Gasidło

Gasidło^[1], także gaśnik^[2] – przyrząd służący do gaszenia lub zapalania świec. W innym znaczeniu ociosany kamienny blok do gaszenia pochodni.

Gasidła mogą mieć różną konstrukcję i kształt. Przeważnie mają postać albo długiego ramienia, na którego szczycie znajduje się metalowy, stożkowy kołpak (kapturek), albo stożkowatego kołpaka bez ramienia, jedynie z uchwytem. Po nakryciu kołpakiem płomienia świecy gaśnie on wskutek braku tlenu^[3]. Zdarzało się, że element gaszący świecę miał kształt nie stożka, a figurki zwierzęcej lub antropomorficznej. Produkowano też gasidła w formie nożyc, odcinających palącą się końcówkę knota. Urządzenie to zaopatrzone było na jednym z ostrzy w metalowe pudełko, a na drugim w wieczko dopasowane do pudełka - ucięty knot automatycznie wpadał do pudełka, a po całkowitym zamknięciu nożyc wieczko odcinało dopływ powietrza i gasiło płonący kawałek uciętego knota. Odmienną formą gasidła był metalowy pierścień zaopatrzony w górnej części w odchylający się ruchomy element/elementy w kształcie np. kapturka albo muszli, które były mocowane do pierścienia zawiasami. Celem tego typu urządzenia było samoczynne gaszenie świecy nie od razu, a dopiero po jej wypaleniu się do określonej wysokości, czyli po upływie pewnego czasu. Pierścień zakładano na trzon świecy, umieszczając jego górną krawędź w miejscu, w którym wypalająca się świeca miała zgasnąć. W trakcie zakładania pierścienia ruchome elementy rozchylały się i nie mogły się zamknąć, gdyż opierały się na trzonie świecy. Kiedy świeca wytapiała się do miejsca, na którym opierały się rozchylone elementy, przestawała je podpierać i elementy te samoczynnie zamykały się nad palącym się knotem, gasząc go^[4]. Różne modele gasideł obejmowane były ochroną patentową^[5].

Gasidła wykonywano przeważnie z metali, zwłaszcza miedzi i jej stopu z cynkiem (mosiądz), a także z cyny. Znane są jednak gasidła z innych materiałów, w tym z porcelany^[6] i srebra, również złoconego^[7]. W modelach z długą rączką mogła być ona wykonana z drewna^[8]. Gasidła często były bogato zdobione, np. grawerunkiem^[9].

Pod kołpakiem może znajdować się knot, po zapaleniu którego podnosi się gaśnik tak, by dotknąć płomieniem knota zapalanej świecy^[10].

Gaśniki były dawniej używane w kościołach do zapalania lub gaszenia świec^[11], w tym tych wysoko umieszczonych bez konieczności ich zdejmowania. Bywają w użyciu do dziś.

Gaśnikami lub gasidłami nazywane są również ociosane bryły kamienne z otworami, w przeszłości ustawiane zwykle przed wejściem do budynków i służące do gaszenia pochodni. W Polsce zachowały się m.in. przed wejściem do pałacu Raczyńskich w Warszawie i krakowskich Sukiennic^[12][13].

Gaśniki przedstawiane były w sztuce, zarówno jako sprzęt, jak i w znaczeniu alegorii, symbolu, np. śmierć używająca gasidła wobec umierającego człowieka^[14]. W powieści Opowieść wigilijna Dickensa główny bohater Ebenezer Scrooge stara się zgasić aureolę wokół głowy Ducha minionych Świąt Bożego Narodzenia czapką w kształcie gasidła, by stłumić krytykę dokonywaną przez ducha^[15]. We Francji okresu restauracji prasa liberalna przedstawiała w karykaturach zwolenników monarchii, duchownych i ogólnie konserwatystów jako gasidła, oprócz tego liberalny dziennik Le Nain Jaune przyznawał krytykowanym przez siebie konserwatystom 'Ordre de l'Eteignoir (order gasidła)^[16].

• 
  XVIII-wieczne gaśniki na pochodnie przed wejściem do pałacu Raczyńskich w Warszawie
• 
  Użycie stożkowego gaśnika na obrazie Stanisława Wyspiańskiego Dziewczyna gasząca świecę.'
• 
  Francuska karykatura z 1815 roku przedstawiająca Napoleona I jako Wielkiego Mistrza Orderu Gasidła