Gola Mire

Mariem Golde Mire
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

1911
Rzeszów

Data i miejsce śmierci

19 kwietnia 1943
Kraków

Zawód, zajęcie

działaczka ruchu oporu podczas II wojny światowej, działaczka komunistyczna

Mariem Golde Mire, znana jako Gola Mire (ur. 1911 w Rzeszowie, zm. 19 kwietnia 1943 w Krakowie) – żydowska działaczka ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Życiorys

Urodziła się w 1911 roku w Rzeszowie w majętnej, religijnej rodzinie[1]. Jako nastolatka dołączyła do organizacji Ha-Szomer Ha-Cair, w której szybko stała się znaczącą postacią[1]. Gdy jej rodzice wyjechali do Belgii, na prośbę organizacji Mire przeniosła się do Lwowa[2], gdzie znajdowała się galicyjska centrala Ha-Szomer Ha-Cair[1]. W 1932[1] roku została jednak wydalona z organizacji za zbyt radykalnie lewicowe poglądy[3], po czym nawiązała współpracę z Polską Partią Komunistyczną[1]. W 1936 roku współorganizowała strajk w fabryce „Kontakt”[1], w której sama pracowała[2], za co została skazana na 6 miesięcy aresztu[1]. Po odzyskaniu wolności zaczęła organizować komórki komunistyczne w okolicach Przemyśla, za co wraz z dwunastoma innymi działaczkami znowu została skazana na karę więzienia[1]. Podczas procesu, w trakcie którego kobiety broniły się same, Mire wygłosiła mowę na temat kraju i równości społecznej[1], która poruszyła słuchaczy[1][2], w tym prokuratora, który podarował jej później kwiaty[1][3]. Mire została skazana na 12 lat więzienia[3]. W 1938 roku została przeniesiona do zakładu w Bydgoszczy-Fordonie[1].

Po wybuchu II wojny światowej udało się jej wydostać wraz z grupą więźniarek z zamkniętego i porzuconego przez służbę więzienia[2] i uciec przed wkroczeniem Niemców na wschód[1]. We Lwowie wyszła za mąż za działacza komunistycznego Aleksandra Hausmana i dołączyła do rady miasta[1]. Po ataku Niemiec na ZSRR Hausman wyruszył na wschód, by dołączyć do szeregów Armii Czerwonej, a Mire, która była w ostatnich miesiącach ciąży, pozostała[1]. Urodziła w ukryciu, sama przecinając pępowinę[3][4.1]. Zimą 1941 roku dotarła do rodziny w getcie krakowskim, jej syn zmarł[2]. Dochodząc do zdrowia po trudnej drodze do Krakowa i po stracie dziecka, zaczęła pisać wiersze adresowane mężowi i dziecku[1], tworząc w jidysz, po hebrajsku i po polsku[2]. Z czasem dołączyła do podziemia, gdzie posługiwała się pseudonimem „Lidka”, oraz zaprzyjaźniła się z lokalnymi działaczami[2]. W końcu opuściła getto i dołączyła do dawnych towarzyszy[1]. Wraz z Herszem Baumingerem odegrała kluczową rolę w grupie „Iskra”, która zajmowała się sabotażem[4.1]. Nazwa grupy prawdopodobnie nawiązywała do jej pierwszej akcji: podpalenia garażu z ciężarówkami SS[4.1]. Pod wpływem Mire „Iskra” dołączyła do Gwardii Ludowej i została jedną z najbardziej aktywnych komórek w Krakowie[4.1]. Mire odgrywała rolę pośredniczki swojej grupy w kontaktach z kierownictwem Gwardii i dołączyła do redakcji propagandowego pisma konspiracyjnego[1].

Ważną akcją „Iskry” był wykonany z oddziałem „He-Chaluc ha-Lochem” atak 22 grudnia 1942 roku[1], zwany „Nocą Cyganerii”[5]. W akcji wzięło udział 40 działaczy[3]. Częścią planu było ukrycie żydowskiej tożsamość działaczy, ponieważ obawiano się w odwecie natychmiastowej likwidacji getta; z tego względu planowano rozwiesić antyniemieckie plakaty i polskie flagi, a także złożyć wieńce pod polskimi pomnikami[4.2]. Bojownicy przeprowadzili atak bombowy na niemiecką kawiarnię „Cyganeria”, do której uczęszczali nazistowscy oficerowie[1]. Dokładna liczba niemieckich ofiar ataku nie jest znana, najczęściej w źródłach mówi się o 12 osobach[4.2]. Ataki na inne cele się nie powiodły[4.2]. Akcja została upamiętniona tablicami przy ul. Szpitalnej 38[6] i na ścianie gmachu Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie[5].

Na początku marca 1943 roku Mire została aresztowana w drukarni Polskiej Partii Robotniczej i trafiła do więzienia Montelupich, gdzie przez dwa tygodnie była izolowana i torturowana[1]. Nie wydawszy swoich kompanów, została przeniesiona do żeńskiego skrzydła więzienia, gdzie przetrzymywano działaczki „He-Chaluc ha-Lochem”[1]. Wraz z Gustą Dawidsohn-Dränger obmyśliła plan ucieczki grupy więźniarek[1][7], gdy będą przewożone do Płaszowa[1]. 19 kwietnia 1943 roku, gdy kobiety zostały prowadzone do ciężarówki, na znak rozbiegły się po ulicy, która ze względu na wczesną porę była pusta i nie dała schronienia w tłumie[1]. Większość więźniarek zginęła od kul, w tym Mire[1].

Pośmiertnie odznaczona Orderem Virtuti Militari (1946)[1].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Yael Margolin Peled, Mire Gola, [w:] The Shalvi/Hyman Encyclopedia of Jewish Women [online], Jewish Women's Archive [dostęp 2021-12-05] (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Moshe Yaari Wald, Gola (Golda) Mire, an Anti-Nazi Fighter, [w:] Rzeszow, Poland: Kehilat Raysha; sefer zikaron, www.jewishgen.org, 1967, s. 340–341 [dostęp 2021-12-05].
  3. 1 2 3 4 5 Judy Batalion, The Light of Days: Women Fighters of the Jewish Resistance, Little, Brown Book Group, 2021, brak numeracji ebooka, ISBN 978-0-349-01155-4 (ang.).
  4. Evgeny Finkel, Ordinary Jews: Choice and Survival During the Holocaust, Princeton University Press, 2019, ISBN 978-0-691-19718-0 (ang.).
    1. 1 2 3 4 S. 173–174.
    2. 1 2 3 S. 177–178.
  5. 1 2 Siedziba Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie (ul. Skawińska 2) [online], Wirtualny Sztetl [dostęp 2021-12-12].
  6. ↑ Kraków - tablica upamiętniająca akcję GL i ŻOB na "Cyganerię" [online], www.miejscapamiecinarodowej.pl [dostęp 2021-12-12].
  7. ↑ Gola Mira [online], www.yadvashem.org [dostęp 2021-12-12] (hiszp.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.