Gig economy

Gig economy (pol. ekonomia pracy dorywczej^[1]) – system ekonomiczny, w którym grupa ludzi (gigersi) podejmuje pracę dorywczą lub na własny rachunek^[2][3].

Ekonomia pracy dorywczej składa się z podmiotów korporacyjnych, pracowników i konsumentów^[4]. Amerykański Urząd Skarbowy (IRS) definiuje ekonomię pracy dorywczej jako „działalność, w której ludzie zarabiają na życie, świadcząc pracę, usługi lub towary na żądanie”, i podkreśla, że działalność ta jest często ułatwiana za pośrednictwem platformy cyfrowej, takiej jak aplikacja mobilna lub strona internetowa, a zarobki mogą mieć formę „gotówki, nieruchomości, towarów lub waluty wirtualnej”^[5]. Amerykański termin „gig economy” pochodzi od slangowego określenia indywidualnych występów artystów, takich jak muzycy i komicy^[6]. Zamiast regularnej pensji, otrzymują oni wynagrodzenie za poszczególne wykonane wydarzenia (ang. gigs)^[7].

Podmioty korporacyjne zatrudniają pracowników do krótkoterminowych zobowiązań w ramach tymczasowych zadań. Dzięki temu właściciele platform są często w stanie zapewnić inny rodzaj usługi lub produktu, ponieważ model gig economy nie obciąża ich kosztami, takimi jak zwolnienia chorobowe i świadczenia z ubezpieczenia zdrowotnego, a także powierzchnią biurową, sprzętem i szkoleniami. Czasami pozwala im to zatrudnić osoby z wiedzą specjalistyczną, na którą w innym przypadku nie mogłyby sobie pozwolić^[4]. Do pracowników zaliczają się „freelancerzy, pracownicy kontraktowi oraz osoby tymczasowe lub zatrudnione w niepełnym wymiarze godzin”. Często cieszą się oni większą elastycznością pod względem kontroli harmonogramu i równowagi między życiem zawodowym a prywatnym^[4]. Konsumenci korzystają z korzyści płynących z lepszych wyborów i wygody^[4].

Według stanu na listopad 2022 10 największych firm z sektora gig economy pod względem kapitalizacji rynkowej obejmowało Intuit (oprogramowanie do przygotowywania zeznań podatkowych), PayPal (płatności online), Airbnb (rynek hostingu), Uber (współdzielone przejazdy) i Shopify (handel elektroniczny)^[8]. Inne firmy to Lyft, OnlyFans (usługa subskrypcji treści)^[9], DoorDash i Instacart^[10].