Gibboniec

Gibboniec
Nomascus
G.S. Miller, 1933[1]
Ilustracja
Samica i samiec gibbońca białolicego (N. leucogenys)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

naczelne

Podrząd

wyższe naczelne

Infrarząd

małpokształtne

Parworząd

małpy wąskonose

Nadrodzina

człekokształtne

Rodzina

gibbonowate

Rodzaj

gibboniec

Typ nomenklatoryczny

Hylobates leucogenys W. Ogilby, 1840

Gatunki

7 gatunków – zobacz opis w tekście

Gibboniec[2] (Nomascus) – rodzaj ssaków naczelnych z rodziny gibbonowatych (Hylobatidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Chińskiej Republice Ludowej, Mjanmie, Laosie, Kambodży i Wietnamie[3][4][5].

Morfologia

Długość ciała 43–54 cm; masa ciała 5,8–10 kg[4][6]. Wyraźny dymorfizm płciowy w kolorze sierści: u samców sierść jest koloru czarnego natomiast u samic od jasnego do ciemnopłowego[4].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1933 roku amerykański botanik i zoolog Gerrit Smith Miller w artykule zatytułowanym Klasyfikacja gibbonów, opublikowanym w czasopiśmie „Journal of Mammalogy”[1]. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) gibboniec białolicy (N. leucogenys).

Etymologia

Nomascus: etymologia niejasna, Miller nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej[1].

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki[7][6][3]:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[2] Podgatunki[4][3][6] Rozmieszczenie geograficzne[4][3][6] Podstawowe wymiary[4][6][a] Status
IUCN[8]
 Nomascus hainanus (O. Thomas, 1892) gibboniec hainański gatunek monotypowy endemit Chin: zachodni Hajnan (kiedyś szeroko rozpowszechniony, dziś ograniczony do rezerwatu przyrody Bawangling); zakres wysokości: 700–1200 m n.p.m. DC: około 48–49 cm[b]
MC: 5,8–10 kg		  CR 
 Nomascus nasutus (Künckel d’Herculais, 1884) gibboniec reliktowy gatunek monotypowy obecnie ograniczony do małego obszaru w północno-wschodnim Wietnamie (dystrykt Trùng Khánh w prowincji Cao Bằng) i Chin (Jingxi, Kuangsi); zakres wysokości: 500–930 m n.p.m. DC: brak danych
MC: brak danych		  CR 
Nomascus concolor (Harlan, 1826) gibboniec czubaty 2 podgatunki południowo-środkowe Chiny (środkowy i południowo-zachodni Junnan), północny Wietnam (prowincje Lào Cai, Sơn La i Yên Bái) i północno-zachodni Laos (prowincje Bokéo i Louang Namtha); zakres wysokości: 500–2900 m n.p.m. DC: 43–54 cm
MC: 6,9–10 kg		  CR 
 Nomascus leucogenys (W. Ogilby, 1840) gibboniec białolicy gatunek monotypowy południowo-środkowa Chińska Republika Ludowa (skrajnie południowy Junnan), północny Laos (na południe do prawdopodobnie rzeki Khading) i północny-zachodni Wietnam (pomiędzy rzekami Mekong i Czarna, na południe prawdopodobnie do rzeki Rao Nay); zakres wysokości: 200–1650 m n.p.m. DC: 47–52 cm
MC: około 6,4–6,6 kg		  CR 
 Nomascus siki (Delacour, 1951) gibboniec żałobny gatunek monotypowy środkowy Laos (na wschód od rzeki Mekong, na północ do rzeki Khading) i środkowy Wietnam (na północ od rzeki Rao Nay, na południe od rzeki Thạch Hãn); zakres wysokości: 30–1800 m n.p.m. DC: około 6,6 cm[b]
MC: około 7,9 kg[c]		  CR 
Nomascus annamensis Van Ngoc Thinh, A.R. Mootnick, Vu Ngoc Thanh, T. Nadler & Roos, 2010 gibboniec górski gatunek monotypowy południowy Laos (na wschód od rzeki Mekong, do około rzeki Banghiang), środkowy Wietnam (od rzeki Thạch Hãn na południe do około rzeki Ba) i północno-wschodnia Kambodża (na wschód od rzeki Mekong, na północ od rzeki Srepok); zakres wysokości: 50–1205 m n.p.m. DC: około 44–46 cm
MC: około 7 kg[d]		  EN 
 Nomascus gabriellae (O. Thomas, 1909) gibboniec żółtolicy gatunek monotypowy południowy Wietnam (od rzeki Ba na południe do rezerwatu przyrody Nui Ong) i południowo-wschodnia Kambodża (na wschód od rzeki Mekong, na południe od rzeki Srepok); zakres wysokości: 100–2850 m n.p.m. DC: 45–49 cm
MC: około 5 kg[c]		  EN 

Kategorie IUCN:  EN  – gatunek zagrożony,  CR  – gatunek krytycznie zagrożony.

Uwagi

  1. ↑ DC – długość ciała; MC – masa ciała
  2. 1 2 Wymiary tylko dla samców.
  3. 1 2 Masa ciała tylko dla samic.
  4. ↑ Masa ciała tylko dla samców.

Przypisy

  1. 1 2 3 G.S. Miller. The Classification of the Gibbons. „Journal of Mammalogy”. 14 (2), s. 159, 1933. DOI: 10.1093/jmammal/14.2.158. (ang.).
  2. 1 2 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 53–54. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  3. 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 268–270. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 D.J. Chivers, M.V. Anandam, C.P. Groves, S. Molur, B.M. Rawson, M.C. Richardson, Ch. Roos & D. Whittaker: Family Hylobatidae (Gibbons). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 787–791. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
  5. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Nomascus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-02-06].
  6. 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 176–177. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  7. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-23]. (ang.).
  8. ↑ Taxonomy: Nomascus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-08]. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.