Franciszek Wyleżuch

Franciszek Wyleżuch
Data i miejsce urodzenia

2 stycznia 1931
Strumień

Dziedzina sztuki

grafika, malarstwo

Franciszek Wyleżuch (ur. 2 stycznia 1931 w Strumieniu[1]) – polski malarz, grafik oraz twórca dekoracji architektonicznych: mozaik, polichromii i płaskorzeźb.

Życiorys

Franciszek Wyleżuch urodził się w 1931 w Strumieniu na Śląsku Cieszyńskim. Po ukończeniu Liceum Pedagogicznego w Cieszynie (1949) pracował w szkołach podstawowych w Orzeszu, Gardawicach i Zabłociu koło Strumienia[2].

W latach 1951–1957 studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Katowicach (później II Wydział Grafiki Propagandowej Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie)[3], gdzie uczył się u Aleksandra Raka i Bogusława Góreckiego[1], zaraz po obronie dyplomu zamieszkał w Tychach[2], gdzie przez trzy lata uczył rysunku w szkołach podstawowych i średnich, a także prowadził ogniska plastyczne m.in. w Szkole Podstawowej Nr 5, w Domu Kultury Młodzieży[4]. W 1960 rozpoczął pracę w redakcji „Trybuny Robotniczej” jako grafik. W tym okresie Wyleżuch zajął się również plakatem, projektowaniem okładek i ilustracjami książkowymi[5]. Współpracował z Wydawnictwem Naukowym „Śląsk” oraz Wydawnictwem Artystyczno-Graficznym „WAG”[5].

W 1964 miała miejsce pierwsza indywidualna wystawa Wyleżucha (w lokalu Biura Wystaw Artystycznych w Katowicach przy ulicy Dworcowej)[6].

Działalność artystyczna

Franciszek Wyleżuch, Janusz Włodarczyk – mozaika na elewacji Teatru Małego w Tychach

Franciszek Wyleżuch zajmuje się malarstwem, grafiką użytkową i warsztatową. Jest autorem monumentalnych dekoracji architektonicznych takich jak mozaiki, polichromie i płaskorzeźby[2]. Jego grafiki wykonywane są głównie w technice linorytu[7]. Cechą najwcześniejszych są dominujące białe i czarne płaszczyzny o syntetycznych formach[7]. Jeden z pierwszych przykładów jego malarstwa architektonicznego to droga krzyżowa w kościele św. Jana Chrzciciela w Tychach – syntetyczne, czarne przedstawienia twarzy, dłoni lub symboli męki Pańskiej na białych prostokątach były malowane wprost na ceglanej ścianie. Stacje połączone były czarnymi śladami stóp. Dzieło to nie znalazło uznania wśród wiernych, a na skutek protestów kuria biskupia wydała nakaz ich zamalowania[8].

Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku Franciszek Wyleżuch rozpoczął współpracę z architektami działającymi na terenie Tychów, ozdabiając budynki mozaikami, płaskorzeźbami i dekoracjami malarskimi[9].

Wybrane dzieła

  • Droga krzyżowa w kościele św. Jana Chrzciciela w Tychach (1960/1961) – malarstwo naścienne[10], zamalowane w 1962[8],
  • mozaika we wnętrzu sklepu obuwniczego „Chełmek”, Tychy, osiedle C (1960)[11],
  • mozaika w holu Szkoły Podstawowej nr 15 obecnie III Liceum Ogólnokształcące w Tychach (1963)[11],
  • mozaika na elewacji Teatru Małego w Tychach, razem z arch. Januszem Włodarczykiem (1964)[12],
  • dekoracje malarskie we wnętrzu Teatru Małego w Tychach – niezachowane[12],
  • mozaika na murze ogradzającym teren Szkoły Podstawowej nr 18 w Tychach[13],
  • mozaika na budynku Zakładu Elektroniki Górniczej w Tychach (ok. 1969), obecnie przy Zespole Szkół nr 4[14],
  • fontanna – mozaikowa ryba na osiedlu F – nie istnieje[15],
  • mozaika we wnętrzu pływalni Szkoły Podstawowej nr 19 (ok. 1970, we współpracy ze Stanisławem Kluską[16]) – nie istnieje[17],
  • mozaiki w budynku Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tychach, filia nr 5, ul. Dąbrowskiego[18],
  • mozaika na elewacji budynku Tyskiej Spółdzielni Mieszkaniowej „Oskard” (lata 70. XX wieku)[18],
  • mozaiki na elewacji i we wnętrzu budynku Urzędu Miasta w Tychach, we współpracy ze Stanisławem Kluską – nie istnieje[19],
  • mozaika w kinie „Złote Łany” w Bielsku-Białej[20].

Nagrody i wyróżnienia

  • 1975 – III nagroda w Ogólnopolskim konkursie plastycznym na plakat 1-majowy[21],
  • 1975 – I i III nagroda w konkursie na plakat z okazji 22-lipca zorganizowany przez katowicki oddział Krajowej Agencji Wydawniczej[21],
  • 1976 – I wyróżnienie za grafikę w konkursie Ochrona środowiska człowieka[21], Katowice,
  • 1977 – wyróżnienie za grafikę w konkursie Świat w którym żyjemy[21], Katowice,
  • 1977 – I nagroda w ogólnopolskim konkursie na plakat z okazji Święta Odrodzenia[21],
  • 1978 – wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie graficznym im. Józefa Gielniaka[21].

Przypisy

  1. 1 2 Patryk Oczko, Tychy: sztuka w przestrzeni miasta, Wydanie drugie, rozszerzone, Tychy: Miejskie Centrum Kultury w Tychach : Muzeum Miejskie w Tychach, 2020, s. 225, ISBN 978-83-927973-8-8, OCLC 1225231899.
  2. 1 2 3 Oczko 2021 ↓, s. 7.
  3. ↑ Oczko 2021 ↓, s. 8.
  4. ↑ Oczko 2021 ↓, s. 13.
  5. 1 2 Oczko 2021 ↓, s. 17.
  6. ↑ Oczko 2021 ↓, s. 19.
  7. 1 2 Oczko 2021 ↓, s. 21.
  8. 1 2 Oczko 2021 ↓, s. 33.
  9. ↑ Oczko 2021 ↓, s. 34.
  10. ↑ Oczko 2021 ↓, s. 31.
  11. 1 2 Oczko 2021 ↓, s. 37.
  12. 1 2 Oczko 2021 ↓, s. 43.
  13. ↑ Oczko 2021 ↓, s. 47.
  14. ↑ Oczko 2021 ↓, s. 49.
  15. ↑ Oczko 2021 ↓, s. 51.
  16. ↑ Oczko 2014 ↓, s. 10.
  17. ↑ Oczko 2021 ↓, s. 57.
  18. 1 2 Oczko 2014 ↓, s. 11.
  19. ↑ Oczko 2014 ↓, s. 12.
  20. ↑ Oczko 2014 ↓, s. 13.
  21. 1 2 3 4 5 6 Oczko 2014 ↓, s. 43.

Bibliografia

  • Patryk Oczko, Franciszek Wyleżuch, Tychy: Urząd Miasta Tychy, 2021, ISBN 978-83-62193-46-2, OCLC 1243353814 [dostęp 2022-01-20].
  • Patryk Oczko, Franciszek Wyleżuch. Grafika i malarstwo, Tychy: Muzeum Miejskie w Tychach, 2014, ISBN 978-83-62193-13-4.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.