Gacek (nietoperze)

Gacek
	Plecotus
	É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818
	; Gacek sardyński (P. sardus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	nietoperze
Podrząd	mroczkokształtne
Nadrodzina	Vespertilionoidea
Rodzina	mroczkowate
Podrodzina	mroczki
Plemię	gacki
Rodzaj	gacek
	Typ nomenklatoryczny
	Vespertilio auritus Linnaeus, 1758
Synonimy
	Macrotus Leach, 1816; Plecautus F. Cuvier, 1829;
	Macrotus Leach, 1816; Plecautus F. Cuvier, 1829;
Gatunki
	22 gatunki (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	22 gatunki (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście

Gacek^[4] (Plecotus) – rodzaj ssaków z podrodziny mroczków (Vespertilioninae) w obrębie rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji i Afryce^[5]^[6]^[7].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 39–58,5 mm, długość ogona 37–55 mm, długość ucha 29–42 mm, długość tylnej stopy 6,7–12,6 mm, długość przedramienia 35,2–46 mm; masa ciała 5–10 g^[6]^[8].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1818 roku francuski przyrodnik Étienne Geoffroy Saint-Hilaire w rozdziale zatytułowanym Opis ssaków występujących w Egipcie opublikowanym w publikacji o tytule Opis Egiptu, czyli zbiór obserwacji i badań przeprowadzonych w Egipcie podczas wyprawy armii francuskiej^[1]. Geoffroy Saint-Hilaire wymienił dwa gatunki – Vespertilio barbastellus von Schreber, 1774 i Vespertilio auritus Linnaeus, 1758 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Vespertilio auritus Linnaeus, 1758 (gacek brunatny).

Etymologia

Macrotus: gr. μακρος makros ‘długi’; ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’^[9]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Macrotus europseus Leach, 1816 (= Vespertilio auritus Linnaeus, 1758).
Plecotus (Plecautus): gr. πλεκω plekō ‘owijać, skręcać’; ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’^[10].

