Friedrich Rückert

Friedrich Rückert
Freimud Raimar
Ilustracja
Portret Friedricha Rückerta utorstwa Berthy Froriep (1864)
Imię i nazwisko

Johann Michael Friedrich Rückert

Data i miejsce urodzenia

16 maja 1788
Schweinfurt

Data i miejsce śmierci

31 stycznia 1866
Neuses

Narodowość

niemiecka

Język

niemiecki

Alma Mater

Uniwersytet w Würzburgu

Dziedzina sztuki

literatura piękna

Epoka

romantyzm

Gatunek

poezja, dramat

Muzeum artysty

dom w Coburgu

Ważne dzieła

Kindertotenlieder

Faksymile

Johann Michael Friedrich Rückert[1][2] (ur. 16 maja 1788 w Schweinfurcie, zm. 31 stycznia 1866 w Neuses[3]) – niemiecki poeta, orientalista, tłumacz, wykładowca, jeden z najpłodniejszych niemieckich poetów.

Życiorys

Pochodził ze starej frankońskiej rodziny[2]. Był pierworodnym synem prawnika Johanna Adama i Marii Barbary, córki prawnika[1]; miał siedmioro rodzeństwa, z czego czworo zmarło w dzieciństwie[1]. Rodzina przeprowadziła się ze Schweinfurtu w 1792 roku do Oberlaulingen[4]. Uczył się w gimnazjum w Schweinfurcie od 1802 do 1805 roku[3]. Ojciec życzył sobie, aby został prawnikiem, ale ta dyscyplina go nie zainteresowała i przerwał studia prawnicze[5]; studiował filologię w Würzburgu od 1805 roku[2], uczęszczał tamże na wykłady Johanna Jakoba Wagnera[6]; studiował następnie filologię germańską od 1808 roku[7] w Heidelbergu, nauczał prywatnie w Jenie[3] filologię klasyczną[2], m.in. mitologię[8], a także literaturę grecką i łacinę[9]. Zakończył te wykłady w 1812 roku i wyjechał do Ebern[9]. Publikował pod pseudonimem Freimud Raimar w 1814 roku[3]. Był zastępcą redaktora czasopisma „Morgenblatt”[10] od 1815 do 1817 roku[3], gdzie także publikował swoje wiersze[2]; zrezygnował z pracy dla czasopisma na początku 1817 roku[11]. W Rzymie przebywał od 1817 do 1819 roku[2], wyruszał na piesze wycieczki w rejony południowych i środkowych Włoch[6], podróżował pieszo po Szwajcarii[11] oraz Włoszech od 1817 do 1819 roku[3], w Rzymie spotykał się z artystami w Caffè Greco, m.in. z Bertelem Thorvaldsenem[11]. Od 1818 roku[3] studiował literaturę arabską i perską u Josepha von Hammer-Purgstalla, którego spotkał w tym roku w Wiedniu[12], tenże zapoznał go z językiem perskim i arabskim[13]. Interesował się poezją Bliskiego Wschodu, którą poznawał w Ebern[14]. Poślubił Luise Wiethaus-Fischer[13] w 1821 roku[3], którą poznał w 1820 roku podczas studiów orientalistycznych[7]. Od 1820 do 1825 (lub 1826[12]) roku mieszkał w Coburgu[3] niedaleko domu rodziców[12], nauczał wówczas prywatnie[12], mógł tamże korzystać z lepiej zaopatrzonej niż w Ebern biblioteki[15]. Mianowany profesorem zwyczajnym (niem. ordentlicher Professor) w 1826 roku[16]. Pracował jako profesor orientalistyki w Erlangen od 1826 (lub 1827[12]) do 1841 roku[3], objął to stanowisko po Johannie Arnoldzie Kannem[13]. Nabawił się choroby oczu około 1839 roku, leczył się w Bad Ems; podczas podróży poznał Clemensa Brentano[17] poprzez swojego przyjaciela, historyka Johanna Friedricha Böhmera, spotkał Brentano podczas wspólnego rejsu po Renie[12]. Był profesorem w Berlinie od 1841 do 1848 roku[3], gdzie mieszkał w kawalerce bez rodziny w 1842 roku[18]. Jego studentami w tym okresie byli orientaliści: Paul de Lagarde i Max Müller[12]. Duży wpływ wywarły na niego pisma filozoficzne Arthura Schopenhauera, które czytał w 1845 roku[13]. Zrezygnował z tej posady na własne życzenie i opuścił Berlin w marcu 1848 roku[18]. Przeszedł na emeryturę w 1848 roku[13], tworzył później poezje i pisma filozoficzne[13]. Od 1848 do śmierci mieszkał w Neuses koło Coburga[3], w majątku odziedziczonym po swoim teściu[12] w 1838 roku[19]. Jego żona zmarła 26 czerwca 1857 roku[20]. Po śmierci żony odizolował się od społeczeństwa, pojawił się publicznie dopiero w 1863 roku[13]. Zmarł na raka jelita grubego[13] w Neuses i został pochowany obok żony[20].

