Gnu pręgowane

Gnu pręgowane
Connochaetes taurinus
(Burchell, 1823)[1]
Ilustracja
samiec C. t. taurinus
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

parzystokopytne

Podrząd

przeżuwacze

Infrarząd

Pecora

Nadrodzina

Bovoidea

Rodzina

wołowate

Podrodzina

antylopy

Plemię

bawolce

Rodzaj

gnu

Gatunek

gnu pręgowane

Podgatunki
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[24]

Zasięg występowania
Mapa występowania

Gnu pręgowane[25], gnu zambijskie[25] (Connochaetes taurinus) – gatunek kopytnego ssaka z podrodziny antylop (Antilopinae) w obrębie rodziny wołowatych. Żyje w dużych stadach, najczęściej wraz z zebrami, gazelami i żyrafami zamieszkują południową i wschodnią Afrykę. W poszukiwaniu pokarmu odbywają długie wędrówki, w czasie których pokonują wiele przeszkód, np. głębokie rzeki.

Systematyka

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1823 roku brytyjski odkrywca, przyrodnik, podróżnik, artysta i pisarz William John Burchell, umieszczając nowo opisany takson w rodzaju Antilope i nadając mu epitet gatunkowy taurina[1]. Miejsce typowe to według oryginalnego opisu to „źródło Kosi” (ang. Kosi fountain), ograniczone przez Austina Robertsa w 1951 roku do gór Makuba, w Rezerwacie Specjalnym Henningvlei, pomiędzy rzekami Kuruman i Molopo, w Prowincji Przylądkowej Północnej, w Południowej Afryce[26][27]. Holotyp to zamontowana skóra dorosłej samicy (sygnatura BMNH:Mamm:138b) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie[28][29].

Autorzy All the Mammals of the World rozpoznają cztery podgatunki[30]. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:

Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Nazw zwyczajowa[25] Miejsce typowe Holotyp
C. t. albojubatus Connochaetes taurinus albojubatus O. Thomas, 1892 gnu białobrode równiny Athi, Kenia[31] czaszka dorosłego samca (sygnatura BMNH:Mamm:1892.6.24.2) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał Frederick John Jackson[31][32]
C. t. mearnsi Gorgon albojubatus mearnsi (E. Heller, 1913) gnu kraterowe Sotik, rzeka Ewaso Ng’iro, równiny Loita, Wielkie Rowy Afrykańskie, Kenia[33] czaszka, szkielet pozaczaszkowy i skóra dorosłego samca (sygnatura USNM:MAMM:163020) ze zbiorów Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie; okaz typowy zebrał 28 czerwca 1909 roku Edgar Alexander Mearns[34][33]
C. t. johnstoni Connochaetes taurinus johnstoni P.L. Sclater, 1896 gnu tanzańskie na południe od brzegu jeziora Chilwa, Malawi[5] czaszka i skóra dorosłego osobnika (sygnatura BMNH:Mamm:1896.4.23.1) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie[5][35].

Etymologia

  • Connochaetes: gr. κοννος konnos ‘zarost, broda’; χαίτη khaitē ‘grzywa’[36].
  • taurinus: łac. taurinus ‘podobny do byka, o twardej skórze’, od ‘taurus’ ‘byk, wół’[37].
  • albojubatus: łac. albus ‘biały’[38]; iubatus ‘grzywiasty, czubaty’, od iuba ‘grzywa, czub’[39].
  • mearnsi: ppłk. Edgar Alexander Mearns (1856–1916), oficer United States Army w latach 1883–1909, chirurg, kolekcjoner z Meksyku w latach 1892–1894, Filipin w latach 1903–1907 i tropikalnej Afryki w latach 1909–1911[40].
  • johnstoni: Sir Harry Hamilton Johnston (1858–1927), Angielski badacz w tropikalnej Afryce w latach 1882–1884, administrator kolonialny, wicekonsul Kamerunu i Delty Nigru w 1885 roku, konsul Portugalskiej Afryki Wschodniej w 1889 roku, komisarz ds. Południowej i Środkowej Afryki w latach 1891–1896, konsul generalny Tunezji w latach 1897–1899, Specjalny Komisarz Ugandy w latach 1899–1901[41].

