Gazeta Handlowa

Gazeta Handlowa – polski dziennik wydawany w Warszawie w latach 1864–1905. Był pierwszym polskim dziennikiem poświęconym problematyce handlu, przemysłu i ekonomii. W ciągu ponad czterdziestu lat istnienia stopniowo przekształcił się ze specjalistycznego pisma gospodarczego w dziennik o szerokim profilu politycznym, społecznym i kulturalnym. Oprócz wiadomości gospodarczych publikował także recenzje i omówienia literatury ekonomicznej, a od końca lat 70. XIX wieku rozwijał również dział kulturalno-literacki. W 1906 roku został przekształcony w „Nową Gazetę”.

Dziennik został założony w 1864 roku przez Rudolfa Okręta, który był jego pierwszym redaktorem do roku 1902, następnie do roku 1905 był nim Stanisław Aleksander Kempner^[1].

Pierwszy numer ukazał się 1 listopada 1864 roku. Pierwsze numery liczyły cztery strony i ukazywały się w niewielkim formacie. W następnych dziesięcioleciach pismo było kilkakrotnie powiększane zarówno pod względem formatu, jak i objętości, czemu towarzyszyło rozszerzanie zakresu tematycznego. Od lat siedemdziesiątych XIX wieku redakcja prowadziła również działalność wydawniczą. Oprócz prac ekonomicznych publikowała m.in. Encyklopedię Handlową, tłumaczenia klasycznych prac ekonomicznych oraz wybrane dzieła literackie i historyczne, organizowała konkurs na słownik ekonomiczno-handlowy^[1].

Z pismem współpracowali liczni ekonomiści, publicyści i pisarze związani z warszawskim pozytywizmem, m.in. Aleksander Świętochowski, Henryk Sienkiewicz, Filip Sulimierski, Jan Finkelhaus, Daniel Zgliński, Leopold Méyet, Stanisław Jan Czarnowski, Jan Maurycy Kamiński i Henryk Elzenberg^[1][2].

„Gazeta Handlowa” była organizacyjnie powiązana z wydawanymi w latach 1882–1883 dziennikiem o profilu pozytywistycznym „Nowiny” (1877–1883). Oba dzienniki korzystały z tej samej drukarni, części personelu redakcyjnego, a po przejęciu Nowin przez Stanisława Kronenberga ich redakcje mieściły się w tym samym budynku przy ul. Mazowieckiej^[1][3].

W 1905 roku zakończono wydawanie „Gazety Handlowej”, a od następnego roku ukazywał się jej następca – dziennik społeczny „Nowa Gazeta”^[2].

Początkowo „Gazeta Handlowa” była, zgodnie z tytułem, specjalistycznym dziennikiem poświęconym handlowi, przemysłowi, finansom i rolnictwu; dziennik koncentrował się na informowaniu o sytuacji ekonomicznej Królestwa Polskiego^[2][3]. W tym okresie dominowały wiadomości giełdowe, ceny targowe, statystyki gospodarcze, informacje o handlu oraz praktyczne porady dla kupców. W kolejnych dziesięcioleciach gazeta rozszerzała zakres tematyczny o zagadnienia polityczne, społeczne, naukowe i literackie, zachowując jednocześnie silny dział ekonomiczny. Od 1865 roku coraz większe miejsce zajmowały artykuły problemowe, przeglądy literatury ekonomicznej oraz kroniki krajowe i zagraniczne^[1]. Po 1877 roku rozbudowano dział kulturalno-literacki^[2]. W tym okresie „Gazeta Handlowa” zaczęła identyfikować się z warszawskim pozytywizmem, stopniowo rozszerzając dział polityczny i kulturalny oraz wprowadzając stały felieton^[1]. Na początku XX wieku gazeta była związana z liberalnym środowiskiem skupionym wokół Stanisława Aleksandra Kempnera i stanowiła jeden z organów warszawskiej inteligencji liberalnej^[1].

„Gazeta Handlowa” była pierwszym polskim dziennikiem specjalizującym się w problematyce gospodarczej. Obok informacji handlowych i przemysłowych popularyzowała wiedzę ekonomiczną oraz publikowała recenzje książek z zakresu ekonomii. Rozbudowa działu literackiego pod koniec lat 70. XIX wieku uczyniła z niej również jedno z miejsc publikacji publicystów i pisarzy okresu pozytywizmu^[2][3].

Według Barbary Petrozolin-Skowrońskiej „Gazeta Handlowa'” stanowi cenne źródło do badań nad historią gospodarczą Królestwa Polskiego oraz dziejami polskiej ekonomii przełomu XIX i XX wieku^[1].