Galerina
 Hełmówka rdzawa | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
hełmówka |
| Nazwa systematyczna | |
| Galerina Earle Bulletin of the New York Botanical Garden 5: 423 1909 | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Galerina vittiformis (Fr.) Earle | |
Galerina Earle (hełmówka) – rodzaj grzybów należący do rodziny Galerinaceae[1].
Charakterystyka
Grzyby saprotroficzne rosnące na mchu, ziemi lub drewnie. Owocniki wysmukłe z cienką skórką, mającą promieniowe strzępki. Kapelusze przeważnie suche, higrofaniczne, ze śladami osłony lub bez nich. Blaszki przyrośnięte. Trzony suche, kosmkowate lub nagie, rzadko ze skórkowatym pierścieniem, czasami ze strefą pierścieniową. Wysyp zarodników rdzawożółty lub rdzawobrązowy. Bazydiospory gładkie do brodawkowatych, migdałkowate, zwykle bez pory rostkowej, trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle)[2].
Wiele gatunków to grzyby mszakolubne. U gatunków tych trzony często są bardzo cienkie, nitkowate, gdyż ich kapelusze podtrzymywane są przez gęste pędy mchów[3]. Identyfikacja wielu gatunków hełmówek jest trudna i często konieczna jest analiza ich cech mikroskopowych[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji: Galerinaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi według Index Fungorum[1].
Takson utworzył Franklin Sumner Earle w 1909 r. Gatunkiem typowym jest Galerina vittiformis (Fr.) Earle[1]. Synonimy naukowe:
- Agaricus trib. Galera Fr.
- Galera (Fr.) P. Kumm.
- Galerula P. Karst.
- Phaeogalera Kühner
- Pholidotopsis Earle
- Velomycena Pilát, Schweiz[4].
Polską nazwę podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były dawniej jako bedłka lub łuskwiak[5].
- Galerina allospora A.H. Sm. & Singer 1955[6] – hełmówka pierścieniowozarodnikowa[7]
- Galerina ampullaceocystis P.D. Orton 1960 – hełmówka ampułkowatorozwierkowa
- Galerina atkinsoniana A.H. Sm. 1953 – hełmówka mchowa
- Galerina badipes (Fr.) Kühner 1935 – hełmówka brązowotrzonowa
- Galerina calyptrata P.D. Orton 1960 – hełmówka okrytozarodnikowa
- Galerina camerina (Fr.) Kühner 1955 – hełmówka świerkowa[8], hełmówka sklepiona[7]
- Galerina caulocystidiata Arnolds 1982[9] – hełmówka trzonocystydowa[7]
- Galerina cephalotricha Kühner 1973[9] – hełmówka głowocystydowa[7]
- Galerina cerina A.H. Sm. & Singer 1955 – hełmówka woskowata
- Galerina cinctula P.D. Orton 1960[9] – hełmówka wielkorozwierkowa[7]
- Galerina clavata (Velen.) Kühner 1935 – hełmówka wielkozarodnikowa
- Galerina embolus (Fr.) P.D. Orton 1960 – hełmówka piaskowa
- Galerina fallax A.H. Sm. & Singer 1955 – hełmówka bezpierścieniowa
- Galerina farinacea A.H. Sm. 1957[9] – hełmówka mokradłowa[7]
- Galerina fennica A.H. Sm. 1964[9] – hełmówka czapkozarodnikowa[7]
- Galerina gibbosa J. Favre 1936 – hełmówka żółtobrązowa
- Galerina graminea (Velen.) Kühner 1935 – hełmówka murawowa[10], hełmówka trawowa[7]
- Galerina heimansii Reijnders 1959 – hełmówka czerwonawoblaszkowa
- Galerina hybrida Kühner 1969[9] – hełmówka piszczelocystydowa[7]
- Galerina hypnorum (Schrank) Kühner, 1935 – hełmówka mszarowa
- Galerina jaapii A.H. Sm. & Singer 1955 – hełmówka grzybówkopodobna, hełmówka grzybówkowata[7]
