniką drzeworytniczą, wykonał ponad 600 portretów opublikowanych w polskich czasopismach oraz ok. 50 obrazów sakralnych. Dzięki doskonałemu warsztatowi przyczynił się do podniesienia poziomu warszawskiej ilustracji prasowej.

Biografia

Syn Franciszka Spirydiona, kucharza i Marianny z Komarnickich. Jego dziadek ojczysty prawdopodobnie pochodził z Włoch, skąd przybył do Polski pod koniec XVIII wieku. Pracował jako kuchmistrz na dworze królewskim w Warszawie, a potem na dworach magnatów na Wołyniu (w tym u Lubomirskich w Niewirkowie). Przygotowywał m.in. posiłek dla cara Aleksandra I podczas jego wizyty w Żytomierzu[1]. Rodzina matki miała pochodzenie szlacheckie, jego dziadek macierzysty był dzierżawcą lub właścicielem wsi Chotowica i Borszczówka na Wołyniu. Wujami Franciszka Tegazzy byli Zygmunt Komarnicki (1809–1883), literat, tłumacz i historyk oraz Aleksander Komarnicki (1806–1884), uczestnik powstania listopadowego i galicyjski działacz polityczny[3]. Jego siostra Teresa Tegazzo była prababką aktora Zbigniewa Zapasiewicza[4].

2 marca 1862 w Jońcu ożenił się z Józefą Chrobocińską[5], z którą miał trzy córki: Marię urodzoną w 1863[6], Walentynę urodzoną w 1864[7] i Sabinę urodzoną w 1865[8].

Malarze podczas spotkania u Wojciecha Gersona, Tegazzo pierwszy z lewej, obraz Antoniego Murzynowskiego, 1858.

Ukończył szkołę prowadzoną przez Adama Bartoszewicza, a w 1846 rozpoczął naukę w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, gdzie uczył się pod kierownictwem Jana Feliksa Piwarskiego, Marcina Zaleskiego, Chrystiana Breslauera, Rafała Hadziewicza i Jana Ksawerego Kaniewskiego[9]. Kilka jego szkiców rysunkowych z tego okresu znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie. W 1852 uzyskał dyplom i w tym samym roku stworzył swój najstarszy znany obraz olejny Św. Mikołaj[10]. Następnie zdobył stypendium rządowe na studia w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, które rozpoczął w 1853, a dyplom tej uczelni uzyskał w 1857. Podczas studiów kilkakrotnie zdobył wyróżnienia za swoje dzieła, w tym medale srebrne I klasy za studia olejne modeli oraz II klasy za etiudy malarskie z natury. Otrzymał także zamówienie na obrazy do kaplicy grobowej Potockich w Petersburgu[11][10]. Po ukończeniu studiów powrócił do Warszawy i podjął pracę zarobkową, by wesprzeć finansowo swoją rodzinę. Uniemożliwiło mu to dalszy rozwój kariery malarskiej. Tegazzo na zamówienie malował obrazy o tematyce sakralnej, portrety i sceny rodzajowe. Pracował też jako nauczyciel rysunku, uczył m.in. Natalię i Marię Potockie, córki Maurycego Potockiego oraz Elżbietę Moniuszko, córkę Stanisława Moniuszki[12][10].

Brał udział w spotkaniach malarsko-dyskusyjnych u Wojciecha Gersona, swojego kolegi ze studiów w Petersburgu. Grono to – w tym Tegazzo – później zainicjowało powstanie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Tegazzo trzykrotnie został wybrany na członka Komitetu Towarzystwa (1869, 1870, 1875). W Zachęcie prezentował niektóre ze swoich prac, w tym obrazy: Chrystus uśmierzający burzę, Anioł stróż, Zofia (z Pana Tadeusza), Cicha modlitwa i Dziewczyna wiejska z okolic Warszawy (Zadumana)[13].

Wyspecjalizował się w ilustracjach tworzonych techniką drzeworytu, w szczególności w portretach, choć tworzył też ilustracje wydarzeń i scen rodzajowych, tableau dekoracyjne, strony tytułowe kalendarzy, winiety dla czasopism, rebusy. Dzięki doskonałemu warsztatowi przyczynił się do podniesienia poziomu warszawskiej ilustracji prasowej[14].