Cieszył się szacunkiem klasy średniej z uwagi na swoje wczesne sentymentalne wiersze, ale popadł w zapomnienie z początkiem XX wieku[21]. Twórczość orientalistyczna natomiast wzbudzała zainteresowanie badaczy[21]. Pełne wydanie dzieł wraz z ineditami przygotowywał Hans Wollschläger[21]. Wcześniejsze wydania określane jako kompletne były dalekie od zebrania całego dorobku pisarza[22].

Do jego utworów muzykę napisali m.in. Johannes Brahms, Heinrich von Herzogenberg, Carl Loewe, Gustav Mahler, Felix Mendelssohn-Bartholdy, Modest Musorgski, Max Reger, Franz Schubert, Robert i Clara Schumannowie[23].

Twórczość

Pomnik Friedricha Rückerta w Schweinfurcie

Poezja

Napisał ponad 10 000 wierszy (w samym okresie od 1848 do 1866 roku stworzył 10 000 wierszy, większość nie została opublikowana i zbadana[24]), z czego jesienią 1833 roku powstało około 150 wierszy[21]; około 2000 wierszy napisał w metrum klasycznym[21], co czyni go najpłodniejszym niemieckim poetą lirycznym[25]. Lata i wakacje spędzał w Neuses i tam powstało wiele jego utworów[12]. W wieku 14 lat pisał wiersze po łacinie, inspirowane dziełami Owidiusza[25]. Jego wczesne wiersze pochodzą z 1807 roku, m.in. opiewając miłość i piękno przyrody[26], utwory z tego okresu wykazują wpływ twórczości Friedricha von Matthissona[26], młodzieńcza poezja była oparta na wzorcach sentymentalizmu[2]. Od 1809–1810 roku zauważalny wpływ wywarł na niego zbiór Cudowny róg chłopca (niem. Des Knaben Wunderhorn) Achima von Arnima[27], pojawiły się w tym okresie dłuższe formy poetyckie[28]. Zakochał się w córce karczmarza, czego efektem są Amaryllis-Sonette[6]. Z okresu podróży po Włoszech pochodzi ponad sto ośmiowierszowych Sicicianen[6]. Następnie oddziaływała na niego poezja Johanna Wolfganga von Goethego, a także idee romantyzmu[29]. Napisał cykl 428 wierszy[30] pt. Kindertotenlieder w latach 1833–1834 po śmierci dwójki swoich dzieci[3][31], Luisy i Ernsta[32] (zob. cykl pieśni Kindertotenlieder Gustava Mahlera do pięciu z utworów z cyklu[30], a także Rückert-Lieder tego kompozytora). W poezji inspirowanej literaturą Bliskiego Wschodu odwołał się m.in. do Dywanu Zachodu i Wschodu Goethego[33].

Weisheit des Brahmanen to zdaniem samego autora poemat dydaktyczny; przypomina jednak bardziej pamiętnik, z anegdotami i aforyzmami[34]; utwór jest przepełniony krytyką społeczną, podtrzymuje ideę teodycei zachwianą po śmierci jego dzieci[21]. Formalnie poemat nawiązywał do dzieła Cherubinischem Wandersmann Angelusa Silesiusa[21]. Walczył o zjednoczenie Niemiec, jako jedyny przedstawiciel pokolenia Körnera opublikował Ein Dutzend Kampflieder für Schleswig-Holstein[13]. Jego twórczość przenika świadomość boskiej wszechobecności[35]. Można go zaliczyć do prekursorów poezji ekologicznej[21]. W swojej twórczości zwalczał feudalizm[21]. Zajmował się w swojej poezji starością, jako pierwszy niemiecki liryk pisał o takich tematach, jak utrata zębów, zaparcia, renta, stopniowa utrata wzroku[21].

