Gustaw Wielikowski

Gustaw (Gamzaj) Abraham Wielikowski (ur. 25 września 1889 w Górkach, zm. 23 kwietnia 1943 w getcie warszawskim) – polski prawnik i działacz społeczny pochodzenia żydowskiego, członek warszawskiego Judenratu w latach 1941–1943, członek prezydium Żydowskiej Samopomocy Społecznej.

W młodości był działaczem syjonistów socjalistycznych, następnie terytorialistą. Ukończył gimnazjum w Sankt Petersburgu, a następnie studia prawnicze w Monachium^[1][2]. W 1914 roku znał egzaminy prawnicze w Kijowie, następnie zamieszkał w Warszawie, gdzie prowadził kancelarię przy ulicy Tadeusza Czackiego 6. Był znanym adwokatem, jego specjalizacją były sprawy kasacyjne przed Sądem Najwyższym^[3][2]. Pisał wiersze w języku jidysz^[1][2], przeszedł na chrześcijaństwo^[4].

W 1940 roku wszedł w skład siedmioosobowego prezydium nowo powołanej organizacji Żydowska Samopomoc Społeczna – Komisja Koordynacyjna^[5], z której przeszedł następnie do Żydowskiej Samopomocy Społecznej^[6], kierował Referatem, a później Wydziałem Nadzoru, który zajmował się ściganiem nadużyć i niedopełnień obowiązków działaczy ŻSS^[7][5]. Z ramienia ŻSS był również doradcą organizacji przy szefie dystryktu warszawskiego^[6]. Z powodu nieudolności Żydowskiego Komitetu Opiekuńczego w Warszawie Wielikowski przejął prowadzenie negocjacji dotyczących getta z władzami niemieckimi, w związku z czym utrzymywał kontakt, a następnie wypracował dobrą relację z Heinzem Auerswaldem^[2]. W maju 1941 roku Auerswald powierzył mu przeprowadzenie w getcie tzw. centralnej akcji dożywiania^[2]. Planował oderwanie od Żydowskiego Towarzystwa Opieki Społecznej Sektora Społecznego i komitetów domowych, co spotkało się z negatywną reakcją ze strony działaczy tych organizacji^[2]. Według wspomnień Emanuela Ringelbluma Wielikowski wykazywał się czołobitnością wobec Adama Czerniakowa, czym Ringelblum miał się brzydzić^[2]. 18 maja 1942 roku objął funkcję przewodniczącego Żydowskiego Komitetu Opiekuńczego i pełnił ją do stycznia 1943 roku, mimo wcześniejszego rozwiązania Żydowskiej Samopomocy Społecznej^[2].

W 1941 roku, po śmierci Henryka Grasberga wszedł w skład warszawskiego Judenratu^[8], przewodził w nim Wydziałowi Opieki Społecznej^[4] oraz Wydziałowi Akcji Doraźnych^[9], od lipca 1942 roku, pełnił funkcję wiceprezesa^[3][10]. W skład Judenratu wszedł być może na skutek nacisków Heinza Auerswalda^[2]. Na początku wielkiej akcji likwidacyjnej pozwolił na wystawienie legitymacji ŻKOM licznym pracownikom honorowym, co na kilkanaście dni chroniło przed wywózką do obozu zagłady w Treblince^[2].

23 kwietnia 1943 roku został rozstrzelany wraz z innymi członkami Judenratu na Umschlagplatzu^[4][1][2], jego rodzina została deportowana do obozu pracy w Poniatowej^[11].