Gerbilomyszka

Gerbilomyszka
	Eligmodontia
	F. Cuvier, 1837
	; Gerbilomyszka pampasowa (E. typus) na ilustracji z 1837 roku
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	myszowe
Rodzina	chomikowate
Podrodzina	bawełniaki
Plemię	Phyllotini
Rodzaj	gerbilomyszka
	Typ nomenklatoryczny
	Eligmodontia typus F. Cuvier, 1837
Synonimy
	Elygmodovtia: Wiegmann, 1838; Elimodon: J.A. Wagner, 1841; Heligmodontia: Agassiz, 1846; Eligmodon: O. Thomas, 1896;
	Elygmodovtia: Wiegmann, 1838; Elimodon: J.A. Wagner, 1841; Heligmodontia: Agassiz, 1846; Eligmodon: O. Thomas, 1896;
Gatunki
	7 gatunków – zobacz opis w tekście
	7 gatunków – zobacz opis w tekście

Gerbilomyszka^[6] (Eligmodontia) – rodzaj ssaków z podrodziny bawełniaków (Sigmodontinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej^[7]^[8]^[9].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 64–103 mm, długość ogona 50–125 mm, długość ucha 10–26 mm, długość tylnej stopy 17–27 mm; masa ciała 9,4–35 g^[8]^[10].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1837 roku francuski zoolog i paleontolog Frédéric Cuvier w artykule zatytułowanym O rodzaju Eligmodonte z Buenos Aires. Eligmodontia typus, opublikowanym w czasopiśmie „Annales des Sciences Naturelles”^[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) gerbilomyszka pampasowa (E. typus).

Etymologia

Eligmodontia (Elygmodovtia, Elimodon, Heligmodontia, Eligmodon): gr. εΛιγμος eligmos ‘zakręt, skręt’; οδους odous, οδοντος odontos ‘zęby’^[11].

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[12]^[10]^[7]^[6]:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[6]	Podgatunki^[8]^[7]^[10]	Rozmieszczenie geograficzne^[8]^[7]^[10]	Podstawowe wymiary^[8]^[10]^[c]	Status IUCN^[13]
Eligmodontia hirtipes	(O. Thomas, 1902)	gerbilomyszka chilijska	gatunek monotypowy	Andy w południowym Peru, północnym Chile i zachodniej Boliwii; zakres wysokości: powyżej 3000 m n.p.m.	DC: 8,7–10,3 cm DO: 8,2–10 cm MC: 15–35 g	NE
Eligmodontia puerulus	(R.A. Philippi, 1896)	gerbilomyszka punańska	gatunek monotypowy	północno-wschodnie Chile i północno-zachodnia Argentyna; niepewny w południowo-zachodniej Boliwii; zakres wysokości: powyżej 3500 m n.p.m.	DC: 6,7–9,5 cm DO: 5,9–9,2 cm MC: 16–26 g	LC
Eligmodontia bolsonensis	Mares, J.K. Braun, Coyner & van den Bussche, 2008	gerbilomyszka wyżynna	gatunek monotypowy	endemit Argentyny: Sierra de Ambato i Sierra del Manchao (Salta i Catamarca); granice zasięgu nierozwiązane; zakres wysokości: powyżej 1800 m n.p.m.	DC: 7,3–9,4 cm DO: 7,4–10,5 cm MC: około 17 g	NE
Eligmodontia typus	F. Cuvier, 1837	gerbilomyszka pampasowa	gatunek monotypowy	endemit Argentyny: Patagonia na południe do Santa Cruz; zakres wysokości: poniżej 1000 m n.p.m.	DC: około 8,5 cm DO: około 9,6 cm MC: około 17 g	LC
Eligmodontia dunaris	Spotorno, Zuleta, L.I. Walker, G. Manriquez, Valladares & Marin, 2013		gatunek monotypowy	endemit Chile: ograniczony do pustyni Atakama	DC: 6,4–7,7 cm DO: 5,7–7,6 cm MC: 9,4–15,5 g	NE
Eligmodontia moreni	(O. Thomas, 1896)	gerbilomyszka stokowa	gatunek monotypowy	endemit Argentyny: wschodnie zbocza Andów od Salty na południe do Mendozy; zakres wysokości: 500–3900 m n.p.m.	DC: 6,9–8,9 cm DO: 9,2–12,5 cm MC: brak danych	LC
Eligmodontia morgani	J.A. Allen, 1901	gerbilomyszka patagońska	gatunek monotypowy	zachodnio-środkowa i południowa kontynentalna Argentyna oraz Chile; zakres wysokości: 0–3500 m n.p.m.	DC: 8,3–9,5 cm DO: 7–8,9 cm MC: 12–24 g	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Uwagi