Od 1860 pracował dla Tygodnika Illustrowanego, od 1861 dla Kółka Domowego, od 1866 dla Kłosów. Współpracował także z czasopismami: Bluszcz, Przyjaciel Dzieci, Mrówka, Mucha, Gwiazdka, czyli kolęda oraz z wydawcami kalendarzy. Rysował także ilustracje do książek: Historya polska treściwie zebrana dla użytku młodzieży (1862), Herman i Dorota (1872), Wilanów. Zbiór widoków i pamiątek oraz kopie z obrazów Galerii Wilanowskiej (1877). W 1868 został kierownikiem artystycznym Tygodnika Illustrowanego. Pod jego kierownictwem w czasopiśmie ukazywały się ilustracje Michała Andriollego, Józefa Chełmońskiego, Artura Grottgera, Jana Matejki, Maksymiliana Gierymskiego, Alfreda Wierusz-Kowalskiego, Stanisława Witkiewicza. Od 1875 kierował też działem artystycznym Biesiady Literackiej. W latach 1867–1875 publikował doroczny przegląd wydarzeń malarskich w Kalendarzu Polskim Jana Jaworskiego[15]. W Tygodniku Illustrowanym okazjonalnie publikował też objaśnienia do reprodukowanych dzieł sztuki oraz wspomnienia pośmiertne[14].

Stworzył ponad 600 portretów publikowanych w polskiej prasie i ok. 50 obrazów sakralnych[16]. Zachowane obrazy jego autorstwa można zobaczyć m.in. w Muzeum Diecezjalnym w Płocku oraz w kościołach w Ciechanowcu, Dzierzgowie, Kramarzewie, Kroczewie, Kutnie, Tarczynie i Wyrozębach[17].

Zmarł 26 lutego 1879 w Warszawie, prawdopodobnie na gruźlicę[18][19]. został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kw. 99–2–11/13)[20]. Po jego śmierci Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności zorganizowało wystawę sztuki polskiej, z której dochód przeznaczono na wsparcie rodziny Tegazzów[14].

Uwagi

  1. ↑ Niektóre źródła pisane podają 10 września jako datę urodzenia Franciszka Tegazzy, jednak, jak zwrócił uwagę Jarosław Zawadzki[1], akt chrztu[2] podaje datę 14 września.

Przypisy

  1. 1 2 Zawadzki 2009 ↓, s. 19.
  2. ↑ Akt chrztu 485/1829 Akta parafii rzymskokatolickiej św. Jana w Warszawie, sygn. 72/161/0/-/4.
  3. ↑ Zawadzki 2009 ↓, s. 21.
  4. ↑ Maria Minakowska, Zbigniew Zapasiewicz h. Lubicz [online] [dostęp 2026-03-20].
  5. ↑ Akt ślubu 18/1862, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej w Jońcu, Archiwum Państwowe w Warszawie Oddział w Mławie, sygn. 76/432/0/-/37.
  6. ↑ Akt chrztu 257/1863, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, sygn. 72/158/0/-/36.
  7. ↑ Akt chrztu 2915/1864, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, sygn. 72/158/0/-/37
  8. ↑ Akt chrztu 1132/1866, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, sygn. 72/158/0/-/42
  9. ↑ Zawadzki 2009 ↓, s. 31–32.
  10. 1 2 3 PSB 2019 ↓, s. 65.
  11. ↑ Zawadzki 2009 ↓, s. 33–34.
  12. ↑ Zawadzki 2009 ↓, s. 35–37.
  13. ↑ Zawadzki 2009 ↓, s. 37–41.
  14. 1 2 3 PSB 2019 ↓, s. 66.
  15. ↑ Zawadzki 2009 ↓, s. 38–48.
  16. ↑ Zawadzki 2009 ↓, s. 48, 58.
  17. ↑ Zawadzki 2009 ↓, s. 49–56.
  18. ↑ Zawadzki 2009 ↓, s. 22.
  19. ↑ Akt zgonu 31/1879, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Przemienienia Pańskiego w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, sygn. 72/1216/0/-/12.
  20. ↑ Cmentarz Stare Powązki: Franciszek Tegazzo, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2026-03-20].

Bibliografia

  • Mikołaj Getka-Kenig, Franciszek Tegazzo, [w:] Andrzej Romanowski (red.), Polski Słownik Biograficzny tom LIII/1, Warszawa–Kraków 2019, s. 65–67.
  • Jarosław Maciej Zawadzki, Franciszek Tegazzo, 1829–1879: malarz niespełniony, ilustrator z konieczności, Warszawa: Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki: Agencja Wydawnicza Egros, 2009, ISBN 978-83-60623-61-9.
  • Biografia. kroczewo.tvk.wroc.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.