Grubogonek

Grubogonek
	Pygeretmus
	Gloger, 1841
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	skoczkowce
Rodzina	skoczkowate
Podrodzina	alaktagi
Rodzaj	grubogonek
	Typ nomenklatoryczny
	Dipus platurus H. Lichtenstein, 1823
Synonimy
	Platycercomys J.F. von Brandt, 1844; Alactagulus Nehring, 1897;
	Platycercomys J.F. von Brandt, 1844; Alactagulus Nehring, 1897;
Podrodzaje i gatunki
	2 podrodzaje i 3 gatunki – zobacz opis w tekście
	2 podrodzaje i 3 gatunki – zobacz opis w tekście

Grubogonek^[4] (Pygeretmus) – rodzaj ssaków z podrodziny alaktag (Allactaginae) w rodzinie skoczkowatych (Dipodidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w europejskiej części Rosji, Iranie, Turkmenistanie, Uzbekistanie, Kazachstanie, Mongolii i Chinach^[5]^[6]^[7].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 75–135 mm, długość ogona 70–175 mm, długość ucha 18–37 mm, długość tylnej stopy 30–56 mm; masa ciała 19–86 g^[6]^[8].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1841 roku niemiecki zoolog Constantin Wilhelm Lambert Gloger w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Powszechnie pożyteczny podręcznik i poradnik historii naturalnej^[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) grubogonek mniejszy (P. platyurus).

Etymologia

Pygeretmus: gr. πυγη pugē „zad”; ερετμον eretmon ‘wiosło’^[9].
Platycercomys: gr. πλατυς platus ‘szeroki’; κερκος kerkos ‘ogon’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’^[10]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Dipus platurus M.H.C. Lichtenstein, 1823.
Alactagulus: rodzaj Alactaga^[a] F. Cuvier, 1838 (alaktaga); łac. przyrostek zdrabniający -ulus^[11]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Dipus acontion Pallas, 1811 (= Dipus sibiricus pumilio Kerr, 1792).

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki zgrupowane w dwóch podrodzajach^[12]^[8]^[5]^[4]:

Podrodzaj	Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[4]	Podgatunki^[6]^[5]^[8]	Rozmieszczenie geograficzne^[6]^[5]^[8]	Podstawowe wymiary^[6]^[8]^[b]	Status IUCN^[13]
Pygeretmus Gloger, 1841	Pygeretmus shitkovi	(Kuznetsov, 1930)	grubogonek większy	gatunek monotypowy	endemit Kazachstanu: jeziora Bałchasz i Ała-kol, dolina rzeki Ili oraz pustynia Betpakdała	DC: 8,6–12,4 cm DO: 9,2–14,1 cm MC: 40–86 g	LC
Pygeretmus Gloger, 1841	Pygeretmus platyurus	(H. Lichtenstein, 1823)	grubogonek mniejszy	gatunek monotypowy	zachodni, środkowy i wschodni Kazachstan, północno-zachodni Turkmenistan (wilajet balkański) oraz północno-zachodni Uzbekistan (Karakałpacja)	DC: 7,5–11,5 cm DO: 7–9,5 cm MC: 19–69 g	LC
Alactagulus Nehring, 1897	Pygeretmus pumilio	(Kerr, 1792)	grubogonek karłowaty	5 podgatunków	od rzeki Don (południowa Rosja) na południe do północno-wschodniego Iranu, na wschód przez Kazachstan do południowej Mongolii i północnych Chin	DC: 9,5–13,5 cm DO: 12,5–17,5 cm MC: 30–78 g	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski.

Uwagi

↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Allactaga F. Cuvier. 1837.
↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 106. (niem.).
↑ J.F. von Brandt. Remarques sur la classification des Gerboises eu égard surtout aux espèces de Russie, avec un aperçu de la disposition systématique des espèces en général, leur affinite et leur distribution géographique. „Bulletin de la Classe physico-mathématique de l’Académie impériale des sciences de Saint-Pétersbourg”. 2 (14–15), s. 225, 1844. (łac.).
↑ A. Nehring. Gebiss- und Schädel unterschiede von Alactaga elater Licht. und A. acontion Pall. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. Jahrgang 1897, s. 154, 1897. (niem.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 229. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 322. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 J. Michaux & G. Shenbrot: Family Dipodidae (Jerboas). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 93–95. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Pygeretmus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 208. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 599.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 543.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 87.
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).
↑ Taxonomy: Pygeretmus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1-256, OCLC 637083062 (ang.).

[11] Niepoprawna późniejsza pisownia Allactaga F. Cuvier. 1837.

[14] DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Gloger-1] 1 2 C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 106. (niem.).

[Brandt-2] J.F. von Brandt. Remarques sur la classification des Gerboises eu égard surtout aux espèces de Russie, avec un aperçu de la disposition systématique des espèces en général, leur affinite et leur distribution géographique. „Bulletin de la Classe physico-mathématique de l’Académie impériale des sciences de Saint-Pétersbourg”. 2 (14–15), s. 225, 1844. (łac.).

[Nehring-3] A. Nehring. Gebiss- und Schädel unterschiede von Alactaga elater Licht. und A. acontion Pall. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. Jahrgang 1897, s. 154, 1897. (niem.).

[Cichocki&inni-4] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 229. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-5] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 322. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Michaux&Shenbrot-6] 1 2 3 4 5 J. Michaux & G. Shenbrot: Family Dipodidae (Jerboas). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 93–95. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-7] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Pygeretmus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].

[amw-8] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 208. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655755_599]-9] Palmer 1904 ↓, s. 599.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655699_543]-10] Palmer 1904 ↓, s. 543.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655243_87]-12] Palmer 1904 ↓, s. 87.

[mdd-13] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).

[15] Taxonomy: Pygeretmus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[a]

[11]

[12]

[b]

[13]