1 2 3 Niepoprawna późniejsza pisownia Eligmodontia F. Cuvier, 1837.
↑ Nieuzasadniona poprawka Eligmodontia F. Cuvier, 1837.
↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 F. Cuvier. Du genre Eligmodonte et de l’Eligmodonte de Buenos-Ayres. Eligmodontia typus. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. Seconde Série. 7, s. 169, 1837. (fr.).
↑ A.F.A. Wiegmann. Bericht über die Leistungen in Bearbeitung der übrigen Thierklassen, während des Jahres 1837. „Archiv für Naturgeschichte”. 4 (2), s. 388, 1838. (niem.).
↑ J.A. Wagner. Gruppirung der Gattungen der Nager in natürlichen Familien, nebst Beschreibung einiger neuen Gattungen und Arten. „Archiv für Naturgeschichte”. 7 (1), s. 125, 1841. (niem.).
↑ Mammalia. W: L. Agassiz: Nomenclator zoologicus, continens nomina systematica generum animalium tam viventium quam fossilium, secundum ordinem alphabeticum disposita, adjectis auctoribus, libris, in quibus reperiuntur, anno editionis, etymologia et familiis, ad quas pertinent, in singulis classibus. Soloduri: Jent et Gassmann, 1842–1846, s. 37. (łac.).
↑ O. Thomas. On new small Mammals from the Neotropical Region. „The Annals and Magazine of Natural History”. Sixth Series. 18 (106), s. 307, 1896. (ang.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 247–248. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 432. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 517–519. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Eligmodontia. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-03].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 276. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 256, 1904. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-11-26]. (ang.).
↑ Taxonomy: Eligmodontia – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-11-26]. (ang.).

[npp-2] 1 2 3 Niepoprawna późniejsza pisownia Eligmodontia F. Cuvier, 1837.

[5] Nieuzasadniona poprawka Eligmodontia F. Cuvier, 1837.

[15] DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Cuvier-1] 1 2 F. Cuvier. Du genre Eligmodonte et de l’Eligmodonte de Buenos-Ayres. Eligmodontia typus. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. Seconde Série. 7, s. 169, 1837. (fr.).

[wie-3] A.F.A. Wiegmann. Bericht über die Leistungen in Bearbeitung der übrigen Thierklassen, während des Jahres 1837. „Archiv für Naturgeschichte”. 4 (2), s. 388, 1838. (niem.).

[wag-4] J.A. Wagner. Gruppirung der Gattungen der Nager in natürlichen Familien, nebst Beschreibung einiger neuen Gattungen und Arten. „Archiv für Naturgeschichte”. 7 (1), s. 125, 1841. (niem.).

[aga-6] Mammalia. W: L. Agassiz: Nomenclator zoologicus, continens nomina systematica generum animalium tam viventium quam fossilium, secundum ordinem alphabeticum disposita, adjectis auctoribus, libris, in quibus reperiuntur, anno editionis, etymologia et familiis, ad quas pertinent, in singulis classibus. Soloduri: Jent et Gassmann, 1842–1846, s. 37. (łac.).

[tho-7] O. Thomas. On new small Mammals from the Neotropical Region. „The Annals and Magazine of Natural History”. Sixth Series. 18 (106), s. 307, 1896. (ang.).

[Cichocki&inni-8] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 247–248. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-9] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 432. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Pardiñas&inni-10] 1 2 3 4 5 U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 517–519. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-11] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Eligmodontia. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-03].

[amw-12] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 276. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[Palmer-13] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 256, 1904. (ang.).

[mdd-14] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-11-26]. (ang.).

[16] Taxonomy: Eligmodontia – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-11-26]. (ang.).

[1]

[a]

[2]

[3]

[b]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[c]

[13]