Guy Burgess

Pochodził z zamożnej rodziny angielskiej klasy średniej o tradycjach sięgających końca XVI w. Kształcił się w Eton College i Królewskim Kolegium Morskim w Dartmouth. Jego zaplanowaną przez ojca, wysokiego rangą oficera Royal Navy, karierę oficerską zniweczyła wykryta wada wzroku^[a][4]. Od 1930 studiował w Trinity College w Cambridge (gdzie dostał się dzięki stypendium za wybitne osiągnięcia sportowe i naukowe)^[4][5]. W Cambridge miał reputację studenta błyskotliwego i zdolnego^[6][4].

W okresie studiów na tej uczelni uległ fascynacji lewicowymi poglądami^[7]. W 1933 roku na krótko został członkiem Komunistycznej Partii Wielkiej Brytanii, z której wystąpił po rozpoczęciu współpracy z radzieckim wywiadem. Został zwerbowany przez Kima Philby’ego, ulegając jego silnym poglądom antyfaszystowskim i komunistycznym. W 1934 roku Burgess opuścił Cambridge, przerywając swój przewód doktorski, po odkryciu, że temat jego doktoratu został już omówiony w innej publikacji^[7]. Stracił wtedy zainteresowanie pracą naukową^[7]. Także wtedy po raz pierwszy próbował go zrekrutować radziecki wywiad^[7]. Po opuszczeniu uniwersytetu pracował kolejno i równolegle dla: BBC (od 1936), Sekcji D^[b] MI6 (od 1938) i w końcu (od 1944) Foreign and Commonwealth Office^{[8][9][10][11][1]}. W tym ostatnim urzędzie pełnił funkcję najpierw rzecznika prasowego ministerstwa, a następnie (od 1945) sekretarza wiceministra, a od 1946 ministra spraw zagranicznych Hectora McNeila, co zapewniało mu dostęp do najbardziej tajnych informacji brytyjskiego MSZ. Z McNeilem współpracował do 1948 roku, kiedy to został oddelegowany na Daleki Wschód. Jako wysłannik brytyjskiego MSZ miał duży wpływ na uznanie komunistycznych Chin przez Wielką Brytanię. W 1949 roku powrócił do Anglii. Rok później został sprowadzony przez Philby’ego do Waszyngtonu jako rezydent MI6. Na skutek pijackich ekscesów i mandatów policyjnych został po roku odesłany do Wielkiej Brytanii^[12][13][14].

Mając świadomość kresu swojej kariery w dyplomacji oraz ostrzeżony przez Philby’ego, pod naciskiem Jurija Modina – szefa siatki, w maju 1951 wraz z innym członkiem „Piątki z Cambridge” Donaldem Macleanem uciekł do ZSRR (chociaż sam Burgess w przeciwieństwie do Macleana nie został zdemaskowany)^[15][16]. Jego ucieczka miała charakter tajny i aż do maja 1956, kiedy to wziął udział w oficjalnej konferencji prasowej w Moskwie, jego losy pozostawały nieznane^[1]. Kilka miesięcy po ewakuacji otrzymał obywatelstwo radzieckie i nową tożsamość. Początkowo osiadł w Moskwie, a następnie kilka lat spędził w Kujbyszewie (ob. Samara). Nigdy nie nauczył się języka rosyjskiego i nie podjął stałego zajęcia. W okresie tym opracował podręcznik szkoleniowy dla oficerów KGB na temat brytyjskiej kultury i brytyjskiego stylu życia^[17]. Podczas pobytu w ZSRR wciąż oddawał się pijackim rozrywkom. Udzielał wywiadów wyselekcjonowanym przez KGB zachodnim dziennikarzom, min. Tomowi Dribergowi, który po powrocie do Wielkiej Brytanii wydał książę o Burgessie, przedstawiającą go w pozytywnym świetle (Guy Burgess: A Portrait With Background, Londyn 1956). W 1959 roku udzielił wywiadu telewizji CBC. W 1956 roku KGB zezwoliło na przyjazd matki Burgessa do ZSRR, gdzie w Soczi spotkała się ze swoim synem. Od początku lat 60. jego stan zdrowia gwałtownie pogarszał się. Było to efektem trybu życia, głównie nadmiernego spożywania alkoholu, na co z kolei mieć miało wpływ głębokie rozczarowanie Związkiem Radzieckim^[3]. Był w tym okresie kilkukrotnie hospitalizowany. Zmarł w 1963 roku na miażdżycę i niewydolność wątroby. Jego ciało poddano kremacji, a prochy w tym samym roku przeniesiono do Anglii i pochowano na cmentarzu kościoła św. Jana w rodzinnym West Meon w Południowej Anglii^[3].

Po jego ucieczce i zdemaskowaniu go jako szpiega w Wielkiej Brytanii nigdy nie wszczęto żadnego oficjalnego śledztwa w jego sprawie. W 1959 roku prokurator generalny Wielkiej Brytanii Reginald Manningham-Buller, przeglądając dowody przeciwko Burgessowi, doszedł do wniosku, że nie są one wystarczające, aby ścigać go za szpiegostwo^[18].