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki^[11]^[8]^[5]^[4]:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[4]	Podgatunki^[6]^[5]^[8]	Rozmieszczenie geograficzne^[6]^[5]^[8]	Podstawowe wymiary^[6]^[8]^[c]	Status IUCN^[12]
Plecotus austriacus	(J.B. Fischer, 1829)	gacek szary	gatunek monotypowy	Półwysep Iberyjski, południowa Wielka Brytania i południowa Szwecja do zachodniej Ukrainy i Półwyspu Bałkańskiego, główne śródziemnomorskie wyspy oraz Madera; zakres wysokości: do 1390 m n.p.m.	DC: 4,1–5,8 cm DO: 3,7–5,5 cm DP: 3,6–4,3 cm MC: 6–10 g	NT
Plecotus teneriffae	Barrett-Hamilton, 1907	gacek kanaryjski	gatunek monotypowy	endemit Hiszpanii: Wyspy Kanaryjskie (Teneryfa, La Palma, El Hierro i prawdopodobnie La Gomera); zakres wysokości: do 2300 m n.p.m.	DC: 4,5–5,5 cm DO: 4,4–5,2 cm DP: 4–4,6 cm MC: brak danych	CR
Plecotus gaisleri	Benda, Kiefer, Hanák & Veith, 2004	gacek afrykański	gatunek monotypowy	strefa śródziemnomorska od Maroka na wschód do północnej Libii, wstępnie Włochy i Malta; zakres wysokości: 0–2600 m n.p.m.	DC: 4,5–5,5 cm DO: 4,4–5,2 cm DP: 3,7–4,1 cm MC: 5–8 g	NE
Plecotus christii	J.E. Gray, 1838	gacek nubijski	2 podgatunki	Egipt, północny Sudan, południowy Izrael i południowo-zachodnia Jordania	DC: 4,2–5,4 cm DO: 4,2–4,8 cm DP: 3,6–4,1 cm MC: 6–8 g	DD
Plecotus kolombatovici	Đulić, 1980	gacek bałkański	gatunek monotypowy	wzdłuż wybrzeży Morza Adriatyckiego do Grecji, południowej Turcji, północno-zachodniej Syrii i Libii, niektóre wyspy wschodniego Morza Śródziemnego; prawdopodobnie Izrael, Palestyna i Jordania; zakres wysokości: 0–800 m n.p.m.	DC: 4,2–5,4 cm DO: 4,2–4,8 cm DP: 3,6–3,9 cm MC: około 7 g	LC
Plecotus balensis	Kruskop & Lavrenchenko, 2000	gacek etiopski	gatunek monotypowy	endemit Etiopii: znany z pewnością z górnych pasów lasu Harenna (Park Narodowy Bale) i góry Aune Yosef; zakres wysokości: 2000–3000 m n.p.m.	DC: 4,5–5 cm DO: 4,7–5,5 cm DP: 3,6–4,2 cm MC: 6,5–8,5 g	DD
Plecotus turkmenicus	Strelkov, 1988	gacek turkmeński	gatunek monotypowy	południowo-zachodni Kazachstan, zachodni Uzbekistan i zachodni Turkmenistan; być może Mongolia	DC: około 5,5 cm DO: około 5 cm DP: około 4,5 cm MC: około 9 g	LC
Plecotus strelkovi	Spitzenberger, 2006	gacek tienszański	gatunek monotypowy	Góry (wraz z Pamirem i Tienszanem) we wschodnim Kazachstanie, północno-zachodnich Chinach, zachodniej Mongolii, wschodnim Kirgistanie, wschodnim Tadżykistanie i północnym Afganistanie; być może północno-wschodni Iran	DC: 4,9–5,8 cm DO: 4,2–5,1 cm DP: 4–4,4 cm MC: 6,8–9,3 g	LC
Plecotus ognevi	Kishida, 1927	gacek amurski	gatunek monotypowy	skrajnie wschodni Kazachstan i góry Azji Środkowej na wschód przez Mongolię i północno-wschodnie Chiny do Półwyspu Koreańskiego i Rosyjskiego Dalekiego Wschodu (wraz z wyspą Sachalin)	DC: 4,8–5 cm DO: 4,4–4,6 cm DP: 4–4,2 cm MC: 7–9 g	LC
Plecotus kozlovi	Bobrinski, 1926	gacek duży	gatunek monotypowy	środkowa i południowa Mongolia i północno-środkowe Chiny (Kotlina Cajdamska)	DC: brak danych DO: 4,6–5,2 cm DP: 4,3–4,6 cm MC: brak danych	LC
Plecotus gobiensis	Dolch, M. Stubbe, Gärtner, K. Thiele, Ariunbold, Batsaikhan, Lkhagvasuren, A. Stubbe & Steinhauser, 2021		gatunek monotypowy	endemit Mongolii: ograniczony do oaz w transałtajskiej Gobi	DC: 4,4–6,5 cm DO: 3,6–6,3 cm DP: 4–6,3 cm MC: 6,5–11 g	NE
Plecotus homochrous	B.H. Hodgson, 1847	gacek pendżabski	gatunek monotypowy	południowe Himalaje w północnym Pakistanie, północno-zachodnich Indiach i Nepalu; zakres wysokości: 1500–3120 m n.p.m.	DC: 4–4,5 cm DO: 4,8–5 cm DP: 3,6–4,4 cm MC: brak danych	DD
Plecotus taivanus	Yoshiyuki, 1991	gacek tajwański	gatunek monotypowy	endemit Tajwanu: górskie obszary; zakres wysokości: około 2250 m n.p.m.	DC: 4,8–5 cm DO: 4,7–4,9 cm DP: 3,5–3,8 cm MC: brak danych	NT
Plecotus sacrimontis	G.M. Allen, 1908	gacek japoński	gatunek monotypowy	Japonia (Hokkaido wraz z wyspami Rebun-tō i Rishiri-tō, Honsiu i Sikoku) oraz południowe Wyspy Kurylskie (Iturup, Kunaszyr i Szykotan); zakres wysokości: 700–1700 m n.p.m.	DC: 4,4–5,7 cm DO: 4,3–5,4 cm DP: 3,8–4,4 cm MC: 7,4–9,2 g	LC
Plecotus wardi	O. Thomas, 1911	gacek himalajski	gatunek monotypowy	północny Afganistan, północny Pakistan, północne Indie, Nepal oraz rozłącznie w Chinach (zachodni Syczuan); zakres wysokości: 1700–3600 m n.p.m.	DC: 4,7–5,3 cm DO: 4,9–5,4 cm DP: 4,2–4,6 cm MC: brak danych	LC
Plecotus macrobullaris	Kuzyakin, 1965	gacek alpejski	gatunek monotypowy	Pireneje, Alpy, Półwysep Bałkański, Grecja, Turcja (Anatolia), Kaukaz, południowo-wschodnia Syria, zachodni Iran, Korsyka i Kreta; zakres wysokości: 0–2800 m n.p.m.	DC: 4,6–5,5 cm DO: 4,1–5,3 cm DP: 3,7–4,6 cm MC: 6–10 g	LC
Plecotus sardus	Mucedda, Kiefer, Pidinchedda & Veith, 2002	gacek sardyński	gatunek monotypowy	endemit Włoch: Sardynia	DC: około 4,5 cm DO: około 5,1 cm DP: 4,1–4,2 cm MC: brak danych	CR
Plecotus auritus	(Linnaeus, 1758)	gacek brunatny	2 podgatunki	większość Europy (wraz z Wyspami Brytyjskimi, Półwyspem Iberyjskim, Sardynią, południową Skandynawią i południową Finlandią) na wschód do Uralu i Kaukazu; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.	DC: 3,9–4,6 cm DO: 3,9–4,9 cm DP: 3,5–4,3 cm MC: 6–9 g	LC {