W języku polskim ukazały się co najmniej dwie książki z tekstami poety: Przeobrażenia Abu-Zaijda z Seraju, czyli Zabawy Harira: w wolnem naśladowaniu niemieckiego poematu Franciszka Rueckerta (Józef Lompa, 1858) oraz Mądrości zebrane: antologia wierszy (2018, Gliwice, Epigraf)[36]. Wybrane wiersze Rückerta przełożył m.in. Adam Asnyk[37].

Dramat

W młodości napisał trzy dramaty[38]; ta młodzieńcza trylogia sztuk teatralnych o Napoleonie Bonapartem miała być próbą wskrzeszenia konwencji komedii Arystofanesa w duchu chrześcijańskim[13]. Od lat 30. XIX wieku zainteresował się ponownie dramatem oraz poezją dydaktyczno-filozoficzną[20]. W latach 40. XIX wieku wydał dramaty: Saul und Dawid (1843)[3], Kaiser Heinrich IV. (1844)[3] i Christofero Colombo (1845[3]).

Tłumaczenia

Znał ponad 40 języków obcych[24]. Przetłumaczył Nänie Friedricha Schillera na język grecki w wieku 17 lat[25]. Tłumaczył m.in. z języków perskich oraz indyjskich[20]. Interesowały go także języki: chaldejski, etiopski, koptyjski, ormiański, syryjski[18].

Przekładał z języka arabskiego m.in. poezje Hafeza (1822[6]) czy Imru al-Kajsa, wydane w 1843 roku[18]. Rudolf Alexander Schröder za arcydzieło translatoryki uznał jego Makamen des Hariri, przekład docenił Antoine Isaac Silvestre de Sacy[22].

Dzieła

  • Deutschen Gedichte (zbiór poezji, 1814)[39]
  • Napoleon und der Drache (sztuka teatralna, 1815)[40]
  • Napoleon und seine Fortuna (sztuka teatralna, 1818)[40]
  • Napoleon, der Unkenkönig (sztuka teatralna, niepublikowana)[40]
  • Liebesfrühling (zbiór poezji, 1821)[3]
  • Östliche Rosen (przekłady z Hafeza, 1822)[6]
  • Angereihten Perlen (aforystyczne aleksandryny, 1824)[40]
  • Kinderjahren eines Dorfamtmannsohns (pamiętniki, 1829)[2]
  • Hebräische Propheten, übersetzt und erläutert (1830)[6]
  • Schi-King (zbiór poezji chińskiej, przekład z łaciny na niemiecki, 1833)[6]
  • Gesammelte Gedichte (zbiór poezji w sześciu tomach, 1834–1838)[3]
  • Die Wisheit des Brahmanen (zbiór 2789 wierszy w sześciu tomach[41], 1836–1839)[3]
  • Sieben Bücher morgenländischer Sagen und Geschichten (1837)[6]
  • Brahmanische Erzählungen (1839)[6]
  • Nal und Damajanti[22]
  • Saul und Dawid (sztuka teatralna, 1843)[3]
  • Amrilkais, der Dichter und König (przekłazy z języka z arabskiego, 1843)[6]
  • Herodes der Große (sztuka teatralna, 1844)[3]
  • Kaiser Heinrich IV. (sztuka teatralna, 1844)[3]
  • Christofero Colombo (sztuka teatralna, 1845)[3]
  • Hamasa oder die ältesten arabischen Volkslieder (przekłady pieśni arabskich[18], 1846)[6][3]
  • Sakuntala (przekład, pośmiertnie, 1867)[6]
  • Kindertotenlieder (pośmiertnie, 1872)[3]
  • Poetisches Tagebuch (pośmiertnie, 1888)[3]
  • Koran (przekład, skrócona wersja, 1888)[6]

Upamiętnienie

W jego rodzinnym Schweinfurcie wzniesiono pomnik poety[6], pomnik w postaci popiersia znajduje się także w Neuses[42]. Ulica, przy której mieszkał w Coburgu została nazwana jego imieniem, a jego potomkowie zachowali wyposażenie domu w nienaruszonym stanie i założono w nim muzeum[42]. W Schweinfurcie działa stowarzyszenie Rückert-Gessellschaft e.V., które ma na celu kultywowanie pamięci o poecie i rozpowszechnianie jego dorobku[43].

