Glikogen
| |||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||
| Monomery |
D-glukoza (C6H12O6) | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Identyfikacja | |||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||
| PubChem | |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
Glikogen – polisacharyd (wielocukier), którego cząsteczki zbudowane są z połączonych ok. 100 000 reszt D-glukozy. W organizmach zwierzęcych jest gromadzony w wątrobie, w około 7 razy mniejszym stężeniu występuje też w tkance mięśni poprzecznie prążkowanych (szkieletowych). Jednakże ze względu na dużą masę mięśni w całym organizmie, całkowita zawartość glikogenu w mięśniach stanowi około trzech czwartych jego zawartości w organizmie człowieka.
Jest głównym wielocukrem, który stanowi materiał zapasowy w komórkach zwierzęcych. U roślin spotykany jest bardzo rzadko, np. w ciałkach odżywczych wytwarzanych na ogonkach liściowych cekropek[2].
Ma strukturę podobną do amylopektyny, tylko że jego cząsteczki są bardziej rozgałęzione, a łańcuchy boczne krótsze. Cząsteczki glukozy w prostym łańcuchu połączone są wiązaniami α-1,4-glikozydowymi. Rozgałęzienie tworzone jest co 8–12 monomerów przez wiązanie α-1,6-glikozydowe. Glikogen w miarę potrzeby może być szybko rozkładany do glukozy (jednakże nie w mięśniach, ze względu na brak glukozo-6-fosfatazy) i w przeciwieństwie do tłuszczów uwalniana glukoza może być źródłem energii w przemianach beztlenowych. Do najbogatszych w ten materiał zapasowy narządów należą wątroba (5% jej masy) i mięśnie (ok. 0,7% ich masy). Glikogen występuje w postaci ziaren o średnicy 10–40 nm zawieszonych w cytoplazmie.
W wyniku rozpadu glikogenu uwalniany jest glukozo-1-fosforan który następnie jest przekształcany pod wpływem fosfoglukomutazy do glukozo-6-fosforanu. Ten z kolei może zostać wykorzystany do glikolizy (w tkance mięśniowej) lub pod wpływem fosfatazy glukozo-6-fosforanowej może zostać uwolniony do krwi (w wątrobie)[3][4].
Rozkład glikogenu (glikogenoliza) przebiega dwoma torami: fosforolitycznym i hydrolitycznym. Rozkład ten jest indukowany działaniem glukagonu (hormon produkowany przez komórki α trzustki), a skutkiem tego procesu jest podniesienie poziomu cukru we krwi. Rozkład glikogenu w wątrobie spowodowany jest zapotrzebowaniem organizmu na cukier. Odwrotny proces zachodzi w momencie oddziaływania insuliny (antagonistycznego hormonu glukagonu), kiedy to zachodzi wiązanie glukozy z krwi w glikogen w wątrobie (glikogenogeneza).
Przypisy
- ↑ Glycogen, from bovine liver [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 24 marca 2022, numer katalogowy: 50571 [dostęp 2026-04-24].
- ↑ Michael Fogden, Patricia Fogden, The Natural History of Flowers, Texas A&M University Press, 2018, s. 143–144, ISBN 978-1-62349-644-9.
- ↑ D.S. Franklin, E.E. Abali, S.D. Cline, S.M. Viselli, Biochemia, wyd. 1, Edra Urban & Partner (seria Lippincott Illustrated Reviews), s. 151.
- ↑ Robert Kincaid Murray, Daryl K. Granner, Victor W. Rodwell, Biochemia Harpera ilustrowana, wyd. 6, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, s. 196, Ryc. 19-1, ISBN 978-83-200-3573-5.
Bibliografia
- J.M. Berg, J.L. Tymoczko, L. Stryer, Biochemia, Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN, 2005.
- R.K. Murray, D.K. Granner, V.W. Rodwell, Biochemia Harpera, wyd. 6, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, s. 195–203.