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, NT – gatunek bliski zagrożenia, CR – gatunek krytycznie zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe w czasach prehistorycznych:

Plecotus abeli Wettstein-Westersheim, 1923^[13] (Austria; plejstocen)
Plecotus pliocaenicus Topál, 1989^[14] (Węgry; pliocen)
Plecotus rabederi Woloszyn, 1987^[15] (Polska; pliocen)
Plecotus schoepfelii Rosina & Rummel, 2012^[16] (Niemcy; miocen)

Uwagi

↑ Nomen nudum.
↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Plecotus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona (bez ogona); DP – długość przedramienia; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 É. Geoffroy Saint-Hilaire: Description des mammifères qui se trouvent en Egypte. W: France. Commission des sciences et arts d’Egypte: Description de l’Égypte, ou, Recueil des observations et des recherches qui ont été faites en Égypte pendant l’expédition de l’armée française. T. 2. Paris: Imprimerie impériale, 1817, s. 112. (fr.).
↑ W.E. Leach: Systematic Catalogue of the Specimens of the Indigenous Mammalia and Birds that are Preserved in the British Museum. London: Richard and Arthur Taylor, 1816, s. 5. (ang.).
↑ F. Cuvier: Zoologie = Mammalogie. W: Dictionnaire des sciences naturelles, dans lequel on traite méthodiquement des différens êtres de la nature, considérés soit en eux-mêmes, d’après l’état actuel de nos connoissances, soit relativement à l’utilité qu’en peuvent retirer la médecine, l’agriculture, le commerce et les artes. Suivi d’une biographie des plus célèbres naturalistes. T. 59. Paris & Strasbourg: F. G. Levrault & Le Normant, 1829, s. 415. (fr.).
1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 122. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 242–244. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 3 4 5 R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 865–870. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Plecotus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-05]. (ang.).
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 546–547. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 395.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 546.
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-29]. (ang.).
↑ Taxonomy: Plecotus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-09-18]. (ang.).
↑ О. Wettstein-Westersheim. Drei neue fossile Fledermäuse und die diluvialen Kleinsäugerrestes im allgemeinen, aus der Drahenhöhle bei Mixnitz. „Sitzungsberichte der Österreichischen Akademie der Wissenschaften”. 7, s. 39–41, 1923. (niem.).
↑ G. Topál. Tertiary and Early Quaternary remains of Corynorhinus and Plecotus from Hungary (Mammalia, Chiroptera). „Vertebrata Hungarica”. 23, s. 51, 1989. (ang.).
↑ B.W. Wołoszyn. Pliocene and Pleistocene bats of Poland. „Acta Palaeontologica Polonica”. 32 (3–4), s. 287, 1987. (ang.).
↑ V.V. Rosina & M. Rummel. The bats (Chiroptera, Mammalia) from the Early Miocene of Petersbuch (Bavaria, Southern Germany). „Geobios”. 45 (5), s. 473, 2012. DOI: 10.1016/j.geobios.2011.10.015. (ang.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
A. Kiefer & M. Veith. A new species of long-eared bat from Europe. „Myotis”. 39, s. 5-16, 2001. (ang.).