Rozmieszczenie geograficzne

Gnu pręgowane występuje w Afryce zamieszkując w zależności od podgatunku[42]:

  • C. taurinus taurinus – południowa Angola, południowo-zachodnia Zambia, Namibia, Botswana, Zimbabwe, południowy Mozambik, północna i wschodnia Południowa Afryka oraz Eswatini; zazwyczaj nie występuje na południe od rzeki Oranje, chociaż w 1843 roku odnotowano jednego osobnika w dystrykcie Britstown
  • C. taurinus albojubatus – południowa Kenia (równiny Athi-Kapiti), na południu do Tanzanii i na zachód do północnych brzegów jeziora Tanganika
  • C. taurinus mearnsi – ekosystem Serengeti–Masai Mara w południowej Kenii i północnej Tanzanii, w obrębie którego większość populacji sezonowo migruje na północ i południe
  • C. taurinus johnstoni – południowo-wschodnia Tanzania, północny Mozambik i Zambia (na wschód od Muczinga); dawniej Malawi

Budowa

Długość ciała samic 172–178 cm, samców 176–203 cm, długość ogona samic 55–63, samców 56–73; masa ciała samic 141–242 kg, samców 171–271 kg[30]. Wymiary dla poszczegółnych podgatunków przedstawia poniższa tabelka[43]:

Podgatunek Długość ciała (cm) Długość ogona (cm) Wysokość w kłębie (cm) Długość ucha (cm) Długośc tylnej stopy (cm) Masa ciała (kg)
C. t. taurinus brak danych brak danych ♀129–144
♂141–156		 ♀17,4–21
♂19–22,5		 brak danych ♀164–216
♂232–295
C. t. albojubatus 195 60 brak danych 22 56 175
C. t. mearnsi brak danych brak danych ♀117
♂100–123		 brak danych brak danych ♀141–186
♂171–242
C. t. johnstoni brak danych brak danych 138 brak danych brak danych 274

Ubarwienie: sierść szara z pionowymi brunatnymi pręgami.Rogi u osobników obu płci. Gnu pręgowane tworzą stałe stada złożone z samic z małymi albo z samców. Stada samic z młodymi liczą przeciętnie ok. 10 osobników. W sprzyjającym okresie wykazują terytorializm, dopiero w porze suchej przemieszczają się w poszukiwaniu pokarmu tworząc większe skupiska. W regionach stale suchych tworzą olbrzymie stada, liczące nawet kilka tysięcy osobników, migrujące w poszukiwaniu bardziej sprzyjających warunków. Młode samce po osiągnięciu dojrzałości płciowej (w wieku ok. 1,5 roku) są odganiane od matki i łączą się w luźne grupy samców.
Gnu żyje średnio 15-20 lat[44].

Rozmnażanie

Ruja przypada na czerwiec. Samica rodzi jedno młode po ciąży trwającej około 8-8,5 miesiąca. Biega ono razem z matką już po kilku godzinach. Z pokarmu matki może korzystać nawet do 8 miesiąca życia, mimo że trawę zaczyna jeść po tygodniu.

Hodowla

Gnu pręgowate jest hodowane w licznych zoo, gdzie dość dobrze się rozmnaża. Pierwsze na świecie narodziny gnu pręgowanego w warunkach hodowlanych miało miejsce w roku 1887 we wrocławskim zoo.