- Galerina josserandii Kühner 1957 – hełmówka torfowcolubna[11]
- Galerina karstenii A.H. Sm. & Singer 1964[9] – hełmówka rdzawawa[7]
- Galerina marginata (Batsch) Kühner 1935 – hełmówka jadowita
- Galerina mniophila (Lasch) Kühner 1935 – hełmówka mcholubna
- Galerina mycenoides (Fr.) Kühner 1935[9] – hełmówka grzybówkowata[7]
- Galerina nana (Petri) Kühner 1935 – hełmówka drobna
- Galerina norvegica A.H. Sm. 1964 – hełmówka norweska
- Galerina pallida (Pilát) E. Horak & M.M. Moser 1967[9] – hełmówka blada[7]
- Galerina paludosa (Fr.) Kühner 1935 – hełmówka błotna
- Galerina permixta (P.D. Orton) Pegler 1975 – hełmówka wierzbowa, hełmówka wierzbolubna[7]
- Galerina perplexa A.H. Sm. 1964[9] – hełmówka oszroniona[7]
- Galerina phillipsii D.A. Reid 1984 – hełmówka angielska
- Galerina praticola (F.H. Møller) P.D. Orton 1960[9] – hełmówka tundrowa[7]
- Galerina pruinatipes A.H. Sm. 1953[9] – hełmówka gorzka[7]
- Galerina pseudomycenopsis Pilát 1954[9] – hełmówka lepka[7]
- Galerina pseudotundrae Kühner 1973[9] – hełmówka arktoalpejska[7]
- Galerina pumila (Pers.) Singer 1961 – hełmówka grzybówkowa[12]
- Galerina sahleri (Quél.) Kühner 1948 – hełmówka pajęczynowata
- Galerina sideroides (Bull.) Kühner 1935 – hełmówka nadrzewna
- Galerina sphagnorum (Pers.) Kühner 1935 – hełmówka torfowcowa
- Galerina stagnina (Fr.) Kühner 1935 – hełmówka białopierścieniowa
- Galerina stordalii A.H. Sm. 1964 – hełmówka jasnotrzonowa
- Galerina stylifera (G.F. Atk.) A.H. Sm. & Singer 1958 – hełmówka prążkowana
- Galerina subbadipes Huijsman 1955 – hełmówka brązowawa
- Galerina subclavata Kühner 1973 – hełmówka śródmchowa
- Galerina tibiicystis (G.F. Atk.) Kühner 1935 – hełmówka oprószona, hełmówka rzodkiewkowonna[7]
- Galerina triscopa (Fr.) Kühner 1935 – hełmówka pniakowa
- Galerina uncialis (Britzelm.) Kühner 1935 – hełmówka mączna
- Galerina vittiformis (Fr.) Singer 1950 – hełmówka rdzawa
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[13]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody (bez przypisów)[5] i innych[9][6][7].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2024-01-01] (ang.).
- 1 2 Ewald Gerhardt, Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, s. 378, ISBN 83-7404-513-2.
- ↑ Barbara Grzesiak, Grzegorz J. Wolski, Bryophilous Species of the Genus Galerina in Peat Bogs of Central Poland, „Herzogia”, 28 (2), 2015, s. 607–623, DOI: 10.13158/heia.28.2.2015.607 (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-09-15] (ang.).
- 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 252–259, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 Galerina (hełmówka) [online] [dostęp 2024-01-01] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-08-30].
- ↑ W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu G. pseudobadipes.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 0234-01-01] (pol.).
- ↑ W. Wojewoda podał nazwę dla synonimu Galerina laevis.
- ↑ Według Index Fungorum takson niepewny.
- ↑ Nazwa według S. Domańskiego.
- ↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2024-01-01] (ang.).