[2] Nomen nudum.

[4] Niepoprawna późniejsza pisownia Plecotus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818.

[14] DC – długość ciała; DO – długość ogona (bez ogona); DP – długość przedramienia; MC – masa ciała

[Geoffroy-1] 1 2 É. Geoffroy Saint-Hilaire: Description des mammifères qui se trouvent en Egypte. W: France. Commission des sciences et arts d’Egypte: Description de l’Égypte, ou, Recueil des observations et des recherches qui ont été faites en Égypte pendant l’expédition de l’armée française. T. 2. Paris: Imprimerie impériale, 1817, s. 112. (fr.).

[Leach-3] W.E. Leach: Systematic Catalogue of the Specimens of the Indigenous Mammalia and Birds that are Preserved in the British Museum. London: Richard and Arthur Taylor, 1816, s. 5. (ang.).

[cuv-5] F. Cuvier: Zoologie = Mammalogie. W: Dictionnaire des sciences naturelles, dans lequel on traite méthodiquement des différens êtres de la nature, considérés soit en eux-mêmes, d’après l’état actuel de nos connoissances, soit relativement à l’utilité qu’en peuvent retirer la médecine, l’agriculture, le commerce et les artes. Suivi d’une biographie des plus célèbres naturalistes. T. 59. Paris & Strasbourg: F. G. Levrault & Le Normant, 1829, s. 415. (fr.).

[Cichocki&inni-6] 1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 122. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-7] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 242–244. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[Moratelli&inni-8] 1 2 3 4 5 R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 865–870. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).

[Wilson&Reeder-9] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Plecotus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-05]. (ang.).

[amw-10] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 546–547. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/403/mode/1up_395]-11] Palmer 1904 ↓, s. 395.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/554/mode/1up_546]-12] Palmer 1904 ↓, s. 546.

[mdd-13] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-29]. (ang.).

[15] Taxonomy: Plecotus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-09-18]. (ang.).

[wet-16] О. Wettstein-Westersheim. Drei neue fossile Fledermäuse und die diluvialen Kleinsäugerrestes im allgemeinen, aus der Drahenhöhle bei Mixnitz. „Sitzungsberichte der Österreichischen Akademie der Wissenschaften”. 7, s. 39–41, 1923. (niem.).

[top-17] G. Topál. Tertiary and Early Quaternary remains of Corynorhinus and Plecotus from Hungary (Mammalia, Chiroptera). „Vertebrata Hungarica”. 23, s. 51, 1989. (ang.).

[wol-18] B.W. Wołoszyn. Pliocene and Pleistocene bats of Poland. „Acta Palaeontologica Polonica”. 32 (3–4), s. 287, 1987. (ang.).

[ros&rum-19] V.V. Rosina & M. Rummel. The bats (Chiroptera, Mammalia) from the Early Miocene of Petersbuch (Bavaria, Southern Germany). „Geobios”. 45 (5), s. 473, 2012. DOI: 10.1016/j.geobios.2011.10.015. (ang.).

[1]

[a]

[2]

[b]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[c]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]