Uwagi

  1. ↑ Kombinacja nazw.
  2. ↑ Miejsce typowe: Kibaya, Tanzania[4][5]; holotyp: trzy zwierzęta zastrzelone przez autora[4][5]; etymologia: dr Ludwig Franz Friedrich Georg Heck (1860–1951), niemiecki biolog, dyrektor Ogrodu Zoologicznego w Berlinie w latach 1888-1931[6].
  3. ↑ Miejsce typowe: Rufiji, Tanzania[7]; holotyp: skóra i czaszka samca (lektotyp, sygnatura SMF:MAMM:3040) ze zbiorów Senckenberg Naturmuseum Frankfurt[8]; etymologia: Rufiji, Tanzania[7].
  4. ↑ Miejsce typowe: krater Ngorongoro, Tanzania[10]; holotyp: kilka syntypów (trzy dorosłe i dwa młodociane samce oraz 2 młodociane samice[10]; etymologia: Lorenz Hagenbeck (1882–1956), niemiecki przedsiębiorca, dyrektor Ogrodu Zoologicznego i cyrku Hagenbecka[10].
  5. ↑ Miejsce typowe: akwen Ngorongoro[11]; holotyp: syntypy (1 prawie dorosły samiec i 6 prawie dorosłych samic)[11]; etymologia: Christoph Schulz, niemiecki podróżnik i importer zwierząt[11].
  6. ↑ Miejsce typowe: stepy Serengeti, Tanzania[12]; holotyp: czaszka i skóra młodocianego samca (sygnatura MHNG 763.72) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Genewie[12]; etymologia: Heinrich Hagenbeck Wilhelm Heinrich Ferdinand Hagenbeck (1875–1945), niemiecki przedsiębiorca, dyrektor Ogrodu Zoologicznego Hagenbecka i projektantem ogrodów zoologicznych[13].
  7. ↑ Miejsce typowe: lewy brzeg rzeki Loangwa River, Zambia[14][15]; holotyp: skóra dorosłego samca (sygnatura BMNH:Mamm:1906.5.2.2) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał Harold Cookson[15]; etymologia: Harold Cookson (1876–1969) angielski podróżnik, który w latach 1898–1907 dużo podróżował po Azji i Afryce[16].
  8. ↑ Miejsce typowe: region rzeki Narrosurra, Kenia[17]; holotyp: czaszka i skóra (sygnatura MNHN Salle des peaux 127) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu[17]; etymologia: Guy René Élie Roger Babault (1888–1963), francuski zoolog, kolekcjoner, odkrywca w Himalajach, Cejlonie, Kenii, Kongu i Ugandzie[18].
  9. ↑ Miejsce typowe: Wąwóz Olduvai, Tanzania[20]; holotyp: górna część czaszki z większością prawego rdzenia rogu i podstawą lewego (sygnatura BMNH:PV:M 21451) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie[20]; etymologia: Olduvai, Tanzania[20].

