Gęsiec

Gęsiec
Plectropterus gambensis[1]
(Linnaeus, 1766)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

blaszkodziobe

Rodzina

kaczkowate

Podrodzina

kaczki

Plemię

Plectropterini
Eyton, 1838[2]

Rodzaj

Plectropterus[3]
Stephens, 1824

Gatunek

gęsiec

Synonimy

Rodzaju:

  • Anatigralla Lafresnaye, 1834[4]

Gatunku:

  • Anas gambensis Linnaeus, 1766[5]
Podgatunki
  • P. g. gambensis (Linnaeus, 1766)
  • P. g. niger P.L. Sclater, 1877
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6]

Zasięg występowania
Mapa występowania

Gęsiec[2], gęsiec gambijski[7] (Plectropterus gambensis) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), spokrewniony z gęsiami i kaczkami. Odróżnia się od nich jednak odrębnymi cechami anatomicznymi i dlatego włącza się go do osobnej podrodziny Plectropterinae[8] lub umieszcza w plemieniu Plectropterini w obrębie podrodziny kaczek[2]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Plectropterus[2][9][10]. Występuje w Afryce Subsaharyjskiej. Nie jest zagrożony.

Etymologia

  • Plectropterus: gr. πληκτρον plēktron – „kogucia ostroga”; -πτερος -pteros – „-skrzydły”, od πτερον pteron – „skrzydło”[11].
  • gambensis: Gambia[12].
  • Anatigralla: łac. anas, anatis – „kaczka”; grallae – „szczudła”, od archaicznego gradula – „kroczek”, od gradus – „krok”[13].

Zasięg występowania

Gęsiec występuje w zależności od podgatunku[9][10]:

Wygląd zewnętrzny

Dymorfizm między płciami przejawia się m.in. większymi naroślami w części twarzowej u samców

Dorosłe gęśce osiągają 75–115 cm długości i przeciętnie 4–6,8 kg masy ciała, choć czasem ich masa wynosi nawet 9 kg, przy czym samce są wyraźnie większe niż samice[14][15]. Należą do największych afrykańskich ptaków wodnych i uchodzą za jedne z największych gęsi.
Większość ich ubarwienia jest czarna, z białą częścią twarzową i dużymi białymi plamami na skrzydłach. Długie nogi są cielistej barwy. Nominatywny podgatunek P. g. gambensis ma rozległe białe pole na brzuchu i po bokach ciała, ale podgatunek P. g. niger, który występuje w południowym biegu rzeki Zambezi, na brzuchu posiada jedynie małe białe plamki.

Kaczor różni się od kaczki nie tylko rozmiarem, ale i większą twarzową czerwoną łatką, która rozszerza się za czerwonym dziobem, oraz naroślą u podstawy górnej szczęki.

Ekologia i zachowanie

Gęsiec występuje na bagnach, rzekach, jeziorach, zbiornikach wodnych itp., szczególnie gdy są otoczone rozproszonymi drzewami i położone w pobliżu łąk lub gruntów ornych[5].

Gęśce zwykle nie wydają żadnych dźwięków, ale gdy lecą, można usłyszeć cienki gwizd. Duże gniazdo ukryte jest zazwyczaj w roślinności w pobliżu wody, ale ptaki wykorzystują też szczeliny w drzewach, inne szczeliny oraz stare gniazda warug. W zniesieniu 6–14 jaj[5]. Ostroga na zagięciu skrzydeł może im służyć do prowadzenia walki.

Ten płodny i towarzyski gatunek żeruje na pastwiskach jedząc rośliny łąkowe, ale środek dnia przeznacza na odpoczynek nad wodą.

Status zagrożenia i ochrona

Gęsiec jest jednym z gatunków, którego dotyczy porozumienie o ochronie migracji ptaków wodnych Afryki i Eurazji (AEWA)[16]. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje go za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała liczebność światowej populacji na 300–500 tysięcy osobników (co przelicza się na 200–333 tysięcy osobników dorosłych), zaś jej trend oceniła jako stabilny[6].

Przypisy

  1. ↑ Plectropterus gambensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 1 2 3 4 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Anatidae Leach, 1819 - kaczkowate - Ducks, Geese, Swans (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-07-28].
  3. ↑ Plectropterus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2011-04-02] (ang.).
  4. ↑ F. de Lafresnaye: Séance publique de la Société linnéenne de Normandie. Caen: 1837, s. 37. (fr.).
  5. 1 2 3 del Hoyo, J., Elliot, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 1. Ostrich to Ducks, Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 593, ISBN 84-87334-10-5.
  6. 1 2 BirdLife International, Plectropterus gambensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2026-1 [dostęp 2026-07-28] (ang.).
  7. ↑ Denis Lepage: Gęsiec (Plectropterus gambensis) (Linnaeus, 1766). Avibase. [dostęp 2013-11-09].
  8. ↑ John H. Boyd III: Anatidae: Ducks, Geese, Swans. [w:] Aves—A Taxonomy in Flux Version 3.51 [on-line]. John Boyd’s Home Page, 2024-07-02. [dostęp 2026-07-28]. (ang.).
  9. 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-07-28] (ang.).
  10. 1 2 AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
  11. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Plectropterus [dostęp 2026-07-28].
  12. ↑ The Key to Scientific Names ↓, gambensis [dostęp 2026-07-28].
  13. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Anatigralla [dostęp 2026-07-28].
  14. ↑ Spur-winged Goose (Plectropterus gambensis) [online], WAZA : World Association of Zoos and Aquariums [zarchiwizowane z adresu 2018-07-21] (ang.).
  15. ↑ Spur-winged goose. [w:] Garst Wildlife Photographic Collection [on-line]. Colorado State University. [dostęp 2021-06-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-11)]. (ang.).
  16. ↑ Plectropterus gambensis. AEWA – Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds. [dostęp 2019-11-10]. (ang.).

Bibliografia

  • Ian Sinclair, Phil Hockey and Warwick Tarboton, SASOL Birds of Southern Africa (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1.
  • Steve Madge, Wildfowl, Hilary Burn, London: Christopher Helm, 1987, ISBN 0-7470-2201-1, OCLC 16804964.
  • The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.