Fryderyk Tadanier
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Narodowość |
polska |
| Alma Mater | |
| Dziedzina sztuki | |
| Epoka | |
| Ważne dzieła | |
|
Dom Czynszowy Będzikiewicza | |
| Odznaczenia | |
  | |
Fryderyk Tadanier (ur. 18 stycznia 1892 w Kamionce Strumiłowej[1], zm. 1 listopada 1960 w Krakowie[1]) – polski architekt, przedstawiciel modernizmu z elementami ekspresjonizmu[2].
Życiorys
Był synem Abrahama Isaaka zawiadowcy tartaku i Pepi Mager, mial starszego brata Wilhelma prawnika i sędziego[1][3]. Uczył się w Wyższej Szkole Realnej we Lwowie[1]. Następnie w 1909 podjął studia na Wydziale Budownictwa Lądowego Politechniki Lwowskiej[4]. 24 lutego 1915 zdał egzamin dyplomowy[3]. Praktykował u Jana Lewickiego. Po wojnie został Generalnym Inspektorem Odbudowy Ministerstwa Robót Publicznych; pełnił tę funkcję do 1922[1].
Związany był od początku lat 20. XX wieku z Krakowem. W tym okresie zaprojektował szereg budynków mieszkaniowych i użyteczności publicznej. Współpracował m.in. z Adolfem Szyszko-Bohuszem i Wacławem Krzyżanowskim. Kierował odbudową infrastruktury po katastrofie w Witkowicach. W 1927 uzyskał krakowską licencję koncesjonowanego budowniczego. Po otrzymaniu licencji otworzył własne przedsiębiorstwo architektoniczne. W latach 30. pracował również jako rzeczoznawca budowlany w Wieliczce i Krakowie. Wykładał w Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w latach 1935-1939. Należał do rady redakcyjnej czasopisma „Architekt”[1]. Był członkiem ZAWK/SARP[1].
Wystąpił w 1927 z Żydowskiej Gminy Wyznaniowej, w 1938 przyjął chrzest, a w Boże Narodzenie w 1938 poślubił w kościele św. Aleksandra w Warszawie Józefę Krzepowską. W czasie II wojny światowej ukrywał się poza Krakowem, z żoną aby ją chronić wziął fikcyjny rozwód[3]. W styczniu 1945 wrócił do miasta[1]. W latach 1945–1948 prowadził biuro projektowe, jednocześnie pracował w Biurze Budowlanym ZUS[1]. Od 1949 był naczelnym inżynierem Centralnego Biura Projektów Architektonicznych i Budowlanych, późniejszego Miastoprojektu, a od 1952 do 1959 pracował jako zastępca dyrektora Tadeusza Ptaszyckiego[1][5]. Pracował w tym przedsiębiorstwie do śmierci. W roku akademickim 1953-1954 wykładał geometrię wykreślną na Wydziale Architektury Wnętrz krakowskiej ASP[3]. Pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera CD-płd.-4)[6].
Odznaczenia
Dzieła
- budynki poczty w Częstochowie (razem z Adolfem Szyszko-Bohuszem), Rabce Zdroju, Będzinie i Krynicy-Zdroju,
- dom czynszowy Będzikiewicza na rogu pl. Inwalidów 7-8 i al. Słowackiego 2, 1930-31
- budynek Komunalnej Kasy Oszczędności (zwany przed wojną „krakowskim drapaczem chmur”) przy placu Szczepańskim 5, 1936 (razem z Stefanem Strojkiem)
- budynek Wydziału Powiatowego na rogu al. Słowackiego 18a i ul. Łobzowskiej 44, 1935-36, (razem ze Stefanem Strojkiem),
- przebudowa Poczty Głównej przy ul. Wielopole 2, 1930-31,
- Dom Funduszu Emerytalnego Urzędników Tymczasowego Wydziału Powiatowego w Krakowie przy ulicy Chopina 5 1933-1934 (razem ze Stefanem Strojkiem)[3],
- dom społeczny Wojewódzkiego Związku Międzykomunalnego Opieki Społecznej przy ulicy Praskiej, 1935-37,
- Osiedle Robotnicze na Dębnikach przy ul. Praskiej, 1935-39 (wg B. Zbroi pełnił tam jedynie obowiązki kierownika budowy, a projektantem był Stefan Piwowarczyk[4]),
- Kamienica Fabryki Ćmielów w Krakowie przy ul. Biskupiej 11 i ul. Sereno Fenn’a 2, 1937-1938,
- dom czynszowy przy ul. św. Marka 8 (Kamienica Pod Pszczółkami),
- przebudowa Teatru Bagatela, 1938,
- Fabryka Porcelany Boguchwała (obecnie Zakłady Porcelany Elektrotechnicznej „ZAPEL” w Boguchwale), 1938-1939[7],
- Kamienica Fabryki Ćmielów przy placu Matejki 2, 1938-1940,
- Dom Wypoczynkowy Dzieci Powiatu Krakowskiego w Radziszowie. 1935-1937[3],
- Kamienica czynszowa przy ulicy Grójeckiej 34 w Warszawie 1938[3],
- Kamienica czynszowa pod numerem 67 przy al. płk. Władysława Beliny-Prażmowskiego w Krakowie 1945[3],
- budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy ul. Pędzichów 27, 1947-48.
Kraków pl. Inwalidów 7-8
Kamienica Będzikiewicza, 1931
Kraków pl. Szczepański 5
Kamienica czynszowa KKOPK, 1932 (wspólnie ze Stefanem Strojkiem)
Kraków al. Słowackiego 18a-20
Starostwo powiatowe, 1935 (wspólnie ze Stefanem Strojkiem)
Kraków ul. św. Marka 8
Kamienica Pod Pszczółkami, 1937
Kraków pl. Matejki 2
Kamienica, 1938
Budynek Komunalnej Kasy Oszczędności w Krynicy Zdroju, 1938 (wspólnie z Kazimierzem Kulczyńskim)
Kamienica przy Grójeckiej 34 w Warszawie
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Barbara Zbroja, Leksykon architektów i budowniczych pochodzenia żydowskiego w Krakowie w latach 1868-1939, Kraków: Wysoki Zamek, 2023, s. 224-236, ISBN 978-83-966500-2-3.
- 1 2 Fryderyk Tadanier. Krakowski Szlak Modernizmu. [dostęp 2015-09-19]. (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kamila Twardowska, Fryderyk Tadanier, Kraków: Instytut Architektury, 2016, s. 11-70, 81-151, ISBN 978-83-63786-13-7.
- 1 2 3 Barbara Zbroja: Architektura międzywojennego Krakowa 1918-1939. Kraków: Wysoki Zamek, 2013, s. 320. ISBN 978-83-936117-7-5.
- 1 2 Encyklopedia Krakowa. Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 1135. ISBN 83-01-13325-2.
- ↑ Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych [online], www.zck-krakow.pl [dostęp 2021-06-18].
- ↑ Waldemar Bałda, Siła Wyższa w COP-ie. Fabryka porcelany elektrotechnicznej w Boguchwale, historia.interia.pl, 27 maja 2014.