Przypisy

  1. 1 2 3 W.J. Burchell: Travels in the interior of southern Africa. Cz. 2. London: Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown, 1824, s. 278 (przypis). (ang.).
  2. ↑ Smith 1827 ↓, s. 368.
  3. ↑ Smith 1827 ↓, s. 371.
  4. 1 2 3 O.R. Neumann. Über neue Antilopen-Arten. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. Jahrgang 1905, s. 96, 1905. (niem.).
  5. 1 2 3 4 Lydekker i Blaine 1914 ↓, s. 57.
  6. ↑ The Key to Scientific Names ↓, hecki [dostęp 2025-08-27].
  7. 1 2 3 O. De Beaux. Über einige Antilopen aus dem Rufijitale. „Zoologischer Anzeiger”. 38 (25–26), s. 579, 1911. (niem.).
  8. ↑ R.F.W. Mertens. Verzeichnis der Säugetier-Typen des Senckenbergischen Museums. „Senckenbergiana”. 7 (1–2), s. 34, 1925. (niem.).
  9. ↑ E. Heller. New races of ungulates and primates from Equatorial Africa. „Smithsonian miscellaneous collections”. 61 (17), s. 1, 1913. (ang.).
  10. 1 2 3 4 Zukowsky 1913 ↓, s. 81.
  11. 1 2 3 4 Zukowsky 1913 ↓, s. 82.
  12. 1 2 F. Baud. Catalogue des types de mammifères et d’oiseaux du Muséum d'Histoire naturelle de Genève. „Revue suisse de Zoologie”. 84 (1), s. 215, 1977. (fr.).
  13. 1 2 Zukowsky 1913 ↓, s. 83.
  14. 1 2 G. Blaine. Connochœtes taurinus cooksoni subsp. n. „The Annals and magazine of natural history”. Eight series. 13 (75), s. 337, 1914. (ang.).
  15. 1 2 1906.5.2.2. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-08-27]. (ang.).
  16. ↑ B. Beolens, M. Watkins & M. Grayson: The Eponym Dictionary of Mammals. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009, s. 84. ISBN 978-0-8018-9304-9. (ang.).
  17. 1 2 F. de Beaufort. Catalogue des types d’ongulés du Muséum national d’Histoire naturelle, Paris et recherches sur ces types. „Bulletin du Muséum national d’histoire naturelle”. 35 (6), s. 575, 1963. (fr.).
  18. ↑ The Key to Scientific Names ↓, babaulti [dostęp 2025-08-27].
  19. ↑ M. Kollmann. Connochaetes taurinus Babaulti, forme nouvelle du British East Africa. „Bulletin du Muséum national d’histoire naturelle”. 24 (5), s. 319, 1918. (fr.).
  20. 1 2 3 A.W. Gentry & A. Gentry. Fossil Bovidae (Mammalia) of Olduvai Gorge, Tanzania, Part 1. „Bulletin of the British Museum (Natural History) Geology”. 29, s. 368, 1978. (ang.).
  21. ↑ L.S.B. Leakey: Mammalian fauna: Bovidae. W: L.S.B. Leakey: Olduvai Gorge 1951-61. Cz. 1: Fauna and Background. Cambridge: Cambridge University Press, 1965, s. 45. (ang.).
  22. ↑ O. Thomas. On two new Central-African antelopes obtained by Mr. F. J. Jackson. „The Annals and magazine of natural history”. Sixth series. 9 (53), s. 388, 1892. (ang.).
  23. ↑ P.L. Sclater. Exhibition of, and remarks upon, a drawing of the Gnu of Nyasaland. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1896, s. 616, ryc. xxviii, 1896. (ang.).
  24. ↑ Connochaetes taurinus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  25. 1 2 3 W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 177. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  26. ↑ A. Roberts: The Mammals of South Africa. Johannesburg: Trustees of „The Mammals of South Africa” Book Fund, 1951, s. 279. (ang.).
  27. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: Connochaetes taurinus (Burchell, 1824) Blue Wildebeest. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-08-26]. (ang.).
  28. ↑ GMCM 138.b. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-08-26]. (ang.).
  29. ↑ Lydekker i Blaine 1914 ↓, s. 56.
  30. 1 2 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 617. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  31. 1 2 Lydekker i Blaine 1914 ↓, s. 58.
  32. ↑ 1892.6.24.2. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-08-26]. (ang.).
  33. 1 2 R.D. Fisher & C.A. Ludwig. Catalog of type specimens of recent mammals: Orders Carnivora, Perissodactyla, Artiodactyla, and Cetacea in the National Museum of Natural History, Smithsonian Institution. „Smithsonian Contributions to Zoology”. 646, s. 54, 2016. (ang.).
  34. ↑ USNM 163020. [w:] Collections [on-line]. National Museum of Natural History. [dostęp 2025-08-26]. (ang.).
  35. ↑ 1896.4.23.1. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-08-26]. (ang.).
  36. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 199.
  37. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 257.
  38. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 12.
  39. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 132.
  40. ↑ The Key to Scientific Names ↓, mearnsi [dostęp 2025-08-26].
  41. ↑ The Key to Scientific Names ↓, johnstoni [dostęp 2025-08-26].
  42. ↑ C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 356. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  43. ↑ C. Groves, D. Leslie, B. Huffman, R. Valdez, K. Habibi, P. Weinberg, J. Burton, Pe. Jarman, W. Robichaud: Family Bovidae (Hollow-horned Ruminants). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 707–708. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
  44. ↑ Gnu pręgowane (informacje) – Connochaetes taurinus (ang.)

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.