Przypisy

  1. 1 2 3 Ellinger 1897 ↓, s. 8.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Dove 1991 ↓, s. 59.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Gunter Grimm (red.), Dichter Portraits: Bilder und Daten, Stuttgart: Reclam, 1992, s. 145, ISBN 978-3-15-028835-1 (niem.).
  4. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 10.
  5. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 12.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Schröder 1966 ↓, s. 263.
  7. 1 2 Brymm 2018 ↓, s. 11.
  8. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 13.
  9. 1 2 Ellinger 1897 ↓, s. 14.
  10. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 16.
  11. 1 2 3 Ellinger 1897 ↓, s. 17.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Schröder 1966 ↓, s. 264.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Dove 1991 ↓, s. 60.
  14. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 33.
  15. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 34.
  16. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 35.
  17. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 36.
  18. 1 2 3 4 5 Ellinger 1897 ↓, s. 47.
  19. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 46.
  20. 1 2 3 4 Ellinger 1897 ↓, s. 48.
  21. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Dove 1991 ↓, s. 61.
  22. 1 2 3 Schröder 1966 ↓, s. 262.
  23. ↑ Claudia Schwierczinski, Wiosna miłości Schumannów. O współpracy pomiędzy Rückertem a parą kompozytorów, [w:] Friedrich Rückert i inni, Mądrości zebrane: antologia wierszy, Gliwice: Epigraf, 2018, s. 55, ISBN 978-83-949430-5-9.
  24. 1 2 Brymm 2018 ↓, s. 14.
  25. 1 2 3 Schröder 1966 ↓, s. 258.
  26. 1 2 Ellinger 1897 ↓, s. 18.
  27. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 20.
  28. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 21.
  29. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 23.
  30. 1 2 Georg Predota, Gustav Mahler: Songs on the Death of Children [online], 12 stycznia 2015 [dostęp 2026-02-06] (ang.).
  31. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 37.
  32. ↑ Brymm 2018 ↓, s. 12.
  33. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 40–41.
  34. ↑ Schröder 1966 ↓, s. 265.
  35. ↑ Schröder 1966 ↓, s. 260.
  36. ↑ Katalog Biblioteki Narodowej – Friedrich Rückert [online], katalogi.bn.org.pl [dostęp 2026-02-06] (ang.).
  37. ↑ Asnyk Adam Prot (1838–1897), [w:] Bibliografia Literatury Polskiej Nowy Korbut, t. 13. Hasła ogólne, hasła osobowe A-F, Państwowy Instytut Wydawniczy; Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 1970, s. 102 (pol.).
  38. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 48–49.
  39. ↑ Ellinger 1897 ↓, s. 30.
  40. 1 2 3 4 Ellinger 1897 ↓, s. 49.
  41. ↑ Tomasz Hanzel, Mądrość Bramina Friedricha Rückerta – historia powstania, [w:] Friedrich Rückert i inni, Mądrości zebrane: antologia wierszy, Gliwice: Epigraf, 2018, s. 16, ISBN 978-83-949430-5-9.
  42. 1 2 Friedrich-Rückert-Gedächtnisstätte (Museum) [online], museen.de [dostęp 2026-02-06] (niem.).
  43. ↑ Brymm 2018 ↓, s. 15.

Bibliografia

  • Claudia Brymm, Życie i twórczość Friedricha Rückerta, [w:] Friedrich Rückert i inni, Mądrości zebrane: antologia wierszy, Gliwice: Epigraf, 2018, ISBN 978-83-949430-5-9.
  • Richard Dove, Friedrich Rückert, [w:] Literatur Lexikon: Autoren und Werke deutscher Sprache, Walther Killy, Hans Fromm (Mitarb.), t. 10, Ros – Sel, Gütersloh–München: Bertelsmann Lexikon Verlag, 1991 (niem.).
  • Rückerts Leben und Werke, [w:] Rückerts Werke, Georg Ellinger, wyd. 1897, t. Bd. 1, Leipzig–Wien: Bibliographisches Institut (Meyers Klassiker-Ausgaben in 150 Bänden) (niem.).
  • Rudolf Alexander Schröder, Friedrich Rückert 1788–1866, [w:] Die grossen Deutschen: deutsche Biographie, Hermann Heimpel, Theodor Heuss, Benno Reifenberg, wyd. Propyläen, t. 5, Ergänzungsband, Berlin 1966 (niem.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.